به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

ارقام صادرات کشور در نخستین 5 ماه سال حاکی از کاهش 9 درصدی آن نسبت به مدت مشابه سال قبل است، یعنی افت مبلغ صادرات از 19.5 به 17.8 میلیارد دلار. آمار نشان می دهد که مقصد بیش از 75 درصد کل صادرات ایران تنها به 5 کشور چین، عراق، ترکیه، امارات، و افغاستان است و بیش از 24 درصد آن نصیب چین به عنوان بزرگترین شریک تجاری ما می شود، و سایر کشورها تنها جاذب سهم ناچیزی یعنی یک چهارم صادرات کل ایران هستند.

تراز منفی تجاری بازرگانیبر اساس گزارش معاونت بررسی های اتاق بازرگانی تهران، تنها در مرداد ماه امسال صادرات کالائی بدون نفت خام کشور نسبت به ماه مشابه سال قبل 16 درصد کاهش داشته است. در همین زمینه، با توجه به ارزش صادرات و واردات، تراز بازرگانی بدون نفت خام کشور در مرداد ماه به بیش از منفی 200 میلیون دلار رسیده است. در بررسی عوامل موثر بر کاهش صادرات غیرنفتی می توان مجموعه عوامل اقتصادی و سیاست خارجی را موثر دانست.

درحالی که تحریم های جدید نفتی باید به عنوان فرصتی تلقی می شد تا تلاش ها برای توسعه صادرات غیرنفتی افزایش پیدا کند، چرائی کاهش صادرات غیرنفتی در 5 ماه نخست سال جاری قابل تامل است. ادامه سیاست های غلط اقتصادی و وجود قوانین دست و پا گیر برای تولیدکننده داخلی مانع از رشد صادرات غیر نفتی شده. البته تحریم ها هم به طور غیرمستقیم بر صادرات نفتی هم تاثیر می گذارد ولی آیا همه سرزنش ها متوجه تحریم های اقتصادی است؟ به گفته محمد رضا مودودی، سرپرست سازمان توسعه تجارت، نداشتن شرکت های صادراتی برای صدور کالاهای موجود، تولیداتی که در مقیاس صادراتی نیستند، عدم شفافیت در اقلام صادراتی کشور، پائین بودن سطح تکنولوژی، و کمبود صادرکنندگان توانمند منجر به کاهش صادرات غیرنفتی میشود.    

اما چرا با کاهش اخیر روبرو شدیم؟ می توان در نگاهی عوامل خارجی مانند تحریم های نفتی و بانکی را مسئول این امر دانست، اما به گفته حسین سلاح ورزی نباید تاثیر عوامل داخلی مانند سیاست های اقتصادی کشور که می توانست به نحوی بهتر مدیریت شود را نادیده گرفت. سلاح ورزی با تاکید بر اینکه صادرات پدیده ای جدا از سایر شئون گردش کار بنگاه ها و گذران امور اقتصاد کلان کشور نیست می افزاید، « واقعیت این است که در طول دو سال گذشته در یک موج، انباشت اثرات سیاست‌های مالی و پولی دولت به صورت شوکی ویرانگر در بازار ارز نمایان شده و در موج بعد، واکنش دولت برای مهار این بحران یا دقیق‌تر بگویم لاپوشانی آن، وضع را خراب‌تر کرده است.» به باور سلاح ورزی، مقررات‌گذاری غیرمسئولانه و غیرقابل پیش بینی صادرات، سیاست غلط دولت برای توزیع ارز با نرخ ترجیحی ، تعهدات ارزی تحمیل شده از سوی بانک مرکزی به صادرکنندگان، و مداخله در روند مدیریت موجودی و قیمت‌گذاری بسیاری از تولیدکنندگان، در میان اثرات مخرب رفتارهای کنترلی دولت بر تولید و صادرات بوده است.

در این زمینه صادرکنندگان و فعالان اقتصادی دیگر نیز عوامل بسته بودن مسیر صادرات را سیاست های عجولانه و غیر کارشناسی دولت، دستور العمل های بانک مرکزی و عدم همکاری بانکهای بین المللی با ایران دانسته اند. به گفته کیومرث فتح الله کرمانشاهی، فعال اقتصادی و معاون پیشین سازمان توسعه تجارت، قوانین خلق الساعه بلای جان صادرات غیر نفتی بوده است. کرمانشاهی بر این باور است که نبود ثبات در سیاست ها و دستورالعمل های تجاری و عدم حضور کالاهای ایرانی در بازارهای اطراف ایران بیش از تحریم ها به صادرات ایران خسارت وارد ساخته و باعث ایجاد صدمات جبران ناپذیری برای صادرات غیر نفتی کشور شده است.

بسیاری بر این باورند که در یک حالت ایدآل، صادرات غیرنفتی می تواند کاهش فروش نفت را جبران کرده و نیازهای ارزی کشور را تامین کند، و در این زمینه به دلیل برخورداری از پتانسیل های صادراتی درکشور از جمله گردشگری به عنوان یک منبع درآمد پایدار، با برنامه ریزی مناسب می توان میزان صادرات کشور را افزایش داد. اظهارات ماه گذشته محمد رضا مودودی حاکی از برنامه هائی است که دولت برای افزایش صادرات در نظر دارد. به گفته مودودی، افزون بر هدف گذاری برای ارتقای صادرات و بررسی پتانسیل های صادراتی، رویکرد سازمان توسعه تجارت در آینده به سمت صادر کردن هنر و مشاغلی است که توانائی ایجاد درآمد ارزی برای کشور را داشته باشند.

خرداد ماه گذشته، وزیر صمت با تاکید بر توسعه صادرات غیر نفتی به عنوان راه نجات اقتصاد کشور گفته بود هدف گذاری برای این منظور بر مبنای افزایش صادرات غیر نفتی به 15 کشور همسایه انجام شده است، اما امروز می بینیم که عمده صادرات ایران تنها به 5 کشور است و چین در مقام اول دریافت کنندگان قرار دارد. در همین زمینه، محمد لاهوتی، رئیس کمیسیون توسعه صادرات اتاق بازرگانی اولویت نخست کشور برای تجارت با همسایگان را به عراق و افغانستان می دهد و پیشنهاد می کند سوریه نیز وارد کشورهای اولویت دار شود. 

درحالی که فرهاد دژپسند می گوید علائم و نشانه ها برای رشد اقتصادی بدون نفت در سال 98 مثبت است و اقداماتی که در دستور کار قرار گرفته فراتر از برآوردهای موجود می تواند به تقویت رشد اقتصادی منجر شود،  جمشید نفر، رئیس کمیسون صادرات اتاق ایران، با اشاره به مشکلات صادرات کشور خاطر نشان می کند صادرات پایدار در کشور با توجه به یک سری بخشنامه های خلق الساعه همیشه در معرض خطرقرار داشته و دارد، اما با مشکلات موجود در فروش نفت و با اینکه صادرات نفتی باعث شده که اهمیت صادرات غیرنفتی را دیر متوجه شویم و دراین امر حرکتمان کند باشد، به نظر می رسد مسئولین کشور تا اندازه ای به این جمع بندی رسیده باشند که راه نجات، توجه به صادرات غیر نفتی است. اما باید توجه داشت که اتخاذ چنین رویکردی در مرحله نخست نیاز به ایجاد فرصت های لازم برای بخش خصوصی، و واگذاری فعالیت های اقتصادی به افراد و بنگاه های صلاحیت دار، و در مرحله بعد به ایجاد رقابت و حضور گسترده در بازارهای جهانی دارد، و نمی توان به تعدادی انگشت شمار از کشورها و اقلام تولیدی بسنده نمود.   

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: