به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

در یکی دو سال گذشته با وخیم شدن وضعیت نقدینگی و تورم بی سابقه که از شاخص های اصلی مشکلات عمیق بوجه و اقتصاد بیمار کشور است، نگرانی ها نسبت به نحوه تخصیص بودجه افزایش یافت. این موضوع را ما در وبسایت تاجران از زوایای مختلف مورد بررسی قراده ایم و یکی از این زوایا، بحث هزینه های نظامی و تمرکز بیش از حد بر نظامی‌گری بوده است (لینک مقاله مربوط .) در همین راستا بار دیگر با انتشار اخبار مربوط به رونمایی ناوها و زیردریایی هایی که قابلیت حمل پهپادهای نظامی را دارند، حرف و حدیث‌ها در این مورد بالا گرفته و باز هم باید این سوال مطرح شود که آیا می توانیم با ادامه تمرکز نامتقارن بر توسعه نظامی و سیاست‌های نظامی گرای، بر روی رشد پایدار اقتصادی نیز سرمایه گذاری لازم را انجام دهیم؟

طبق بیانیه ارتش، هفته گذشته از مجموعه‌ای رونمایی شد که به عنوان «ناودسته» از آن یاد شد. در اصطلاحات نظامی، «ناودسته» از جمله اصطلاحات طبقه‌بندی شده نظامی نیرویی دریایی است که معمولا از چند ناو تشکیل شده و زیرمجموعه یک «ناوگروه» است. این ناودسته که در «ناوگان جنوب نیروی دریایی راهبردی ارتش» جا دارد، و شامل چندین ناو و زیردریایی می شود، قابلیت حمل «پهپادهای رزمی، شناسایی و انهدامی» را دارد. رونمایی از این ناودسته در حالی انجام شد که پهپادهای پلیکان، هما، آرش، چمروش، ژوبین، ابابیل چهار و باور پنج در اقیانوس هند پرواز آزمایشی انجام دادند. هزینه تهیه و تشکیل این ناودسته حدود 12 میلیارد دلار تخمین زده می شود که رقم قابل توجهی است. این رقم با توجه به امپاس اقتصادی موجود و شرایط حاکم تا چه حد توجیه پذیر است؟ در شرایطی که ما مجبور به فروش تهاتری نفت و مبادله کالاهای اساسی با کشورهای همسایه هستیم، چه توضیح و مبنای اقتصادی برای این همه هزینه نظامی وجود دارد؟

از سوی دیگر، خبرهایی مبنی بر پرتاب ماهواره بر قائم به گوش می رسد که به طور قطع افتخاری دیگر برای صنعت هوا-فضای کشور محسوب می شود، اما با نگاهی به هزینه های هنگفت مربوط به پرتاب ماهواره، و حساسیت‍‌هایی که به دلیل شرایط اقتصادی کشور وجود دارد، حاشیه ساز شده است. هفته گذشته بود که به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری فارس، سردار سرتیپ پاسدار امیرعلی حاجی زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، در حاشیه آیین تجلیل از برگزیدگان دوازدهمین جشنواره مالک اشتر خبر از آماده سازی ماهواره بر قائم داد که به زودی برای پرتاب آماده می‌شود. لازم به ذکر است که هزینه ساخت و پرتاب یک ماهواره میان 2 تا 2.5 میلیون دلار تخمین زده می شود. سوال مهم در این میان تعداد دقیق این ماهواره‌بره می باشد که هزینه را عملا چند برابر می کند و از سوی دیگر باید دید صرفا هزینه به ساخت محدود نمی شود و هزینه نگهداری و پرسنل و تمام جوانب کار هزینه این کار را بالا می برد. چه رسد که این نوع کار علمی در سایه عدم رسیدن به برجام هزینه گزافی در عرصه سیاسی بر ملت ایران تحمیل می کند. 

در همین راستا چند روز پیش رئیس سازمان فضایی ایران هم از احتمال پرتاب یک ماهواره جدید به فضا در پاییز امسال خبر داد. حسن سالاریه با حضور در برنامه «صف اول» با تاکید بر ضرورت حضور در فضا و استفاده از امکانات فضایی افزود: تقریبا بدون حضور در فضا، حاکمیت کشورها زیر سوال است و حاکمیت کاملی نمی‌توانند داشته باشند. صحبتهای رئیس سازمان فضایی کشور این سوال را ایجاد  می کند که حاکمیت نظامی در شرایطی که اقتصاد کشور رو به نابودی است، آیا برآوردی درخصوص هزینه احتمالی این مساله در چارچوب ملی و فراملی شده است؟ آیا آماری در دست هست که اهمیت نظر مردم مبنی بر تعریف حاکمیت ملی از دید مردم عادی چگونه تعریف می شود؟ یا صرفا چون در مقیاس جهانی این امر به حاکمیت کمک می کند لزوما به معنای تعمیم و شمول  پذیری این امر برای کشور ما نیز هست؟ در این شرایط سخت معیشتی، باید تعریفی منطقی از حاکمیت ملی و مشروعیت ارائه داد. برای نمونه، یک روستایی در استان سیستان و بلوچستان که دغدغه اشتغال و همچنین موارد اساسی زندگی از جمله دسترسی به بیمارستان و حتی آب آشامیدنی دارد، اقتدار، حاکمیت و مشروعیت تعریفی متفاوت به خود می گیرد و اقتدار نظامی در آخرین اولویت قرار می گیرد. 

در تحلیل نهایی و نگاهی گسترده تر در باب حاکمیت ملی، و با توجه به مقالاتی که در گذشته به این موضوع پرداختیم، بدون تولید ثروت نمی توان امیدی به تولید قدرت داشت. تمرکز بر نظامی گری بعضا از نگاه بعضی اقتصاددانان توجیهی اقتصادی ندارد و صرفا ممکن است صرفا جنبه شعارزدگی به خود بگیرد. این در حالی است که مردم دنبال نان شب هستند و نه صحبت صرف در باب حاکمیت. اقتدار با حکمرانی خوب میسر می شود. حکمرانی خوب فساد را بر نمی تابد و در جایی که فساد به موضوعی عادی در جامعه بدل شده، وقتی صحبت از نظامی‌گری می شود، اذهان مردم باز هم سمت فساد و رانتخواری می رود. مردم از بیم هزینه بالای مداخلات نظامی، اعتمادشان نسبت به حاکمیت سلب شده و در نهایت این حاکمیت ملی است قربانی شعار توجه بیش از اندازه به اقتدار نظامی می شود. به عبارت دیگر، هزینه‌ای به نام اقتدار نظامی، نهایتا به ضرر حاکمیت در معنای واقعی از دید مردم تمام می شود.

نهایتا باید توجه داشت که حکمرانی خوب در حوزه بین الملل و سیاست خارجی با اقتدار نظامی مرتبط است ولی تمرکز نامتقارن بر نظامی‌گری نهایتا به اقتدار نمی انجامد و حتی می تواند خطری برای تمامیت ارضی یک کشور باشد. سرنوشت قدرتهایی همچون اتحاد جماهیر شوروی می تواند برای ما آموزنده باشد و نشان دهد که بی توجهی به اقتصاد و اعتماد بیش از حد به قوه قهریه می تواند عواقب خطرناکی برای یک کشور داشته باشد. 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

چرا حاکمیت اعتراض‌های خیابانی را جدی نمی‌گیرد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: