اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

کشور همسایه، جمهوری ترکیه، از زمان های گذشته، با میهنمان ایران،  روابطی پر از فراز و نشیب های سیاسی، اقتصادی، نظامی، مذهبی و اجتماعی داشته است. در بسیاری از مواقع، ترک ها و ایرانی ها از روی دشمنی، چشم دیدن یکدیگر را نداشتند، ولی در بسیاری از مواقع هم، مثل دو برادر در کنار هم ایستادند و با یکدیگر دست مودت دادند. اما تصمیمات رهبران ترکیه طی چند دهه گذشته می‌تواند برای ایران بسیار آموزنده باشد و به سیاستمداران ما درس همه جانبه گرایی بدهد و یادآور اهمیت اولویت قائل شدن برای اقتصاد و ارزش نگاه غیر ایدئولوژیک به توسعه و پیشرفت باشد.

ترکیه اردوغاندر سال های اخیر، شاهد مانورهای سیاسی جالبی از سوی دولتمردان کشور ترکیه بوده ایم که موقعیت کشورشان را در منطقه و در جهان به شکلی همه جانبه‌گرایانه حفظ کرده اند. از یک سو در سازمان ناتو، به عنوان یکی از اعضای مهم، در کنار غرب هستند و از سوی دیگر برای خرید ابزارآلات نظامی پیشرفته با روسیه هم معامله می کنند. در این میان رهبران ترکیه نشان داده اند که منافع ملی و رشد اقتصادی ترکیه، مهمترین اولویت آنهاست، برخلاف ما که به بهای انزوای سیاسی و اقتصادی کشور، با جامعه بین الملل وارد منازعه شده ایم.

ترکیه به عنوان نماد یکی از مدرن ترین کشورهای اسلامی، همواره برای دیگر کشورهای مسلمان یک نمونه و رهنما بوده است. سریال ها و فیلم های ترکی در سراسر جهان و مخصوصا در کشورهای خاورمیانه، زبانزد خاص و عام هستند و اکنون ترکیه در حوزه صنعت و توسعه زیرساختی هم حرف زیادی برای گفتن دارد. روی هم رفته، پیشرفت ترکیه در همه عرصه ها، در طی چهل و چند سال اخیر، نشان از تدبیر دولتمردان آن کشور دارد که با تمام جهان تعامل دارند و با همه معامله می کنند و جایگاه والا و احترام خود را نیز به خوبی حفظ کرده اند. ما باید از این عقلگرایی و عملگرایی رهبران آنکارا درس بگیریم.

در همین راستا، ذکر خلاصه ای از تاریخ گذشته ترکیه و روابطش با ایران مناسب به نظر می رسد. پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراطوری عثمانی از یک سو و از میان رفتن سلسله قاجاریه در ایران از سوی دیگر، سفر رضا شاه پهلوی به ترکیه و ملاقاتش با اولین رییس جمهور ترکیه، یعنی مصطفی کمال آتاترک،  نقطه عطفی بود که در تاریخچه روابط دو کشور، یک اتفاق زیبا و دوستانه و هم چنین به عنوان یک دیدار تاریخی وحائز اهمیت به شمار می آید. مصطفی کمال پاشا جمهوری ترکیه را در سال ۱۹۲۳ بر پایه اصل جدایی دین از سیاست بنا کرد. خط لاتین را برای نوشتن زبان ترکی جایگزین حروف عربی کرد و اقدامات بسیاری را برای صنعتی کردن ترکیه انجام داد. او سعی کرد کشورش را به سوی غرب متمایل کند. با این وصف، دوران مدرن ترکیه به وجود آمد و نظام جمهوری ترکیه، به شکل یک جمهوری پارلمانی تأسیس شد.

پس از جنگ جهانی دوم، فراز و نشیب های سیاسی در ترکیه قوت یافت و اختلافات میان پان-ترک های ناسیونالیست، چپی های متمایل به سوسیالیزم شوروی و اسلام گرایان روز به روز افزایش می یافت. بواسطه رقابت های شدید برای تشکیل دولت میان بولنت اجوید و سلیمان دمیرل در نیمه دوم دهه 70 میلادی، بلا فاصله پس از انقلاب شکوهمند اسلامی در ایران، تیمسار کنان اورن هم در سپتامبر ۱۹۸۰ میلادی با یک کودتای نظامی حکومت ترکبه را در دست گرفت و به تنش های سیاسی کشورش پایان داد. فعالیت احزاب سیاسی ممنوع شد و چپ‌گرایان به شدت تحت فشار قرار گرفتند. حدود ۶۰۰ هزار نفر بازداشت و زندانی شدند و ۵۰ نفر نیز در ملاء عام به دار آویخته شدند.

در طی چند سال آینده و در حالی که ایران با جنگ تحمیلی صدام حسین درگیر بود، روابط اقتصادی میان دو کشور افزایش یافت. با به قدرت رسیدن حزب اسلام گرای رفاه و دستیابی نجم الدین ارباکان به مقام نخست وزیری ترکیه، او در سال 1996 میلادی اولین سفر خارجی خود را به جمهوری اسلامی ایران انجام داد و قرارداد معروف گاز بین دو کشور در جریان این سفر، مابین ارباکان و آیت الله هاشمی رفسنجانی به امضا رسید. البته این رابطه نزدیک دیری نپایید و با به قدرت رسیدن لائیک‌ها در ترکیه روابط ایران و ترکیه نیز به تیرگی گرایید.

پس از سقوط دولت چپ گرای بولت اجوید، اسلام گرایان ترکیه دگر بار حکومت ترکیه را از سال 2022 میلادی در دست گرفتند که تا کنون نیز ادامه دارد. رجب طیب اردوغان که در سال های 80 به حزب اسلام گرای رفاه پیوسته بود، پس از چندین شکست سیاسی، نهایتا وارد پارلمان شد و سپس سکان شهرداری استانبول را به دست گرفت. با مهارتی زیرکانه، یار قدیمی خود را به مقام نخست وزیری رساند تا عبدالله گول زمینه ورود اردوغان به سیاست ملی ترکیه را فراهم کند و یک سال بعد گول رییس جمهور شد و اردوغان به عنوان نخست وزیر در رأس حکومت قرار گرفت. پس از دوازده سال نخست وزیری، اردوغان نظام سیاسی ترکیه را بواسطه یک رفراندوم تغییر داد و با قرار دادن مقام رییس جمهور به عنوان رییس حکومت، خود نیز در این جایگاه قرار گرفت که تا به امروز هم ادامه دارد.

چند سال پیش، در مقاله ای در دنیای اقتصاد، دکتر محمد مهدی بهکیش، بیست سال اخیر ترکیه را در یک جمله به خوبی شرح داد. ایشان آخرین دوره تاریخی در روند تحولات ترکیه را  متعلق به دوره‌ای می داند که رویکرد اسلامی‌ در آن کشور شکل رسمی‌ پیدا کرد و با ظهور احزاب «رفاه»، «فضیلت» و نهایتا «عدالت و توسعه»، اداره کشور از سال 2002 رسما در دست اسلام گرایان قرار گرفت. در همین حال، نباید از یاد برد که جریان اسلام گرای سیاسی در ترکیه، عملگرا باقی مانده و نهایتا و برغم همه شعارهای سیاسی، پیشرفت های اقتصادی این کشور را فدای سوداهای ایدئولوژیک نمی کند. در واقع ترکیه ترکیبی است از سکولاریزم، آزادی اقتصادی و حفظ رویکرد اسلامی‌ در حوزه فرهنگ. در این راستاست که تعامل با همه کشورهای جهان، معامله با غرب و شرق، و همدلی معنوی با کشورهای اسلامی سرلوحه رفتار سیاسی ترکیه است.
 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام