به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

زمانی که دولت سیزدهم آغاز به کار کرد، یکی از شعارهای مطرح شده این بود که شرایط برای بازگشت سرمایه ایرانیان مقیم خارج از کشور فراهم شود. گزارش هایی هم منتشر شد که حکایت از آن داشت که قوانینی در این حوزه به تصویب خواهد رسید تا ایرانیان خارج از کشور ظرفیت‌های جدیدی را برای ورود ارز به کشور فراهم کنند و امکان سرمایه‌گذاری‌های مستقیم در طرح‌های داخلی و تسهیل و ایجاد فرصت های شغلی جدید را داشته باشند. ثروت ایرانیان مقیم خارج کشور حدود 4 هزار میلیارد دلار برآورد می شود، یعنی دستکم ده برابر تولید ناخالص داخلی ایران! واقعیت اما این است که سرمایه به طور ذاتی به جای امن می رود و جذب سرمایه با بخشنامه و قانون امکان پذیر نمی‌شود. اگر ایران از انزوای سیاسی و اقتصادی خارج شود و سیاست تنش‌زدایی منطقه‌ای و بین المللی به گونه‌ای اصولی پیگیری شود، در آن صورت هم سرمایه ایرانیان مقیم خارج و هم سرمایه شرکت‌های خارجی به کشور وارد خواهد شد.

فرار سرمایههمان عاملی که باعث فرار سرمایه می شود، از ورود سرمایه ایرانیان مقیم خارج نیز جلوگیری می کند. گزارش ها حاکیست بسیاری از صادرکنندگان محصولات غذایی به عراق تصمیم گرفته اند به جای ادامه فعالیت در ایران، به عراق نقل مکان کنند. از جمله این تولیدکنندگان می توان به برخی از دامداران، مرغداران و پرورش‌دهندگان ماهی اشاره کرد. علاوه بر عراق، ترکیه هم یکی از اصلی‌ترین مقاصد سرمایه ایرانی بوده است. سال گذشته، یونس ژائله رئیس اتاق بازرگانی تبریز گفته بود: با شیوع ویروس کرونا کسب و کارهای کوچک و متوسط با مشکلات نقدینگی، بدهی بانکی و چک برگشتی مواجه شده‌اند که این موضوع باعث عدم دریافت تسهیلات بانکی این بنگاه‌ها شده است. ژائله با اشاره به مهاجرت نزدیک به 16 هزار سرمایه‌گذار ایرانی به ترکیه طی سال های اخیر، خاطر نشان کرده بود: وخامت فضای کسب و کار کشور به جایی رسیده است که اجازه نمی‌دهند حساب بانکی شهروندان ایرانی در بانک های خارجی باز باشد.

بر اساس آمارهای بانک مرکزی، بین سالهای 1384 تا 1399، بیش از 170 میلیارد دلار سرمایه از کشور خارجه شده است. بر این اساس، طی سه سال گذشته، ایران شاهد خروج بیش از 35 میلیارد دلار سرمایه بی بازگشت بوده است. البته تخمین ها و گزارش های غیررسمی در خصوص فراسرمایه، بسیار بیشتر از این اعداد است. مسعود خوانساری، رئیس اتاق بازرگانی تهران گفته بود فقط در ظرف دو سال، 100 میلیارد دلار سرمایه‌ موجود در ایران، از کشور خارج شده است. برخی محاسبات حسابرسی نشان می دهد که خروج سرمایه از کشور تنها در یک سال(1390)، حدود یک چهارم تولید ناخالص داخلی آن سال (بالغ بر 380 میلیارد دلار) بوده است.

در شرایطی که ایران روز به روز به محیط ناامنتری برای سرمایه‌گذاری تبدیل می‌شود، شاهدیم که وضعیت جذب سرمایه در کشورهای همسایه رو به بهبود است. برای مثال عراق در سال های اخیر بزرگ‌ترین بازار صادراتی ایران در زمینه محصولات کشاورزی و غذایی بوده، اما دولت ایران (و دولت عراق) با ممنوعیت و رفع ممنوعیت هایِ یکی در میان برای ورود محصولات غذایی ایران به عراق، در این بازار بحران ایجاد می کردند. حالا که شرایط برای تولید در ایران هم بحرانی شده و ثبات اقتصادی هم به سطوح نگران‌کننده‌ای رسیده، بنظر می رسد که بخشی از تولیدکنندگان ترجیح داده‌اند به صورت مستقیم در خود عراق تولید را ادامه بدهند: تولید در خاکِ عراق، بدون دردسرهای صادرات و واردات.

علاوه بر ترکیه و عراق، دیگر کشورهای منطقه هم به مقاصد امنی برای تولیدکنندگان ایرانی تبدیل شده اند. اخیرا گزارش شده بود که بخشی از قطعه سازان ایرانی در حال مهاجرت به امارات متحده عربی هستند. در واقع امارات به دنبال گسترش صنعت خودروی خود، از سرمایه‌داران ایرانی خواسته است در این کشور سرمایه‌گذاری کنند و گویا قصد دارد صنعت خودروی خود را با کمک سرمایه‌داران ایرانی ارتقا دهد. در این راستا برای مثال دبی تلاش می‌کند خود را به عنوان یک قطب بین‌المللی خودرو معرفی کند و قصد دارد به صنایع خودروسازی مطرح دنیا بپیوندد. این کشور بوسیله نمایندگانش در ایران، از موقعیت خودروسازان و قطعه‌سازان و سرمایه‌داران ایرانی اطلاع پیدا کرده و حال برنامه دارد آنها را جذب کند.

امارات نه تنها میزبان سرمایه‌های ایرانی، بلکه مزبان سرمایه از کل جهان است که این امر به علت فضای مناسب کسب و کار در داخل و تعامل نزدیک با بازیگران اصلی تجارت جهانی است. اکنون نتایج یک بررسی از مقصد مهاجرت ثروتمندان جهان نشان می‌دهد که امارات متحده عربی با جذب 4 هزار میلیونر تا پایان سال جاری میلادی، در جایگاه اول جذب سرمایه جهان قرار دارد. در حالی که تولیدکنندگان کوچک و متوسط هم فضایی برای تنفس در ایران ندارند و به خارج مهاجرت می‌کنند، شاهدیم که کشورهای خلیج فارس به قطب سرمایه گذاری بین المللی تبدیل شده است.

همانطور که پیشتر هم تاکید کرده ایم، جذب سرمایه و حفظ سرمایه در کشور دو روی یک سکه هستند و تا زمانی که کشور در تقابل با جامعه جهانی قرار دارد و سیستم بانکی مالی ایران منزوی است، نه می توان به جذب سرمایه خارجی امیدوار بود و نه به جلوگیری از خروج سرمایه ایران به خارج از کشور. هرچند نامناسب بودن فضای کسب و کار در داخل یکی از عوامل اصلی امنیت فضای سرمایه‌گذاری است ولی تنها با تغییر اصولی در سیاست خارجی، ما خواهیم توانست امیدی به جذب سرمایه و آهسته کردن روند فرار سرمایه داشته باشیم. نگاهی به دوران پسابرجام و امیدهایی که پس از امضای برجام نشان می دهد که وضعیت سیاست خارجی کشور رابطه ای مستقیم با امنیت سرمایه و سرمایه گذاری دارد. اکنون هم اگر قصد تغییر روند کنونی سرمایه گذاری را داریم، چاره ای جز اعتمادسازی با جامعه بین الملل و احیاء برجام نداریم.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

چرا حاکمیت اعتراض‌های خیابانی را جدی نمی‌گیرد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: