اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

آنچه با ابتکار دولت سیزدهم با نام «جراحی بزرگ» اقتصادی بر سر زبان ها افتاده، با واکنش های مختلف و متفاوتی مواجه شده است. بعضی تحلیلگران اقتصادی این حرکت را عجولانه خواندند و بعضا نیز آن را نشان شجاعت و جسارتی مثال زدنی برای رسیدن به عدالت دانستند. اگر بر این باور باشیم که نیاز به جراحی بزرگ داریم، باید دید کالبد بیمار اقتصاد کشورمان آیا تاب این جراحی را برای رسیدن به مطلوب «عدالت» اقتصادی دارد؟

آیا جراح همه جوانب این جراحی بزرگ را در نظر گرفته است؟ آیا واقعا این بیمار در شرایط فعلی باید به زیر تیغ جراحی «عدالت خواهانه» می رفت؟ یا شاید جراحی باید نقطه ای تر و در جایی دیگری از این کالبد رخ می داد؟ شاید هم این جراحی باید در سیاست و سیاست گذاری انجام می شد تا اقتصاد به تبع آن جان تازه ای بگیرد.  شاید بهتر بود سیاست را جراحی می کردیم تا اقتصاد خودش بهبود حاصل کند.

جراحی اقتصادی

 برخی از حامیان دولت سیزدهم همه تقصیرها را بر گردن دولت قبلی می اندازند و معتقدند این «عمل» باید مدتها قبل انجام می شد. البته تاثیری که تحت نام سیاست مردمی سازی و توزیع عادلانه یارانه ها توسط دولت اعلام و صادر شد، مطابق آنچه برای رسیدن به مطلوب «عدالت اجتماعی» دولت از آن یاد می شود، باعث ایجاد ثبات نسبی در بازار شده است. ولی عملی که اینگونه شتاب زده رخ داده را باید در پرونده پزشکی این بیمار جستجو کرد و از همان منظر دست به درمان زد. گزارش مرکز آمار ایران درباره سرمایه گذاری خارجی در کشور در بیست سال گذشته (بین سالهای 1380- 1400)  نشان دهنده عدم موفقیت ما در جذب سرمایه گذاری خارجی است. بنا به تخمین بانک مرکزی سرمایه گذاری مستقیم خارجی به منفی 167 میلیارد دلار تنزل کرده که بخشی از آن ممکن است نشانگر خروج سرمایه ارزی از ایران باشد. این در حالی است که آمار سال 2020 میلادی نشان می دهد امارات متحده عربی 17 برابر و عربستان 5 برابر ایران، جذب مستقیم سرمایه  گذاری خارجی را در کارنامه خود داشته اند. جالبتر آنکه، روسیه به ظاهر هم پیمان ما، به جای ما ترکیه و امارات را به عنوان ماوای سرمایه گذاری خارجی خود انتخاب کرده است.

در چنین شرایط حساس اقتصادی که به جراحی بزرگی نیاز است، ما نباید از جذب سرمایه مستقیم خارجی همچون روسیه محروم بمانیم.  شرایط تحریمی سنگین و پیچیده و وقفه در روند احیای برجام و شرایطی که بر اثر جنگ اوکراین از آرد گرفته تا ماکارونی به وجود آمده، وضعیت اقتصاد ما را به یک فاجعه تبدیل کرده است، آیا تدابیری دیگر نباید جزو اولویت های جراحی بزرگ باشد. تا زمانیکه کشور در لیست سیاه اف ای تی اف قرار گرفته، چگونه می توان به بهبود این وضعیت امید داشت.

دولت سیزدهم همانند همه دولت های گذشته در بیست سال گذشته  طرح های مختلفی را برای جذب سرمایه در دستور کار خود قرار داده است ولی مطابق آنچه در آمار بدان اشاره کردیم، توفیقی در این زمینه حاصل نشده است. چه بسا پیچیدگی مسایل امروز کشور در امور اقتصادی با توجه به شرایط تحریمی و عواملی منطقه ای تنش زا، نتوانسته اقتصاد بالقوه ایران را بالفعل کند. شرایطی چون واگذاری اقامت سه ساله و اعطای پاسپورت به اتباع خارجی هم نتوانست عرصه را برای ورود سرمایه به ایران فراهم کند. حتی تدبیر دولت سیزدهم در اوایل کار دولت برای جذب سرمایه گذاران ایرانی مقیم خارج کشور نیز توفیقی نداشت.

به زعم دکتر محمد واعظ برزانی، استاد دانشگاه اصفهان، در شرایط جنگی در اوکراین این جراحی اقتصادی نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت بوده است. درغیر اینصورت واردات گندم به کشور با مشکل اساسی روبرو می شد. علاوه بر این، وقتی حمایت رییس قوه قضاییه از صدای استقرار «عدالت اجتماعی» و همراهی با این عمل دولت شنیده می شود، آیا شایسته است که تبعات دیگری که از این طرح فشرده و آنی بر مردم تحمیل شده، غافل ماند؟

نیاز به عدالت و عدل در حوزه اقتصاد از لوازم ایجاد عدالت اجتماعی در همه عرصه های زندگی مردم هر کشوری است. اما نکته مهم این است که اگر عوامل بیرونی دیگری که می توانست فشار درد و نقاهت این عمل بزرگی اقتصادی را کمتر کند، باید در جریان عمل یا حتی پیش از آن مورد توجه جراحان اقتصادی کشور در سطح وزرا و کابینه دولت قرار می گرفت. کشور ما تنها کشوری نیست که به زیر تیغ جراحی های اقتصادی بزرگ رفته است ولی وقتی پیکره این اقتصاد زمین گر شده، آیا نباید عملیات دیگری چون بیرون رفت از بن بست گفتگوهای هسته ای و خروج از فهرست سیاه اف ای تی اف ملحوظ شود؟

چون صحبت از اعتراضات معیشتی شد، جا دارد که یادآوری کنیم که همین گونه اعتراضات در سال 1396 باعث شد که فعالان اقتصادی و همکاران سایت تاجران توصیه کردند «مسئولین قوا و مقام معظم رهبری این زنگ خطر را جدی بگیرند و بدور از برخوردهای امنیتی با بازتر کردن فضا برای تبادل افکار و مشارکت سیاسی همه جناح ها اعتماد مردم به نظام و دولت را تجدید کنند. اگر نیازی به بازبینی و یا بازتعریف ساختارهای کلی حاکمیت است، از آن ترسی نداشته باشیم.  اگر گلوگاه هایی در مسیر کارهای اجرایی وجود دارد بدون تعارف آن ها را با مردم در میان بگذاریم.»  در همان زمان هم بحث جراحی بزرگ مطرح بود اما طبقه آسیب پذیر به این اندازه گسترش پیدا نکرده بود.  در همان زمان نیز گفتیم «هرچند خواسته های طبقه آسیب پذیر در ظاهر معیشتی است ولی باید توجه داشت که اولا، زیرساخت های مناسب سیاسی و مدنی در جامعه می تواند شرایط لازم را برای پاسخگویی به این مطالبات فراهم کند و ثانیا، اگر مطالبات معیشتی به شکل صحیحی بازخورد نگیرد، این خواسته ها، دیر یا زود به گرایش های ساختارشکنانه قلب ماهیت خواهد کرد و در آن صورت دیگر یافتن راهکارهای اقتصادی بسیار دیر خواهد بود.» علاج واقعه قبل از وقوع باید کرد.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام