به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

ادامه ناآرامی‌ها و عدم اطمینان بازارهای تولید و مصرف باعث شده که ابهاماتی درخصوص چشم‌انداز فروش نفت وجود داشته باشد. البته پیش‌بینی‌ها حاکی از افزایش قیمت‌هاست. در همین حال، به درازا کشیدن مذاکرات برجام باعث شده که امیدها به افزایش فروش نفت ایران کمرنگ شود. در اوائل فروردین ماه بود که ابراهیم رئیسی اعلام کرد شرایط فروش نفت خام ایران به پیش از تحریم‌ها رسیده است. وزیر نفت نیز گفت با اقدامات موثری که روی میادین نفت خشکی و دریا، حفاری چاه‌های جدید و تعمیر چاه‌ها، بازسازی و نوسازی تاسیسات و مراکز جمع‌آوری نفت انجام شد، شاهد رسیدن ظرفیت تولید نفت کشور به بالغ بر سه میلیون و 800 هزار بشکه هستیم.

بانک جهانیبرغم تحولات فوق در تولید نفت، دقیقا معلوم نیست که تا چه میزان، به چه قیمتی و از چه مبادی نفت صادر می‌کنیم و بعید است که میزان عایدی صادرات نفتی ما، حتی به کسری از عواید سال 2017 برسد. در آن زمان و پس از امضای برجام بود که ما موفق شدیم روزانه 2.5 میلیون بشکه نفت صادر کنیم. اگر می‌توانستیم به میزان صادرات پنج سال قبل بازگردیم، و اگر نرخ نفت صادراتی را 100 دلار در نظر بگیریم، فروش نفت ایران به 250 میلیون دلار در روز خواهد رسید. بر این اساس، ایران به علت تحریم های نفتی، روزانه 250 میلیون دلار ضرر می کند.

رسیدن قیمت نفت به بشکه‌ای 100 دلار ممکن است بیش از حد خوشبینانه بنظر برسد، ولی پیش‌بینی تحلیلگران حوزه انرژی، حاکی از افزایش قیمت‌هاست. براساس آخرین گزارش بانک جهانی درخصوص «چشم انداز بازارهای کالا»، اکنون بازارهای انرژی با شدیدترین شوک طی چهار دهه گذشته روبرو شده‌اند، و با توجه به بحران روسیه و اوکراین، پیشبینی می شود که برای چند سال آینده، شاهد افزایش قیمت‌های کالاهای اساسی (commodities) باشیم. بر این اساس برآورد می شود که در سال جاری میلادی، قیمت هربشکه نفت به 100 دلار برسد که 42 درصد نسبت به قیمت‌ها در سال 2021 افزایش نشان خواهد اد و به بالاترین سطح طی 9 سال گذشته خواهد رسید. پیش بینی می شود نفت خام برنت در سال 2023 به بشکه ای 93 دلار برسد که کمی پایین‌تر از متوسط قیمت‌ها در سال 2022 خواهد بود.

علاوه بر میزان و قیمت فروش نفت، مقامات کشور ما از جایگزینی دلار و یورو در معاملات انرژی نیز سخن گفته‌اند. اما همانطور که کاشناسان پیشتر هم گفته بودند، با توجه به تراز تجاری ایران، این امر عملا امکان پذیر نخواهد شد. به گفته غلامرضا پناهی، معاون سابق ارزی بانک مرکزی، چین اصلی‌ترین مشتری نفت ایران بوده و در شرایط تحریم، عملا خریدران نفت و گاز ایران تنها به کشورهای چین و عراق و ترکیه محدود شده است. از سوی دیگر واردات ایران از طیف وسیعی از کشورها و مبتنی بر انواع ارزها صورت می‌گیرد. با بررسی میزان و سهم ارزهای مبادله‌شده در بازار نیما برای تامین ارز واردات به کشور در طول سال گذشته، می‌تواند دید که نزدیک به 26 میلیون (52.7 درصد از کل واردات) مبتنی بر یورو انجام شده است. درهم امارات، یوآن چین و دلار آمریکا در رتبه‌های بعدی قرار دارند. 18 ارز دیگر نیز در واردات مورد نیاز کشور به طرف‌های خارجی پرداخت شده است. اصلی‌ترین کشورهای صادرکننده کالا به ایران طی سال گذشته نیز عبارتند از: امارات متحده عربی، چین، ترکیه، آلمان، سوئیس، روسیه و هند. کشورهای عراق، انگلستان، هلند، ایتالیا، عمان، کره‌جنوبی و برزیل نیز در رتبه‌های بعدی قرار دارند. اگر کل واردات ایران از همان 3 کشور خریدار نفت و گاز ایران انجام می‌شد، امکان داشت که بتوانیم آنها کشورها را مجبور به پرداخت پول نفت و گاز مبتنی بر ریال کنیم، چون آنها می‌توانستند درمقابل صادرات خود، ریال دریافت کنند و برای خرید نفت و گاز، به ایران ریال بپردازند. اما چون بسیاری از کشورهایی که به ایران کالا صادر می‌کنند، خریدار نفت و گاز ایران نیستند، نمی‌توان بازارهای مالی دنیا را به استفاده از ریال، به‌عنوان ابزار پرداخت ترغیب کرد.

باید توجه داشت حتی پیش از انزوای بانکی ما، ریال ایران سهمی بازار تبادلات ارز جهانی نداشت و از همین رو، تنها کشورهایی می توانند ریال به ازای صادرات نفت و گاز دریافت کنند که به ایران واردات داشته باشند. اگر این کشورها بپذیرند ریال به ما پرداخت کنند، طبیعتا نمی‌توانند ریال مورد نیاز را از بازار ارز بین‌المللی تهیه کند و  باید آن را از بازار بین بانکی ما خریداری کنند یا بانک مرکزی مستقیما اقدام کند و با انبساط پایه پولی، ریال مورد نیاز طرف‌ خارجی را تامین نماید. اما اگر طرف خارجی حاضر نباشد در مقابل دریافت ریال، به بازرگان ایرانی کالا بفروشد، عملا هیچ‌کدام از این دو روش قابل استفاده نیست. اگر طرف خارجی بتواند به روش‌های غیرمعمول و غیربانکی، ریال مورد نیاز را از داخل ایران تامین کند و در مقابل صادرات نفت و گاز، ریال را به ما تحویل دهد، این بدان معنا خواهد بود که دولت ایران بخشی از درآمدهای ارزی خود را به ریال تبدیل کرده حال آنکه اساسا ارزی وارد کشور نشده است. بنابراین بازار نیما با کاهش عرضه ارز مواجه می‌شود و نرخ ارز افزایش خواهد یافت. در همین حال باید توجه داشت که اگر صادرکنندگان غیرنفتی اجازه پیدا کنند که در مقابل صادرات خود از طرف خارجی ریال دریافت کنند و رفع تعهد صادراتی خود در بازار نیما را مبتنی بر ریال انجام دهند، این همان پدیده، صادرات ریالی خواهد بود ولی در این موارد ما هیچگاه نتوانسته‌ایم در مقابل کالاهای صادر شده، کالایی را بر پایه ریال به کشور وارد کنیم.

نگاهی به وضعیت بغرنج فروش نفت و انتقال ارز یادآور این موضوع است که اقتصاد ایران فدای سیاست شده و پافشاری روی یک سری رویکردها در حوزه اتمی و سیاست خارجی، عملا اقتصاد را به گروگان گرفته است. در این راستاست که بسیاری از ناظران مسائل اقتصادی ایران بر لزوم حل و فصل دیپلماتیک مناقشه هسته‌ای ایران تاکید دارند و البته علاوه بر آن، اصلاح نظام بانکی و بازگشت به سیستم بانکی بین المللی را توصیه می کنند.








اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

چرا حاکمیت اعتراض‌های خیابانی را جدی نمی‌گیرد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: