اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

هشدار رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ایران به رهبران جمهوری آذربایجان مبنی براین که مراقب باشند تا به دلیل اشتباه استراتژیک آتش جنگ در منطقه را شعله‌ور نکنند، حاکی از ادامه تنش‌های اخیر میان دو کشور همسایه است. کمال خرازی به مقامات جمهوری آذربایجان توصیه کرده که توهم خرید امنیت از طریق توسل به نیروهای بیگانه را از سر بیرون کنند و بر مردم خود متکی باشند. البته متاسفانه بنظر می‌رسد که تحرکات اخیر دولت باکو با اقبال عمومی در جمهوری آذربایجان روبروست. در ضمن رویکرد قیمومت‌طلب ما نیز کمکی به بهبود وضعیت نمی‌کند. در واقع زمانی که ما در مقام رهبری جهان اسلام، جانب جمهوری آذربایجان را - بعنوان بخشی از حوزه استحفاظیمان - می‌گیریم، شهروندان این کشور ممکن است در کوتاه مدت از یاری ما استقبال کنند، ولی هیچگاه در درازمدت دست دوستی به ما نخواهند داد.

بخش دیگری از مشکل هم به انفعال ما طی سه دهه گذشته در آسیای میانه و قفقاز باز می‌گردد. سوالی که ناظران طرح می‌کنند اینست که چرا قفقاز بخشی از عمق استراتژیک نبود؟ اگر ما همه تمرکز خود را بر روی همسایگان غربیمان نگذاریم و برای مثال، فعالانه وارد بحث سرمایه گذاری و توسعه کریدور جنوب - شمال شویم، می‌توانیم صادرات محصولات ایرانی را به منطقه قفقاز افزایش دهیم و علاوه بر سود اقتصادی، حضور معنادارتری در این منطقه داشته باشیم. ولی مشکل ایجاست که ما عمق استراتژیک را به یک جغرافیای خاص محدود کرده و تنها به حضور نظامی تقلیل داده‌ایم.

در بطن این تنش ها که در ظاهر با دستگیری راننده کامیون های مرزی و اخذ مالیات برای عبور از خاک جمهوری آذربایجان گسترش یافت، مخالفت کشورمان با اتکای دولت باکو به قدرتهای بیگانه و به گفته کمال خرازی «توسل به نیروهای خارجی » به ویژه اسرائیل است، حال آنکه ایران در گذشته به جمهوری آذربایجان پیشنهاد همکاریهای لجیستیک و آموزشی برای تقویت نیروهای مسلح آن کشور را داده بود، اما مورد قبول مقام‌های باکو قرار نگرفته بود. از سوی دیگر، نگرانی‌های ژئوپلتیکی و حفظ مرزها نیز از دلائل دیگر تنش میان دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان محسوب می شود، و در حالی که وزیر امور خارجه کشورمان می‌گوید در مورد قفقاز جنوبی نگرانی‌هائی وجود دارد، تاکید می‌کند که ایران تحت هیچ شرایطی تغییر نقشه ژئوپلتیک منطقه قفقاز را نمی‌پذیرد. عبداللهیان با این باور که منطقه قفقاز «تحمل زیاده خواهی های جدید را ندارد» می‌گوید نگاه ما به همه همسایگان نگاه دوستی، برادری و حسن همجواری و توسعه همکاری‌های فزاینده و روابط در راستای منافع ملت‌های منطقه است و همسایگان ایران باید با پاسخ مثبت به سیاست همسایگی ایران عمل کنند، اما نگرانی در مورد حضور اسرائیل در منطقه همچنان وجود دارد.

در همین حال، سفر وزیر خارجه ارمنستان به ایران فرصتی بود تا سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت امورخارجه، بر روابط خوب تهران با ایروان و باکو و سیاست خارجی شمول‌گرای کشورمان تاکید کند، اما در عین حال بگوید که در روابط دو کشور ملاحظاتی نیز وجود دارد و باکو باید به وظایف حاکمیتی خود عمل کند و نباید اجازه دهد مرزها و کشورش مورد استفاده «طرف ثالث» قرار گیرد. خطیب زاده با تاکید بر روند گسترشی روابط ایران و جمهوری آذربایجان می‌گوید ایران در چند ماه اخیر سیاست اصولی خود را پیگیری کرده است و سطوح مختلف روابط و مراودات ادامه خواهد داشت. این درحالی است که سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان می‌گوید نیروهای ثالث هیچ کشوری در نزدیکی مرز ایران و آذربایجان وجود ندارد و رابطه کشورش با تهران مبتنی بر دوستی و همکاری است.

از سوی دیگر، به رغم تاکید خطیب‌زاده که روابط ایران و جمهوری آذربایجان نیاز به میانجیگری روسیه ندارد، سفر وزیر امور خارجه کشورمان به مسکو برای دیدار و گفت و گو با همتای روسی خود و آنچه امیر عبداللهیان آن را نیاز به جهش در روابط بین دو کشور برای تامین اراده دو طرف خوانده، با گمانه زنی‌هائی همراه بوده است و در این راستا، یکی از محورهای گفت و گو به گفته وزیر خارجه روسیه امکان ایجاد قالب گروه «3+3» برای مذاکره بود که شامل سه کشور قفقاز و سه همسایه بزرگ آنها، یعنی ارمنستان، آذربایجان، گرجستان، ایران، روسیه و ترکیه است. وزیر امور خارجه روسیه تاکید کرده است که ایران، ترکیه و جمهوری آذربایجان نگرش مثبتی نسبت به این طرح از تعاملات دیپلماتیک و سیاسی نشان داده‌اند. رئیس جمهور آذربایجان در این زمینه بر این باور است که ایجاد همکاری میان این 6 کشور در قالب 3+3 می تواند تضمینی برای ممانعت از هرگونه خصومت جدید و عاملی برای همکاری‌های منطقه‌ای باشد که منافع بسیاری را در پیش خواهد داشت.   

به این رغم، خبر بسته شدن دفتر نمایندگی رهبری در باکو که البته بعدا عدم صحت آن اعلام شد، و ممنوعیت پرواز هواپیماهای حامل تجهیزات نظامی جمهوری آذربایجان درحریم هوائی ایران بازهم به تنش‌های بین تهران و باکو دامن زده است و جنگ لفظی میان دو کشور همسایه که با پیوندهای نزدیک قومی در اختلاف شدید سیاسی با یکدیگر روبرو هستند بالا گرفته است و اکنون باید دید که چنین وضعیت تنش‌زائی چگونه حل و فصل خواهد شد. شکی نیست که برای هر دو کشور با قرابت جغرافیائی، قومیتی و تاریخی هرگونه رقابت ژئوپلتیک وضعیت حساسی را ایجاد خواهد کرد و با این که کشور ما از برخی رفتارهای جمهوری آذربایجان انتقاد می‌کند، ولی هنوز در سخنان و بیانات مقامات عالیرتبه کشورمان تمایل به ادامه روابط دوستانه و نزدیک احساس می‌شود، روابطی که برای هر دو کشور از اهمیت بسزائی برخوردار است.

مقام‌های دولت سیزدهم با تاکید بر سیاست حسن همجواری و نیز همه جانبه‌گرایی تلاش دارند که این پیام را به جامعه بین‌الملل برسانند که خواستار تعامل سازنده با همه کشورها هستند. ولی به قول معروف، دو صد گفته چون نیم کردار نیست! و در ضمن باید توجه داشت که در حوزه روابط بین الملل، باید کار درازمدت کرد و برای اعتمادسازی و گسترش نفوذ سیاسی و معنوی، باید دهه‌ها کار میدانی کرد.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام