به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

پرتاب ماهواره نور با واکنش‌های دو قطبی روبرو بوده؛ از یک سو، قرارگرفتن ماهواره ایرانی در مدار زمین باعث دلگرمی ناظران فن‌آوری هوا-فضا شده، و از طرف دیگر،عده‌ای با انتقاد از برنامه‌های پرهزینه سپاه که بیشتر جنبه نمادین دارد، می‌گویند که تمرکز بر فن‌آوری‌های نظامی، بدون توجه به توسعه جامع کشور، راه به آبادانی ایران نمی برد و تنها به انزوای بیشتر کشور می‌انجامد.

ماهواره نورسردار حاجی زاده، فرمانده نیروی هوا فضای سپاه گفته است: «انشالله روزی خواهد رسید که فرماندهی فضایی ما هم جایگاه ویژه‌ای در کشور پیدا خواهد کرد.» هرچند هنوز زود است که درباره پیروزی عملیات ماهواره نور نظری قطعی دهیم، ولی به هر روی، نباید در قضاوتمان دچار افراط و تفریط شویم و همه دستاوردها را یک نمایش تبلیغاتی بدانیم یا پرتاب یک ماهواره را بمعنی ابرقدرت شدن کشور بدانیم. در این راستا لازم است بر لزوم ایجاد سه نوع تقارن تاکید کنیم: «تقارن فن‌آوری و مدیریت»، «تقارن توسعه اقتصادی و نظامی» و «تقارن دیپلماسی و نظامی‌گری»

١- لزوم تقارن فن‌آوری و مدیریت

شکی نیست که طی چهار دهه گذشته، ایران پیشرفت‌های قابل توجهی در حوزه علوم پایه و مهندسی داشته و خروجی این پیشرفت‌ها، هم در تعداد نخبگان عملی و هم در میزان مقالات منتشر شده در مجلات معتبر جهانی قابل پیگیری است. در این میان اما، ما با پارادوکس «فن‌آور» درمقابل «مدیریت» روبرو هستیم، بدین معنی که هرچند ما شاهد دستاوردهای علمی می‌باشیم، ولی در مدیریت و استفاده هوشمند از این دستاوردها، ناتوان مانده‌ایم. این پارادوکس را ما در همه حوزه‌های فن آوری بومی شاهدیم. مثلا در حوزه پزشکی پیوند اعضا، ما بهترین متخصصان را در سراسر جهان داریم، ولی شاهدیم که بیمارانی که با جراحی موفق پیوند، درمان می یابند، به علت نبود مدیریت مناسب بهداشتی، دچار عفونت‌های بیمارستانی می شوند و یا پس از مرخص شدن از بیمارستان، با سد مدیریت نامناسب بیمه و پیگیری درمان روبرو می گردند.

همین پارادوکس فن آوری و مدیریت را در حوزه نظامی هم شاهدیم. چرا باید سپاهی که توان تولید موشک‌های دور برد دارد، به اشتباه هواپیمای اوکراینی را سرنگون کند؟ آیا این امر جز ناشی از نبود هماهنگی‌های نظامی و مشکلات جدی و زیرساختی در مدیریت و آموزش نیست؟ همانطور که دکتر سپهر قاضی‌ نوری نائینی، استاد سیاست‌گذاری علم و فناوری دانشگاه تربیت مدرس در برنامه زاویه اشاره کرده بود، صنایع موشکی ما از صنعت خودروسازیمان سبقت گرفته، چون در هوا و فضا با کسی رقابت نمی‌کنیم و نیازی به مدیریت و بهینه‌سازی نداریم. البته باید افزود که در حوزه هوا و فضا هم اگر از آزمایش نمایشی موشک‌ها و ماهواره‌ها فراتر برویم و بخواهیم از این فن‌آوری‌ها استفاده کنیم، نیاز به مدیریت و بهینه سازی ضروری می‌شود و نبود چنین مدیریتی بوده که به فاجعه هواپیمای اوکراینی انجامید.

تقارن توسعه

٢- لزوم تقارن توسعه اقتصادی و توسعه نظامی

در سالهای گذشته ما تمرکز زیادی بر سیاست تقابل با نظام سلطه داشته ایم و در این متن بوده که عده‌ای، توسعه اقتصادی-سیاسی و توسعه نظامی را در تقابل قرار داده اند و برای توسعه نظامی کشور اولویت قائل شده‌اند. این گروه می‌گویند تازمانی که کشور از لحاظ نظامی قدرتمند نباشد، نمی توان از اولویت توسعه اقتصادی و سیاسی سخن گفت. در همین راستاست که از لزوم حمایت بی قید و شرط  از محور مقاومت (حتی به بهای سقوط 40 درصدی جمعیت به زیر خط فقر کشور) سخن گفته می‌شود و یا بر اساس همین منطق است که برغم کاهش شدید درآمدهای دولت، برنامه‌های پرهزینه تحقیقات و توسعه نظامی بدون وقفه ادامه می یابد. واقعیت اما اینست که قدرت اقتصادی و نظامی در تقابل با هم نیست و به قول دکتر سریع القلم، کشوری که ثروت تولید نکند نمی تواند از امنیت و هویت خود دفاع کند و باید برای این دو بخش، به اصطلاح از جیب خرج کند.

شکی نیست که توان نظامی هر کشوری از شروط تضمین تمامیت ارزی آن کشور است و ما نیز از این قاعده مستثنی نیستیم و استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های علمی کشور، ضامن امنیت و آسایش هموطنانمان خواهد بود. اما بر اساس نظریه‌ای که در سالهای اخیر در کشور غالب شده، حفظ تمامیت ارزی کشور، هزاران کیلومتر خارج از مرزهای ایران تعریف می شود و بر همین اساس، هزینه‌های مالی و سیاسی حفاظت از این مرزهای گسترده، به گونه ای تصاعدی بالا رفته است. در همین راستاست که کشورهای اروپایی، نسبت به پرتاب ماهواره نور ابراز نگرانی می‌کنند و برنامه موشکی ما را تهدیدی برای صلح منطقه می دانند.

٣- لزوم تقارن دیپلماسی و نظامی‌گری

هرچند برادران سپاه پاسداران درخصوص هزینه‌های تحقیق و توسعه فن‌آوری موشکی اطلاع رسانی نکرده‌اند، ولی در مقایسه با هزینه راه اندازی یک ماهواره هواشناسی، می‌توان تخمین زد که عملیات ماهواره نور، بین 350 تا 400 میلیون دلار هزینه داشته است. متاسفانه اما هزینه سیاسی پرتاپ این ماهواره بسیار بیشتر از این ارقام است که این امر ناشی از عدم تقارن تلاش‌های دیپلمایتک و نظامی ما می‌باشد. اکنون ما متهم به عدم تعهد به قطعنامه 2231 شورای امنیت هستیم و خطر بازگشت موضوع ایران به ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد با هر آزمایش موشکی ما بیشتر می‌شود.

همانقدر که برنامه موشکی ما برای ایجاد امنیت بیشتر شهروندانمان است، انزوای بین المللی ما، در تقابل با این امنیت عمل می کند و ما نمی‌توانیم برنامه‌های نظامی خود را به بهای افزایش این انزوا ادامه دهیم. ما در سالهای اخیر به دنبال هژمونی منطقه‌ای بوده‌ایم و اگر هم از صلح پایدار منطقه ای سخن گفته ایم، در سایه این هژمونی بوده است. واقعیت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی اما نشان داده که این روش تنها به افزایش تنش‌ها و بی اعتمادی جامعه بین الملل و حتی همسایگانمان انجامیده است. ما می توانیم به این روش ادامه دهیم، ولی در آن صورت باید بپذیریم که بیش از پیش منزوی خواهیم شد و در بهترین حالت، مدل کشوری همچون کره شمالی را کپی برداری خواهیم کرد.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: