به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

گزارش اخیر بانک مرکزی حاکی از شتاب رشد نقدینگی در پائیز سال جاری و رکوردی جدید معادل 2260 هزار میلیارد تومان بود. این بدان معنی است که نقدینگی نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش بیش از 28 درصد داشته است. آخرین بار در آبان ماه 1395 بود که با چنین میزانی از رشد نقدینگی مواجه بودیم، البته آنچه این میزان از رشد را با گذشته متفاوت می‌کند، سهم پررنگ‌تر پول نسبت به شبه پول در این افزایش است. 

نقدینگیبا این که رشد نقدینگی لزوما پدیده ای منفی نیست، اما رشد سریع و بی منطق آن در اقتصاد کشور باعث افزایش تورم و ضعف تولید شده.  به گفته پژوهشگر اقتصادی مجید کریمی، طی 45 سال گذشته میزان تولید ناخالص داخلی در اقتصاد کشور 2.2 برابر شده، اما میزان نقدینگی به بیش از 30 هزار برابر رسیده است. با وارد شدن ایران به لیست سیاه FATF، این وضعیت وخیم تر نیز خواهد شد و در کنار کاهش ورود سرمایه خارجی به کشور، شاهد افزایش تورم و نقدینگی خواهیم بود.

رشد بی رویه نقدینگی به بیماری وخیمی تشبیه شده که روز به روز بر شدت و وخامت آن افزوده می شود. در صورتی که اقتصاد درحال رشد باشد و تولید کالا و خدمات نیز به همان نسبت افزایش یابد، رشد نقدینگی می تواند پدیده مثبتی باشد. اما متاسفانه چرخه معیوب اقتصاد ما سال‌ها است که شاهد طی مسیر اشتباه نقدینگی به سمت و سوئی غیراز تولید بوده است.  همچنین، نظام معیوب بانکی و نبود ساختاری برای نظارت کافی بر عملکرد صحیح بانک ها نیز بر این مشکلات دامن زده و با اینکه اعطای تسهیلات، پرداخت هزینه های بانکی، بهره سپرده ها، و سود سهامداران روش‌های معمول در عملکرد بانک‌ها برای خلق پول هستند، اما در سال‌های اخیر افزایش سود سپرده های بانکی عامل اصلی خلق پول و ایجاد تورم شد، زیرا در نبود رشد اقتصادی کافی، پرداخت بهره به سپرده گذاران به ناچار باید از محل خلق پول تامین شود.

عبدالناصر همتی   تاجرانعبدالناصر همتی اخیرا در یادداشتی در توجیه رشد نقدینگی نوشت افزایش خالص ذخایر ارزی کشور در رشد نقدینگی نقش عمده ای داشته است  و آمارهای رشد نقدینگی باید با توجه به روند های بلندمدت متغیرهای پولی کشور تحلیل شود. همتی همچنین با اشاره به کمبود نقدینگی در بخش تولیدی و تورم ناشی از رشد نقدینگی بدون رشد اقتصادی، اجرای سیاست های مالی و سرمایه گذاری را لازمه رشد اقتصادی می داند. با این حال، رشد نقدینگی در کشور ما با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد و نهایتا ناتوان از هماهنگی با رشد اقتصادی و یا به نحوی در تناقض با آن بوده است و افزون برآن، افزایش نسبت نقدینگی به تولید ناخالص داخلی نیزبا عدم تناسب با میزان تولید کالا و خدمات باعث بروز و ماندگاری تورم در اقتصاد ما شده است. آمار سال 2018 بانک جهانی از 22 کشورجهان حاکی ازآن است که میزان رشد نقدینگی اقتصاد های توسعه یافته مانند چین، کره جنوبی، استرالیا، ژاپن و منطقه اروپا زیر 10 درصد است، اما این میزان در اقتصادی های توسعه نیافته تا میزان 30 در صد نیز می رسد.            

با توجه به نقش رشد نقدینگی در افزایش تورم، پیش بینی های کارشناسان اقتصادی از این متغیر برای سال 99 چندان درخشان نیست. پیمان مولوی، دبیر انجمن اقتصاد دانان، بر این باوراست که افزایش رشد نقدینگی می‌تواند به معنای افزایش تورم در سال آینده تا نرخ 50 یا حتی 60 درصد باشد. عضو دیگر این انجمن، بودجه 99 را به دلیل تورم زائی آن مسئول نرخ تورم سال آینده می داند.  پرویز جاوید می گوید عوارض تورمی بودجه‌ای که حداقل ٦٠‌هزار‌میلیارد تومان کسری دارد حتما در ‌سال آینده دامنگیر اقتصاد ایران خواهد شد. افزون بر آن، نقدینگی مهار گسیخته و به تبع آن افزایش تورم، به گفته عبدالناصر همتی، هرگونه اقدام برای افزایش عدالت و برابری را خنثی کرده و در ایجاد عدم اطمینان و محدود کردن سرمایه گذاری بلند مدت و نهایتا پائین ماندن رشد اقتصادی نقش کلیدی ایفا می کند.

رشد نقدینگی   تاجراندر پاسخ به التهابات اقتصادی ناشی از افزایش نقدینگی و خطر تورم لجام گسیخته، پیشنهادهای کارشناسان اقتصادی غالبا بر ساماندهی نظام پولی و بانکی کشور تمرکز دارند. بهزاد خسروی بر این باور است که برای هدایت نقدینگی به تولید، واگذاری پروژه های سودآور به مردم از سوی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور از جمله تمهیداتی است که به موجب آن می توان هم اشتغالزائی کرد و هم نقدینگی را جذب نمود و پروژه های نیمه تمام را به سرانجام رسانید. اقتصاد دان کامران ندری می گوید سلطه بر نظام پولی کشور باید با دادن استقلال بیشتر به بانک مرکزی خاتمه یابد و بانک ها باید قواعد و مقررات مربوط به این امر را بپذیرند. در همین راستا، رئیس کل بانک مرکزی حفظ ارزش پول ملی را وظیفه اصلی بانک مرکزی می داند و می گوید برای این منظور باید نقدینگی مهار شود، این در حالی است که کارشناس اقتصادی آیزاک سعیدیان مولفه اصلی را حرکت چرخه تولید و صنعت می داند و می‌گوید بدون حرکت این چرخه ارزش پول ملی کاهش خواهد یافت.سعیدیان با انتقاد از اکثر بانک های کشور که درخلق نقدینگی بدون پشتوانه نقش بسزائی داشته اند می گوید بانک ها به جای ایفای وظیفه و رسالت خود که حمایت از تولید و صنعت کشوراست به نحوی گسترده به بنگاهداری و اختیار کردن شرکت های متعدد روکرده اند. 

برخی از اقتصاد دانان افزایش نرخ دلار را راه فرار از افزایش نقدینگی می دانند، و برخی دیگر با تمجید از عملیات بازار باز، آن را موفق‌ترین ابزار در دنیا برای کنترل و مهار تورم و کاهش سیل سهمگین نقدینگی به بازار قلمداد می کنند. با این حال، علی سعدوندی، اقتصاددان، با ذکر این که عملیات بازار باز دارای الزاماتی است که در ایران هیچ یک از پیش‌شرط‌‌های آن انجام نشده، بر این باور است که با در نظر گرفتن شرایط فعلی، کشور ما در اجرای عملیات بازار باز وضعیت مناسبی نخواهد داشت، یعنی به اسم عملیات بازار باز به طور مشخص به سیستم بانکی تزریق می شود، و تزریق پایه پولی در شرایط تورمی منجر به رشد شدید نقدینگی خواهد شد.

آیزاک سعیدیان راه برون رفت از وضعیت فعلی را تغییر سیاست های کلان اقتصادی کشور می داند که باید در ارکان بالادستی نظام اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد و از طریق قانون گذاری مدون به دولتها برای اجرای بلند مدت ابلاغ شود. وی بار دیگر تاکید می کند که تولید ناخالص ملی یکی از مهترین شاخص‌های اقتصادی در همه کشورها محسوب می‌شود؛ بنابراین اگر بخواهیم به‌صورت اصولی و منطقی در میان‌مدت و بلند‌مدت از وضعیت رکود عمیق تورمی فعلی خارج شویم و به رشد اقتصادی دست یابیم باید موتور محرکه تولید در کشور فعال شود که این امر خود مستلزم تعامل نزدیکتر با شرکای خارجی و جذب سرمایه است.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: