اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

هرگاه تحریم ها علیه کشورمان افزایش می یابد و تعامل ما با جامعه بین الملل دشوارتر میشود، حامیان نگاه به شرق فعال تر شده و با شدت و حدت بیشتری از تعاملات تجاری و امنیتی با روسیه و چین سخن میگویند. ولی تفکیک غرب و شرق، و دل بستن به حمایت شرق در مقابل غرب دچار یک ضعف پارادایمی است، چراکه تفکیک شرق و غرب میراث دوران جنگ سرد است و ارتباطی با مناسبات جهان معاصر ندارد. تفکیک شرق و غرب ایدئولوژیک، با سازوکارهای سیاسی و اقتصادی جهان چند قطبی امروزی تطابق ندارد، و نگاه به شرق تنها به معنی پاک کردن مسئله اصلی، یعنی چالش تعامل با جامعه بین المللی است.

پوتین عربستانضغف پارادایمی استراتژی نگاه به شرق را در ارتباط اقتصادیمان با روسیه میتوان دید. روسیه اصلی ترین امید شرق گراها است، ولی مقایسه توافق 2 میلیارد دلاری روسیه و عربستان از یک سو، و وعده های تحقق نیافته سرمایه گذاری چند میلیارد دلاری آن کشور در صنعت نفت ایران، نشان از آن دارد که با مفاهیم دوران جنگ سرد، نمیتوان به حل معادلات چند مجهولی قرن بیست و یکم پرداخت.

سفر اخیر پوتین به عربستان پس از 12 سال و برنامه روسیه برای سرمایه گذاری های هنگفت در پالایشگاه های نفتی آن کشور و امضای پروژه های چند میلیارد دلاری، درحالی که مسکو و ریاض در پی گسترش روابط دوستانه خود و تقویت روابط اوپک پلاس هستند، نشان از آن دارد که سفر پوتین به ریاض سوای دستاوردهای اقتصادی، اهداف سیاسی نیز با خود به همراه داشته است. با وجود این که بسیاری معتقد بوده اند که یکی از اهداف سفر پوتین، تلاش در برقراری روابط دوستانه میان تهران و ریاض است، به گفته یک کارشناس مسائل روسیه،  پوتین بعدِ دوازده سال به ریاض نرفت تا آتش اختلافات تهران و ریاض را خاموش کند، بلکه نیات اقتصادی و افزایش نقش و نفوذ سیاسی کشورش از مهمترین اهداف وی بوده است.

به گزارش سایت رسمی رئیس جمهور روسیه، در زمان دیدار پوتین از ریاض، نخستین شورای اقتصادی روسیه و عربستان با حضور سران دو کشور تشکیل شد که طی آن پوتین از افزایش 15 درصدی تعاملات تجاری دو کشور در سال گذشته و افزایش 38 درصدی آن در 7 ماه نخست سال جاری میلادی خبر داد. رسانه های عرب زبان نیز با دیدگاهی مثبت از توافقات و سرمایه گذاری های مشترک دو کشور خبر دادند.

زنگنه نواکدر مقابل، پاسخ به این سئوال که آیا روسیه به قول و قرارهای خود برای سرمایه گذاری در صنعت نفت ایران وفادار خواهد ماند را باید در عملکرد های گذشته مسکو جست و جو کرد. اوائل تابستان سال گذشته بود که شرکت روسی لوک اویل که قراردادهائی را برای توسعه میدان نفتی آب تیمور با ایران به امضاء رسانده بود، اجرای پروژه های خود در ایران را متوقف نمود. پس از آن در پائیز سال گذشته، شرکت نفتی راسنفت تصمیم به خروج از ایران و ملغی کردن قرارداد 30 میلیارد دلاری سرمایه گذاری در پروژه های نفت وگاز کشورمان گرفت و این درحالی است که چند وقت قبل از آن شرکت روسی دیگری به نام زاروبژ نفت نیز به دلیل وجود تحریم ها با برهم زدن قرارداد 740 میلیون دلاری از ایران خارج شده بود. در طی این ماجراها، روسیه و عربستان با مذاکره در زمینه تعاملات نفتی به فکر سرمایه گذاری های مشترک بودند و درهمان زمان بود که الکساندر نواک از "تصمیمات تاریخی" در خصوصی گسترش همکاری های نفتی بین کشورها یا همان "اوپک پلاس" خبر داده بود.

نشریه آسیا تایمز مینویسد اقتصاد روسیه به سرمایه گذاری خارجی نیاز دارد؛ به همین دلیل عربستان شریک تجاری بهتری برای روسیه است. این نشریه می افزاید که از دید روسیه ایران یک دوست است، اما دوستی مشکل ساز. درحالی که ایران در از بین بردن مخالفان اسد در سوریه، برای مسکو بسیار مفید بوده، ولی روسیه میخواهد خود درصدر قدرت در سوریه باشد و درعین حال رابطه خود را با کشورهائی چون اسرائیل نیز حفظ کند. در عین حال، روسیه نمی تواند به ایران اعتبار زیادی بدهد، زیرا با بی ثباتی اقتصاد ایران بدهی های پرداخت نشده ایران به روسیه تراز تجاری آن کشور را برهم خواهد ریخت.

در حالی که تعاملات اقتصادی ایران و روسیه چشم انداز روشنی ندارد ولی ارتباط وسیع تر ما با منطقه اوراسیا می تواند به طور نسبی امیدبخش باشد. سفر اخیر رئیس جمهور کشورمان به ارمنستان به منظور شرکت در اجلاس سران اتحادیه اقتصادی اوراسیا و تصمیمات اتخاذ شده برای عضویت ایران در این اتحادیه به همراه تصویب موافقتنامه تجارت ترجیحی، پیشرفت مثبتی بوده و مسیر تازه ای برای انجام تعاملات تجاری برای کشورمان هموار کرده است. این توافق به ایران این فرصت را می دهد تا با دست بازتری با روسیه، بلاروس، ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان همکاری تجاری داشته باشد. موافقتنامه ترتیبات تجارت ترجیحی قرار است در 5 آبان سال جاری اجرائی شود و پس از آن ایران باید طی سه سال به عضویت اتحایه اوراسیا درآید.

اوراسیا

بر اساس پیمان اتحادیه اقتصادی اوراسیا،  که از اهداف اصلی آن تسهیل تجارت، هماهنگ سازی امور گمرکی ، و ایجاد بازار مشترک برای کشورهای عضو را می توان نام برد، تعرفه گمرکی در تجارت کالا میان اعضای این اتحادیه صفر است. از 862 قلم کالائی که در موافقتنامه با ایران وجود دارد، 502 قلم آن از ترجیحات اعطائی اوراسیا، و 360 قلم آن از ترجیحات اعطائی ما به آن اتحادیه است. باور بر این است که توافق بر سر تعرفه های ترجیحی، و پیوستن ایران به این اتحادیه فرصتی تازه برای صادرکنندگان کشور جهت رشد صادرات غیرنفتی و توسعه بازار فراهم کند. به گفته آقای روحانی، ورود به این اتحادیه در این شرایط از لحاظ اقتصادی برای ایران بسیار مهم است.  مهدی سنائی، سفیر ایران در روسیه، حضور ایران در اتحادیه اوراسیا را گامی بلند در مسیر توسعه همکاری های منطقه ای و تجاری با همسایگان شمالی و تحقق یکی از اهداف اصلی سیاست های کلان می داند. به باور غلامحسین شافعی، پیوستن ایران به این اتحادیه به منزله فرصتی نو در مناسبات ایران و اتحادیه اوراسیا است که می تواند زمینه همکاری با منطقه هندوچین و شرق را فراهم کند. 

در سال 2018، میزان صادرات کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به همه دنیا حدود 548 میلیارد دلار و واردات آن 3185 میلیارد دلار بوده است، که از این مقدار تنها حدود 0.3 درصد از ایران واردات داشته اند، به این معنی که کل صادرات ایران به پنج کشور این اتحادیه 918 میلیون دلار در مقابل بیش از 1.7 میلیارد دلار واردات از این کشورها بوده است. در میان کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا، روسیه با بیشترین میزان جمعیت و تولید ناخالص داخلی، بیشترین حجم تجارت با جهان را دارد، اما به رغم نزدیکی سیاسی ما با روسیه، تعاملات تجاری با این کشور کم فروغ بوده و در زمینه صادرات غیر نفتی، واردات آن کشور از ایران با کاهش 4 درصدی روبه رو بوده و ارزش آن معادل 36 ملیون دلار است. این در حالی است که صادرات روسیه به ایران در هشت ماه نخست سال جاری میلادی، حدود 40 درصد افزایش داشته و معادل با 1.12 میلیارد دلار بوده است.

بیشتر بخوانید:

چالش های ما در ارتباط با سرمایه گذاران چینی

بیم ها و امیدهای منطقه آزاد تجاری اوراسیا

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام