به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

بسیار شنیده ایم که جنگ های نیمه دوم قرن بیست و یکم نه بر سر نفت بلکه بر سر آب خواهد بود. واقعیت این است که منابع آب در سراسر جهان محدود است و در صورت ادامه مصرف نامناسب و مدیریت غلط این منابع، مالاً مبارزه بر سر تصاحب این منابع بیش از پیش شدت خواهد گرفت. وضعیت کشور ما در این میان از حساسیت ویژه ای برخوردار است زیرا که ما تنها 3 دهم درصد منابع آب جهان را در اختیار داریم و سال هاست که با بحران آب روبرو هستیم. این امر از یک سو اهمیت توجه به هیدروپلیتیک در تعامل با دیگر کشورها و از سوی دیگر توجه به مدیریت آب در داخل کشور را دو چندان می کند.

خوشبختانه مسئولان وزارت امور خارجه به اهمیت هیدروپلیتیک واقفند و از لزوم تغییر رویکردی در رابطه با دیپلماسی آب سخن گفته اند. عباس عراقچی، معاون امور حقوقی و بین المللی وزارت امور خارجه، بر لزوم این تغییر رویکرد تاکید کرده و آب را موضوعی فراتر از حاکمیت دولت ها و مسئله ای بین المللی دانسته است.

آقای عراقچی که در نشست بررسی مسائل هیدروپلیتیک ایران سخن می گفت با اشاره به ابعاد مختلف دیپلماسی آب تاکید کرد کمبود آب زمینهساز فقر، مهاجرت و بیماریهای مختلف است و تبعات کمآبی در یک کشور محدود به آن کشور نمیشود. عراقچی با طرح بحث آب مجازی افزود صادرات و واردات هوشمند مواد غذایی از بحثهای مهم در دیپلماسی آب است و کشوری که مسئله کمبود آب دارد نباید محصولات آب بر تولید کند. آقای عراقچی تاکید کرده که ما باید با توجه به مسائل سیاسی و امنیت غذایی خود، در تولید محصولات داخلی بازنگری کنیم و در این راستا می توان برای سفارتخانههای ایران ماموریتهای جدیدی تعریف کرد. عباس عراقچی افزوده است: مسئله کمآبی در ایران مسئله مورد توافقی است و بر اساس ارزیابی های بینالمللی تا سال 2025 تعداد کشورهای کمآب دنیا به 48 کشور میرسد که از این تعداد 24 کشور در منطقه خاورمیانه خواهند بود. در نشست بررسی مسائل هیدروپلیتیک ایران، حسام‌الدین آشنا سرپرست مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری نیز با اشاره به اینکه مسئله آب در ایران بعد ملی و بینالمللی دارد گفت: ایران با 15 کشور همسایه خود مرز مشترک آبی و با برخی مانند افغانستان، ترکمنستان، تاجیکستان و عراق بحثهای جدی دارد.

همزمان با تلاش ها برای پیگیری دیپلماسی آب، باید به اصلاح مدیریت آب و یافتن راه حل های بومی برای رفع بحران آب نیز فکر کرد. پیشتر شاهرخ فاتح، رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور گفته بود 68 درصد از کل جمعیت کشور تحت تاثیر شدت‌های مختلف خشکسالی بلند‌مدت زندگی می‌کنند. البته باید توجه داشت که هر چند منابع آب در بیشتر استان های کشور بسیار محدود است ولی کارشناسان معتقدند با رفع سوء مدیریت های منابع آب و بهبود روش های ناکارآمد آبیاری زراعی می‌توان راه حلی برای محدودیت منابع آب پیدا کرد. البته متاسفانه به رغم هشدارهای مقام های مربوطه و نیز فعلان محیط زیست، سوء مدیریت ها همچنان ادامه دارد. اخیرا سید حسن حسینی، نماینده مردم شاهرود و میامی با بیان اینکه امروز ضعف مدیریت آب صدمات بیشتری از خشکسالی به استان سمنان زده است گفت با مدیریت صحیح منابع می توان کمبود آب را در بخش کشاورزی و شرب استان سمنان مرتفع ساخت. حسینی افزود من نمی خواهم بگویم در کشور بحران بی آبی وجود ندارد اما معتقدم در استان ما بحران مدیریت منابع آبی بیشتر به چشم می خورد چرا که پس از 37 سال از پیروزی انقلاب، هنوز الگوی کشت و آبیاری نوین و کشاورزی فناورانه فراگیر نشده است.

البته مسئله مدیریت منابع آب و وضعیت کلی آب های زیرزمینی و سطحی از هم جداشدنی نیست. خلیل رضاییان، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس گفته است وضعیت آب در این استان بحرانی است و لازم است برنامه ریزی برای استفاده مناسب از پساب تصفیه فاضلاب به عنوان تامین کننده آب فضای سبز مورد تاکید قرار گیرد. رضاییان هشدار داده که وضعیت منابع آب زیرزمینی استان فارس نامناسب است و سطح آب در سد درودزن ،به عنوان پرآب ترین سد استان فارس، به حد قرمز رسیده است. به هر حال باید توجه داشت که میزان اولیه منابع آب کشور تنها 3 دهم درصد منابع آب جهان است و با این میزان باید مدیریت دقیقی در انتقال و مصرف آب داشت. اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهوری، با اشاره به این آمار یادآور شده که متأسفانه میزان مصرف آب در ایران دو برابر کشورهای پرآب است. آقای جهانگیری هشدار داد که اکنون 15 سال است که با خشکسالی روبرو هستیم و مشکلات ناشی از کمبود آب هرسال بیشتر شده و هم‌اکنون به نقطه نگران‌کننده‌ای رسیده‌ایم.

سیاستگذاری ها برای ساخت سد و انتقال آب باید با دقت زیادی صورت گیرد تا از عواقب ناخواسته کنترل و توزیع منابع آبی جلوگیری شود. باید توجه داشت سدسازی و انتقال آب می تواند مشکلات جدی برای مردم منطقه ایجاد کند و تعادل زیست محیطی را از میان ببرد. اخیرا فعالان محیط زیست تاکید کردند اصرار بر ادامه روند سدسازی و انتقال آب، زندگی تمامی مردم کشور را با مخاطرات جدی مواجه خواهد کرد. شبکه تشکل‌های محیط زیستی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری در نامه‌ای خطاب به دکتر روحانی نوشتند: در شرایطی که شریان‌های حیاتی دجله و فرات در اثر آب ربایی های ترکیه و بی‌کفایتی دولت‌های عراق و سوریه قطع شده، اصرار بر ادامه روند سدسازی و انتقال آب، اضافه بر گسترش تهدیدهای زیستی در زاگرس مرکزی، می‌تواند بالانس اکولوژیکی و توان زیست‌پالایی خلیج‌فارس را نیز با خطرات جبران‌ناپذیری مواجه کند.

به رغم هشدارها در خصوص عواقب ناخواسته پروژه های سدسازی، این طرح ها کماکان یکی از اصلی ترین راه های مدیریت آب در ایران قلمداد می شود. البته صداهایی در دولت هست که نسبت به اجرای لجام گسیخته این طرح ها هشدار می دهند. معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفته است که ایران از جمله کشورهایی است که بیشترین تاثیر از تغییرات آب و هوا را تجربه می کند که منجر به خشکسالی، کاهش شدید بارندگی و کمبود منابع آبی شده است و از این رو مدیریت صحیح منابع آبی و بهینه سازی مصرف آب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. خانم ابتکار با اشاره به تفاهمنامه میان سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو و استانداری اصفهان اظهار کرد: به رغم اینکه پروژه انتقال آب استان از چهارمحال و بختیاری همانند بسیاری از پروژه های دیگر در دولت گذشته بدون ارزیابی محیط زیستی مصوب و اجرایی شده بود، سازمان حفاظت محیط زیست از طریق امضاء تفاهم نامه ای با استاندار اصفهان و معاون وزارت نیرو، تلاش کرد با محدود کردن انتقال آب به میزان مورد نیاز برای تامین آب شرب، اثرات محیط زیستی این پروژه برای مردم چهارمحال و بختیاری را کاهش دهد.

کارشناسان در خارج از کشور هم معتقدند که مدیریت اشتباه دولت در حوزه آب یکی از اصلی ترین عوامل بحران آب بوده است. برای مثال کاوه مدنی، استاد مدیریت آب و محیط زیست کالج سلطنتی لندن تاکید کرده که سه دلیل مهم برای کاهش سریع منابع آبی در ایران، رشد سریع جمعیت، آبیاری زراعی ناکارآمد کشاورزی و سوء مدیریت منابع آب است. دکتر مدنی خاطرنشان کرده که دولت ایران باید برنامه هایی برای محافظت و مدیریت کارآمدتر آب بویژه در بخش کشاورزی معرفی و از قدرت رسانه ها برای آگاه سازی و هشدار به مردم استفاده کند.

بحران آب از جمله چالش هایی است که دولت به تنهایی نمی تواند به رفعش بپردازد. ضمن اینکه توجه به هیدروپلیتیک و تعامل های منطقه ای و فرامنطقه ای باید در دستور کار دولت باشد، برای حل این معضل، نهادهای دولتی باید دست در دست بخش خصوصی و فعالان محیط زیست بدهند تا با یک عزم ملی از این بحران گذر کنیم. لازم به یادآوری نیست که بقای کشور و سرنوشت فرزندانمان در گرو تضمین منابع آب ایران عزیز است. رسیدگی به بحران آب باید در اولویت کار بخش دولتی و فعالان محیط زیست باشد چرا که در فردایی که جنگ بر سر این مایع حیاتی آغاز شده چاره جویی برای بحران آب بسیار دیر خواهد بود.  

 

 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: