به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

این مطلب را یکی از خوانندگان تاجران برای ما ارسال کرده است. با تشکر از مشارکت ایشان در بسط گفتمان اقتصادی

دو کشور که از لحاظ جمعیت و وسعت یکسان هستند را در نظر بگیرید. این دو کشور تنها از یک منبع طبیعی برخوردار هستند، سیب زمینی. فساد ادرای و مالی یکی از این کشورها را فرا گرفته و شفافیتی در امور بانکی یا سیستم قضایی آن وجود ندارد. هیچ نظامی هم برای مشارکت سیاسی مردم در آن نیست. این کشور محصولات و مواد خام مختلفی را از سراسر جهان وارد می کندو صد محصول متفاوت را در داخل کشور تولید و به خارج کشور صادر می کند. از بلبرینگ گرفته تا قطعات یدکی خودرو و محصولات دارویی و لوازم خانگی و فیبر نوری و البته سیب زمینی جزء محصولات صادراتی این کشورند. آن کشور دیگر با فساد دست و پنجه نرم نمی کند یا میزان فساد در آن بسیار کم است. سیستم قضایی و بانکی آن شفاف  است و مشارکت مردم در انتخابات هم درصد بالایی دارد اما فقط یک چیز صادر می کند، سیب زمینی!

همه ما می دانیم که چنین سناریوهایی غیر ممکن هستند. تقریبا غیر ممکن است که اقتصادی بتواند به اندازه کشور اول تنوع داشته باشد در حالی که فساد در آن موج بزند و مردم هم در روند سیاسی کشور مشارکت نداشته باشند. به همین شکل سناریوی دوم نیز غیر محتمل است که کشوری اقتصادی سیب زمینی محور داشته باشد!

اما اگر بخواهیم اقتصادی داشته باشیم که در محاصره اقتصاد جهانی که با کاهش رشد اقتصادی که نتیجه تله های نقدینگی و تله عدم اطمینان است قرار دارد و از سوی دیگر روحیه احتکار و عدم سرمایه گذاری در آن قوی است، کدام یک از دو کشور را انتخاب می کنید؟ 

چند سالی است که پروفسور ریکاردو هاسمن، اقتصاددان دانشگاه هاروارد که مدیر مرکز توسعه بین الملی است به اتفاق دستیارانش پژوهشی را ارائه کرده اند که می گوید پیچیدگی اقتصادی برای کشور اول که فساد در آن حاکم است اما تنوع اقتصادی دارد زمینه بهتری برای رشد اقتصادی فراهم می کند. این کشور حتی شانس بهتری برای مقاومت در شرایط بد اقتصاد جهانی را دارد.

ارزیابی این اقتصاددانان عجیب یا تا اندازه ای جنجالی است. آنها معتقدند رفاه و پیشرفت یک کشور تنها به ساختار سیاسی، تجربه غنی، تحصیلات عالیه و یا سهولت کسب و کار بستگی ندارد و عامل اصلی موفقیت آنها در تولید محصولاتی است که کشورهای دیگر تولید نمی کنند. به علاوه، داشتن سرمایه های فیزیکی مانند کارخانجات، ساختمان و یا جاده و سرمایه های انسانی و آموزش و پرورش به این معنا نیست که با دو برابر کردن آنها تولید نیز دوبرابر می شود. پژوهش هاسمن نشان می دهد که چگونه این عوامل نیز متنوع شده و می توانند در یکدیگر تأثیر بگذارند. ساختن و تولید متنوع عامل کلیدی موفقیت است.

پیام مثبت این پژوهش برای ما و کشورهایی که در وضعیتی مشابه با ما قرار دارند این است که رشد اقتصادی مناسبی متناسب با تنوع سازی و رشد سرمایه انسانی و فیزیکی برایشان متصور است. اگر نگاهی به هند بیاندازیم این موقعیت را بهتر درک می کنیم. از سوی دیگر، کشورهای پیشرفته تر مانند آلمان دیگر به حد نهایی تنوع سازی خود رسیده اند و رشد اقتصادی آنها دیگر تحول چشمگیری نشان نخواهد داد.

در عین حال، نیمه خالی لیوان پژوهش هاسمن این است که کشورهای توسعه یافته که اقتصاد پیچیده دارند شصت سال است که در این وضعیت هستند که البته چین در میان آنها یک استثناست. فساد با درجات مختلف در تمام جوامع یافت می شود و با وجود آن کشورهای پیشرفته و اقتصادهای پیچیده همه در رده های بالای شاخص رقابت پذیری مجمع جهانی اقتصاد قرار دارند. هر کدام در یک یا چند حوزه مانند نهادهای مستحکم، زیرساخت، ثبات اقتصاد کلان، بهداشت و آموزش و پرورش مقدماتی، جذب دانش و فناوری از جامعه بین المللی سرآمدند. به عبارت دیگر، پیچیدگی اقتصادی مورد نیاز برای رشد اقتصادی به موازات رشد نهادها و تشکل ها و پیچیدگی اجتماعی-اقتصادی حرکت می کند.

اخیرا، کایل پیترز، قائم مقام بانک جهانی با وزیر اقتصاد کشورمان در حاشیه اجلاس سالانه صندوق بین المللی پول و بانک جهانی دیدار کرد. وی از وضعیت اقتصاد کلان کشور ابراز رضایت کرد و خواستار ارتقای سطح همکاری ها از سطح مشاوره و کمک های فنی به سطح همکاری های بانکی و مالی برای پروژه های زیرساختی شد.

هرچند ابراز خرسندی یک مقام بانک جهانی امیدوار کننده است اما ما نباید واقعبینی خود را از دست بدهیم. اگر تحقیقات هاسمن را مورد توجه قرار دهیم آنوقت تنوع سازی و پیچیدگی در اقتصاد خرد می تواند زیربنای سلامت اقتصاد کلان ما باشد. به موازات اصلاحات بانکی، قضایی، مبارزه با فساد و توسعه های زیرساختی باید به افق دور جامعه فعالان اقتصادی نظاره گر باشیم و ببینیم چگونه می توانیم پیچیدگی مورد اشاره هاسمن را در روند رشد اقتصادی خد در اقتصاد مقاوم دوران پساتحریم لحاظ کنیم.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: