به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

این گزارش توسط آقای عادل طاهرخانی، کارشناس ارشد حقوق تجارت بین الملل و مشاور دفتر امور نمایندگی ها ارائه شده است.

مقدمه

جمهوری فدرال آلمان با مرکزیت  برلین با وسعت خاک 357023 کیلومتر مربع و 81 میلیون نفر جمعیت ، از شمال با دریای شمال  دانمارک ودریای بالتیک از شرق با لهستان و جمهوری چک از جنوب با اتریش و سوئیس و از غرب با فرانسه بلژیک، لوگزامبرگ و هلند، هم مرز است. بنادر هامبورگ، روستوگ، برمن، لوپگ، دوایسبرگ، کارس رو، برمن هاون جزو بنادر مهم آلمان  می باشند.

اقتصاد آلمان که از نظر قدرت خرید پنجمین اقتصاد جهان و بزرگترین اقتصاد اروپا  و جزو هشت کشور صنعتی میباشد.  از نظر فضای کسب کار کشور آلمان در میان 183 کشور جهان رتبه 14 را در سال 2015 کسب نموده است. آلمان موافقتنامه تجارت آزاد با کلیه کشورهای اتحادیه اروپا را امضا نموده است.

اصلاحاتی که  توسط گرهارد شرودر صدراعظم اسبق آلمان صورت گرفت باعث رشد بالای اقتصادآلمان درسال 2007 گردید. افزایش قیمت نفت، افزایش ارزش یورو و بحران مالی سه ماهه دوم سال 2008 تاثیر بدی بر روی اقتصاد صادرات محور آلمان داشتند. مدرنیزه نمودن و ادغام اقتصاد آلمان شرقی در حالیکه هنوز نرخ بیکاری در برخی از شهر ها بالای 30 درصد است یک فرایند پر هزینه و بلند مدت میباشد که سالا نه رقمی حدود 80 میلیارد دلار برای آلمان هزینه در بر دارد در حالیکه بازسازی و رشد بازارهای سرمایه پایه های مستحکمی برای آلمان جهت روبرو شدن با چالش های  ادغام اقتصاد اروپا و جهانی سازی ساخته است ولی اقتصاد صادرات محور آلمان در عرصه نیازهای جهانی یک نقطه ضعف محسوب میشود. 

پیشینه روابط

نخستین انگیزه‌های ایجاد رابطه با آلمان در سال ۱۸۵۰ و به درخواست امیرکبیر مطرح شده بود. در آن زمان امیرکبیر در جستجوی دولت ثالث نیرومندی بود که بدون هیچگونه توقع استعماری با ایران روابط سیاسی برقرار کند. در آن برهه آلمان گرفتار هرج و مرج داخلی ناشی از انقلاب ۱۸۴۸ بود و حکومت متمرکزی نداشت و در نتیجه تلاش برای برقراری روابط توفیقی نیافت. روابط سیاسی، اقتصادی، اقتصادی و فرهنگی ایران و به طور رسمی از سال ۱۸۷۳ میلادی شروع شد.

جنگ جهانی اول یک دوره مهم در همکاری ایران و آلمان بر ضد روسیه و انگلیس بوده است. آلمان سعی داشت از طریق سازماندهی و مدیریت با پول و اسلحه، ملت‌های مسلمان از جمله ایران، ترکیه، عراق و افغانستان را بر ضد انگلستان بشوراند و به این ترتیب با گشایش جبهه‌ای در جنوب، قدرت شوروی را برای جنگ مستقیم با آلمان کم کند.

در ۱۷ آبان ۱۲۹۴ (۱۰ نوامبر ۱۹۱۵) قراردادی بین نخست‌وزیر ایران و پرنس هانری رویس، وزیر مختار آلمان در تهران به امضا رسید که به موجب این معاهده دو دولت متعهد شدند از یکدیگر در برابر تهدیدات خارجی حمایت کنند و آلمان پذیرفت در صورت حمله انگلیس و روسیه، کمک‌های نظامی به ایران گسیل دارد. آلمان به موجب امضای عهدنامه برست-لیتوفسک در ۳ مارس ۱۹۱۸ به این عهدنامه عمل کرد. در این پیمان شوروی مجبور بود تمامیت ارضی ایران را به رسمیت بشناسد و نیروهای نظامی ایران کشور که در حال پیشروی به سمت تهران بودند، بازگشتند. در جریان نهضت جنگل نیز چند افسر آلمانی از جمله سرگرد فون‌پاشن به عنوان مشاور نظامی در خدمت ایرانیان بودند.

همزمان با روی کار آمدن جمهوری وایمار در آلمان که یک حکومت سوسیال دموکرات بود و با وجود تفاوت‌های اساسی روش زمامداری کشور بین دو حکومت، آلمان برای تثبیت موقعیت خود در زمینه اقتصادی و سیاسی و فرهنگی به همکاری نزدیک با ایران پرداخت. آلمان نفت مورد نیاز خود را از شرکت نفت ایران-انگلیس تهیه می‌کرد و با موافقت شوروی خط کشتیرانی هامبورگ-انزلی به حمل و نقل کالا و مسافر می‌پرداخت و شرکت یونکرز محصولات پستی از باکو تا انزلی و تهران را جابجا می‌کرد. در این دوره آلمان در بخش نظامی و ساخت چند کارخانه اسلحه و مهمات‌سازی نیز به ایران مشارکت‌هایی ‌داد. در تاریخ ۲۸ بهمن ۱۳۰۷ (۱۷ فوریه ۱۹۲۹) سه موافقتنامه:عهدنامه دوستی، قرارداد اقامت و توافق‌نامه بازرگانی و گمرکی به امضا رسید. در سال ۱۹۳۲ آلمان با در اختیار داشتن ۸ درصد از تجارت خارجی ایران، مقام چهارم را بعد از شوروی، انگلیس و ترکیه کسب کرد.

آلمان توانست در سال ۱۹۴۰ رتبه اول را در تجارت خارجی ایران کسب کند. در زمان شروع جنگ جهانی دوم در حدود ۱۲۰۰ آلمانی مشغول کار و تجارت در ایران بودند.

بعد از جنگ جهانی دوم و اشغال ایران، به دلیل وابستگی شدید کارخانجات و صنایع ایران به ماشین‌ها و کارشناسان آلمانی، بسیاری از این صنایع بلااستفاده مانده و بسیاری از مردم بیکار شدند. نیمی از بازرگانی ایران نیز که دست آلمانی‌ها بود، دچار مشکلات عدیده‌ای شد.

روابط دو کشور که در نتیجه اشغال تهران توسط متفقین در شهریور ۱۳۲۰ قطع شده بود، پس از جنگ با افتتاح سرکنسولگری ایران در اشتوتگارت در سال ۱۹۴۶ مجدداً آغاز شد. بعد از تقسیم آلمان به جمهوری فدرال آلمان و جمهوری دموکراتیک آلمان در سال ۱۹۴۹، روابط سیاسی، نظامی خوبی با آلمان غربی برقرار گردید که شروع آن از ژوئیه ۱۹۵۲ (تیر ۱۳۳۱) بود. در این زمان ایران اقدام به دایر کردن سفارتخانه خود در کلن نمود. وابستگی حکومت‌های دست‌نشانده هردو کشور به آمریکا و وجود دیدگاه‌های ضد کمونیستی از مهمترین وجوه مشترک به حساب می‌آمد. از سال ۱۹۵۵ ایران در شهرهای هامبورگ، مونیخ و برلین نیز اقدام به تاسیس سرکنسولگری نمود. طرفین در سال ۱۹۵۴ پروتکلی را امضا کردند که به موجب آن کلیه قراردادهای فیمابینی که در نتیجه جنگ به حالت تعلیق درآمده بود، مجدداً اعتبار اولیه خود را بازیافتند.

در خلال سفرهای مقامات دو کشور قراردادهای مهمی بین طرفین از جمله: توافقنامه فروش اسلحه به ایران (۱۹۶۶)، مشارکت ایران در کروپ آلمان (۱۹۷۴) و احداث نیروگاه اتمی بوشهر در سال ۱۹۷۴ به امضا رسید.

از ژوئن ۱۹۶۲ دولت آلمان یکجانبه مقررات لغو روادید مورد نیاز برای سفر اتباع ایرانی به این کشور را به اجرا گذاشت. متقابلاَ دولت ایران نیز به موجب تصویب نامه ۲۵ شهریور ۱۳۴۶ هیات وزیران، اتباع آلمانی را که از تاریخ ۱ اکتبر ۱۹۶۷ برای گردشگری و اقامت ۳ ماهه به ایران می‌آمدند، فارغ از همراه داشتن ویزا دانست. این وضعیت تا ۲۱ اردیبهشت ۱۳۵۹ برقرار بود.

در سال ۱۹۷۷ حدود ۲۰ درصد واردات ایران از آلمان تامین می‌شد و حجم مبادلات بازرگانی دو کشور به 10.5 میلیارد مارک می‌رسید. ایران نیز رتبه دهم در میان کشورهای صادرکننده به آلمان را دارا بود. ایران با کمپانی‌های کروپ، زیمنس، دایملر بنز، آاِگ، براون باوری، سالتز گیتر و هوخست همکاری نزدیکی داشت. ساخت کارخانجات مهمی نظیر واگن‌پارس، نیروگاه برق نکا، کنتورسازی برق قزوین، باتری‌سازی نور، مجتمع مس سرچشمه، لوله‌سازی اهواز، کارخانه قند بیستون، کارخانه نورد سنگین کاویان اهواز، تولید جوهر توسط پلیکان آلمان و تولید کفش توسط کارخانجات الفانت شوئه از مهمترین مشارکت‌های آلمان در صنایع ایران بوده است. در این دوره مجموع سرمایه‌گذاری‌های آلمان در ایران بالغ بر ۴۰۰ میلیون مارک بوده است.

کشور آلمان در آغاز جنگ ایران و عراق اعلام بی‌طرفی کرد. در طول جنگ ۸ ساله تحمیلی، آلمان جزء معدود کشورهای غربی بود که سعی به میانجی‌گری برای پایان جنگ داشت. بعد از پایان جنگ و در سال ۱۳۶۹ روابط دیپلماتیک دو کشور به طور تقریباً منظم برقرار شد. در سال ۱۳۷۳ که وضعیت اقتصادی ایران در پی افزایش بدهی‌های خارجی دچار بحران شده بود، آلمان اقدام به عقب‌انداختن بازپرداخت میلیاردها مارک بدهی ایران نمود که کمک بزرگی به ایران بوده است.

بین سالهای 1376 لغایت 1384، آلمان در چندین پروژه در ایران حضور داشت. از جمله سفر وارنر مولر،  وزیر اقتصاد آلمان در ۱۱ مهر ۱۳۷۹ به ایران که در خلال آن دو پروژه بزرگ اقتصادی مربوط به گسترش پتروشیمی بندر امام و پارس جنوبی به مجموع مبلغ ۸۵۰ میلیون پوند به شرکت آلمانی لینده (به آلمانی: Linde AG) واگذار شد. ساخت ۶ فروند کشتی اقیانوس پیما در سال ۱۳۸۱ به ارزش ۱۸۹ میلیون دلار بین شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران و مجتمع کشتی‌سازی Aker MTW. انتقال تکنولوژی ساخت کشتی‌های کانتینربر. ساخت مجتمع پیوی‌سی توسط شرکت UHDE به ارزش ۵۰۹ میلیون دلار در منطقه ویژه پتروشیمی امام خمینی و توسط سازمان نوسازی و گسترش صنایع ایران. تولید مشترک موتور BR900 برای اتوبوس شرکت ایدم تبریز زیر نظر ایران خودرو دیزل و شرکت دایملر کرایسلر به ارزش ۷ میلیون یورو در تعداد ۴۰۰۰ دستگاه موتور در سال که ۲۲.۵۰ درصد سهام شرکت برای ایران خودرو و ۳۰ درصد متعلق به دایملر بوده است. آلمان بعد از پیروزی انقلاب بجز در سال ۲۰۰۱ (در رتبه دوم بعد از ایتالیا) همواره بزرگترین صادرکننده به ایران بوده است. به عنوان مثال صادرات در سال ۲۰۰۲ به ارزش 2.2 میلیارد یورو. در همین سال واردات آلمان از ایران ۳۲ میلیون یورو بوده است که عمده آن را فرش، پسته و نفت تشکیل داده بوده است.

با انتخاب آقای دکتر روحانی به عنوان رئیس دولت یازدهم ایران، وزارت امور خارجه آلمان ، ضمن تبریک این پیروزی، ابراز امیدواری جهت بهبود روابط با ایران را مطرح کرد. همچنین آنگلا مرکل، صدراعظم وقت آلمان طی نامه‌ای تنفیذ آقای دکتر روحانی به عنوان رئیس جمهور جدید ایران را تبریک گفت.

تجارت آلمان با جهان

حجم تجارت خارجی آلمان با جهان از سال 2005 لغایت 2014 از رقم 935- میلیارد دلار به رقم 2866 میلیارد دلار بالغ گردیده که از این رقم 1547 میلیارد دلار صادرات آلمان به سایر کشورها و 1319 میلیارد دلار آن  واردات این کشور از جهان بوده و دارای تراز مثبت به نفع این کشور میباشد.

مقاصد مهم صادراتی آلمان عبارتند از : فرانسه ، آمریکا،  هلند، انگلستان، ایتالیا ، چین ،  اطریش ، بلژیک و سوئیس و اقلام مهم صادراتی شامل  ماشین آلات، خودرو، مواد شیمیائی، ذوب آهن، مواد غذائی و  پارچه می باشد.

چین، هلند ، فرانسه، بلژیک، چین، آمریکا، ایتالیا، بلژیک، انگلستان ، اطریش و سوئیس مهمترین شرکای وارداتی آلمان بوده و اقلام مهم وارداتی این کشور از جهان  ماشین آلات، انواع وسایل نقلیه، مواد شیمیائی، خوار و بار، فلزات و منسوجات می باشد.

تجارت دو جانبه ایران و آلمان

مصرف کنندگان ایرانی همواره نگاه مثبتی به تولیدات آلمان داشته اند. دوام و کیفیت محصولات آلمانی همواره مورد توجه عامه مصرف کنندگان بوده و از سوی دیگر صنعتگران کشور نیز کالاهای سرمایه ای و واسطه ای آلمان را به دلیل کارکرد مطلوب و کیفیت عالی بر تولیدات دیگر کشورها ارجح می دانند. در راستای توسعه روابط دو جانبه و تکمیل بستر همکاری ها، اسناد مهمی نظیر موافقتنامه تشویق و حمایت از سرمایه گذاری خارجی، بیانیه همکاری گمرکی بین د وکشور، موافقتنامه همکاری در بخش مسکن به امضاء طرفین رسیده است.

متاسفانه حجم کنونی مبادلات تجاری دو کشور بر اثر تحریم های ناعادلانه غرب دچار کاهش شدید گردیده است که امیدواریم هرچه سریعتر با به نتیجه رسیدن مذاکرات هسته ای ایران با گروه 1+5 و لغو تحریم ها دو کشور بتوانند متناسب با پتانسیل های تجاری خود روابط فی مابین را گسترش دهند.

حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال 2014  میلادی بالغ بر 2 میلیارد و 800 میلیون دلار بوده که 336  میلیون دلار صادرات ایران می باشد و 2 میلیارد و 464 میلیون دلار واردات ایران ازآلمان بوده است.

اقلام مهم صادراتی ایران به آلمان را  فرش و سایر کف پوشهای نسجی- پسته تازه یا خشک کرده- روده بادکنک و شکمبه حیوانات- خاویار و بدل خاویار- آنتی سرمکها و مشتقات خونی- سایر کفپوش ها به جز گبه- شیر و عصاره شیرین بیان- سایر نباتات- گلیم، شرماک و فرش های دستباف تشکیل می دهند.

همچنین اقلام مهم وارداتی ایران از آلمان نیز شامل  دانه به جز گندم دامی- وسایل برای تولید کامیون- روغن خام سویا- تراکتورهای جاده ای- ماشین الات خاک و سنگ- شمش آهن- سیگار- ماشین های ساخت شیشه- مکمل های دارویی- الیاف سنتتیک-روغن دانه آفتابگردان میباشند.

پیشنهادها برای توسعه روابط

تغییرات در تاثیرگذاری ایران در خاورمیانه و توسعه قدرت کشورمان در منطقه و ظرفیت های بالقوه و بالفعل آن باعث گردید کشورهای اروپایی ضمن درک این موضوع خواستار توسعه روابط با ایران باشند.

در این میان کشور آلمان بزرگترین شریک تجاری ایران در اروپا است و سوابق موجود همکاری ها که در بخش های قبلی به آن اشاره شد به خودی خود قابلیت جذب و تعمیق روابط بخش های علاقمند دو کشور را دارد. ضمن اینکه افزایش صادرات این کشور به ایران که بیشترین افزایش طی یک دهه را داشته  شامل فروش ماشین آلات، محصولات کشاورزی و دارویی بوده است. اگر توافق هسته ای با ایران حاصل شود، کل حجم صادرات آلمان به ایران بین پنج تا شش میلیارد یورو می تواند افزایش یابد.

بر اساس برآوردها هم‌اکنون در حدود ۳۰ درصد از  توان صنعتی ایران بر پایه فناوری آلمان شکل گرفته است. ظرفیت های صنعتی و معدنی ایران و صنعت مدرن آلمان می توانند زمینه های همکاری فراوانی بین دو کشور بوجود آورند. هم چنین موقعیت خاص ژِِئوپولتیک ایران و وجود کریدورهای مهم شمال – جنوب و شرق – غرب و زیر ساخت های جاده ای، ریلی و دریایی ایران ضمن در دسترس قرار دادن ترانزیت کالا به اروپا، دسترسی آلمان به کشورهای همجوار ایران و ترانزیت کالا به این کشورها را نیز میسر می سازد.

با بهبود شرایط سیاسی، پیش بینی می شود در تمام عرصه های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، دانشگاهی و گردشگری بین دو کشور باب همکاری و توسعه و تعمیق روابط شکل گیرد . در حوزه اقتصادی می توان به همکاری های دو جانبه در بخش های مهمی نظیر توسعه و نوسازی صنایع با کمک فناوری های پیشرفته آلمان ، مشارکت آلمان ها برای سرمایه گذاری در پروژه های نفت و گاز و پتروشیمی و همکاری در حوزه صنعت خودرو  ، همکاری های گمرکی ، بنادر دو کشور و حمل و نقل، توسعه صنعت گردشگری، صنعت نمایشگاهی و همکاری های دانشگاهی اشاره نمود.

اهم پیشنهادها جهت بهره گیری از فرصت فراروی پس از لغو تحریم ها به شرح زیر می باشد.

1- استقرار رایزن بازرگانی به منظور شناسایی فرصت ها، جذب سرمایه گذار، هماهنگی و مذاکره با مسئولین صنایع منتخب آلمان به منظور دیدار و مذاکره با صاحبان صنایع ایران، برگزاری همایش های مشترک در شهرهای مهم تجاری و اقتصادی آلمان و معرفی فرصت ها و ظرفیت های جمهوری اسلامی ایران به تجار و سرمایه گذاران آلمانی

2- پیگیری توسعه همکاریهای صنعتی در حوزه های نوسازی صنایع

3- ایجاد پلت فرم مشترک بازاریابی و فروش محصولات و کالاهای ایرانی در بازارهای اروپا پیگیری توسعه همکاری های بانکی بین دو کشور و مشارکت بیشتر بانک های خصوصی در این عرصه

4- برنامه ریزی بهره گیری از ظرفیت های نمایشگاهی آلمان و همکاری مشترک در جهت انعقاد تفاهم نامه مشترک برای برگزاری نمایشگاههای منتخب در ایران به منظور اخذ جایگاه هاب منطقه ای و حوزه CIS برای جذب بازدید کننده نمایشگاهی

5- برنامه ریزی توسعه صنعت گردشگری و همکاری شرکت های فعال این حوزه

6- برنامه ریزی برای اعزام هیات های تخصصی آلمانی به منظور بازدید از توانمندی های صنعتی و معدنی ایران

7- برنامه ریزی برای اعزام هیات های تخصصی آلمانی برای بازدید و مذاکره در حوزه توسعه حمل و نقل ریلی و واگن سازی

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: