به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

پیش بینی آژانس بین المللی انرژی که تا سال 2040 مصرف گاز طبیعی و به موازات آن تقاضای جهانی برای گاز طبیعی به بالاترین میزان خود خواهد رسید در نگاه نخست فرصتی ارزشمند برای افزایش صادرات گاز کشور را در ذهن متصور می کند، که تحقق آن به ویژه با در نظر گرفتن شرایط استراتژیک و جایگاه ما به عنوان دومین کشور دارنده گاز طبیعی در جهان امکان پذیر به نظر می رسد.  افزون برآن ایران یکی از اعضای مهم مجمع کشورهای صادر کننده گاز است که انتظار می رود به دلیل برخورداری ازمنابع عظیم انرژی و ذخایر بی نظیر گاز نقش موثرتری در بازارهای جهانی ایفا کند.

صادرات گاز   تاجرانبرغم اهمیت صادرات گاز طبیعی برای امنیت و اقتصاد کشورمان، ما از ظرفیت‌های موجود به هیچ‌وجه استفاده نکرده ایم. با این که سند چشم انداز 20 ساله ایران تکلیف می کند که تا سال 1404 سهی معادل 8 تا 10 درصد تجارت جهانی گاز را به خود اختصاص دهیم، سهم کنونی کشور تنها حدود 1 درصد است. ناکامی در احداث خطوط انتقال گاز طبیعی، هم از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ امنیتی برای ما یک خسارت محسوب می‌شود. متاسفانه در سالهای اخیر، ما امنیت را عملا تنها در قدرت و حضور نظامی خود در منطقه تعریف کردیم و از سرمایه گذاری‌های مادی و دیپلماتیک در طرح های اقتصادی که می‌تواند امنیتی درازمدت و پایدار به ارمغان آورد، غافل شدیم.

حمید رضا عراقی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در پاسخ به انتقادهائی که شایستگی جایگاه ایران در بازارهای جهانی را زیرسئوال می برد گفته بود اینکه ایران درتجارت جهانی گاز نقش کمی دارد، نشانه عقب ماندگی نیست، و با اینکه امکان صادرات گاز با توجه به موقعیت جغرافیائی ایران وجود دارد، اما هر چقدر گاز تولید می شود به مصرف داخلی می رسد.  کارشناس انرژی، سید علی نصر، اما براین باور است که به دلیل سیاست نفت محوری دولت، صادرات گاز به موضوعی کم اهمیت برای مسئولان تبدیل شده و اولویتی فراموش شده و مغفول مانده است.  با این حال مذاکرات ایران برای صدور گاز سالها پیش با کشورهائی مانند امارات، کویت، عمان، بحرین، آذربایجان، ارمنستان، عراق، ترکیه، پاکستان و چند کشور دیگر آغاز شد و تفاهم نامه هائی نیز به امضا رسید، اما بسیاری از این مذاکرات یا به نتیجه نرسید، یا قراردادهای آن هیچگاه اجرائی نشد، و یا اقدامی برای تمدید این قراردادها صورت نگرفت.

ترکیه درحال حاضر مهم ترین مقصد صادراتی گاز طبیعی ایران است و قرار است تا سال 2026 میلادی ایران روزانه 27 میلیون متر مکعب گاز به ترکیه صادر کند که این مقدار 16 درصد از نیاز آن کشور را تامین می کند، در حالی که صادرات گاز طبیعی روسیه به ترکیه، پاسخگوی 50 درصد از نیازهای آن کشور در این زمینه است. به رغم مشکلاتی مانند قیمت‌گذاری و کیفیت گاز که همواره برقرارداد میان دو کشور سایه افکن بوده، ترکیه همواره به دلیل نزدیکی جغرافیائی، خواهان افزایش واردات گازی خود از ایران بوده است، که چند سال پیش نیز پیشنهادی برای این افزایش در قبال تخفیف در قیمت‌گذاری با ایران در میان گذاشت، اما این خواسته ترکیه با بی توجهی مسئولین کشور روبرو شده و ایران هیچ اقدامی برای افزایش صادرات خود انجام نداده است.

صادرات گاز به ترکیه  تاجرانانفعال ما در تعاملات انرژی با ترکیه در شرایطی صورت گرفته که این کشور طی چندسال گذشته تلاش کرده با افزایش واردات گاز از سایر مبادی وارداتی، وابستگی خود به گاز ایران را کاهش دهد. از جمله اینکه ترکیه در میدان شاه دنیز آذربایجان و خط لوله انتقال گاز آن از مسیر ترکیه به اروپا مشارکت نموده. افتتاح بخش آسیایی خط لوله تاناپ نیز عملا گاز آذربایجان را به ترکیه رسانده و این امر، تمدید قرارداد صادرات گاز ما به ترکیه را دشوارتر کرده است. در همین حال، بر اساس آمار اداره تنظیم بازار ترکیه، درماه های اخیر صادرات گاز به ترکیه حدود یک سوم نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش داشته است.

تعامل ما با پاکستان هم وضعیت بهتری نداشته. اکنون در حالی که بیش از 10 سال از انعقاد قرارداد 25 ساله صادرات گاز به پاکستان می گذرد، احداث خط لوله صلح به عنوان قسمتی از این قرارداد سال ها است که متوقف مانده است، اما اخیرا وزیر صنعت و تجارت روسیه اعلام کرد که به زودی مسکو خط لوله صادرات گاز به پاکستان را تکمیل خواهد نمود که دراین صورت و با ادامه بی توجهی مسئولین کشورمان به اهمیت زمان دراین قرارداد گازی با پاکستان، ایران بدون شک نمی تواند در بازار گاز طبیعی آن کشور نقشی داشته باشد.

صادرات گاز ایران به عراق نیز طی دو قرارداد برای فروش نفت به بغداد و بصره، به دلیل ماهیت کوتاه مدت آن، نیاز به توجه و اقدامات بیشتر برای تمدید قرارداد دارد. ادامه تنش های منطقه ای و تمرکز دستگاه دیپلماسی و نظامی ما به این تنش ها، باعث بی توجه به تعاملات درازمدت ما در حوزه انرژی شده است. ما برای برقراری امنیت می‌توانستیم روی خطوط انتقال گاز طبیعی سرمایه گذاری بیشتری بکنیم، ولی متاسفانه تمرکز ما تنها بر ابعاد نظامی حفظ امنیت بوده. 

با وجود بهره برداری از 5 سکوی جدید در فازهای مختلف پارس جنوبی و ظرفیت برداشت روزانه 660 میلیون متر مکعب گاز از میدان مشترک پارس جنوبی در اواخر سال گذشته و پیش بینی افزایش این ظرفیت درسال جاری، و همچنین گستردگی شبکه انتقال گاز کشور، سهم ناچیز صادرات گاز قابل تامل است. افزون برآن، با اینکه ایران با ذخیره 38 تریلیون مترمکعب گاز طبیعی پس از روسیه (با داشتن 48 تریلیون ذخایر گاز طبیعی) در رتبه دوم درجهان قرار دارد، با این حال آمار سال 2017 ازصادرات 194 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی روسیه به کشورهای جهان که نمایانگر بیش از 20 برابر بودن میزان صادرات گاز طبیعی ایران است، نشان می دهد که  صادرات گاز به عنوان یک راهبرد اساسی در حوزه انرژی مورد توجه مسئولین کشورمان قرار نگرفته است.      

بیژن زنگنه   تاجراندو سال پیش بود که بیژن زنگنه وعده داد که تا سال 1400 صادرات گاز ایران به 70 میلیارد مترمکعب درسال خواهد رسید، در حالی که همکنون براساس آمارهای موجود میزان صادرات گاز ایران کمتر از 20 میلیارد مترمکعب در سال است که با توجه به قرارداد کوتاه مدت با عراق ممکن است این مقدار بازهم کاهش یابد. اکنون که توجه به گاز طبیعی به عنوان یکی از اهرم های اصلی بازار انرژی بیش از پیش مطرح شده، جذب سرمایه برای چنین پروژه هائی نیاز به نگرشی بین المللی و مشارکت جهانی برای تامین مالی و تاکید بر مزیت های زیست محیطی آن دارد. غفلت ما از نیاز کشورهای پرجمعیت مانند پاکستان، هند و چین که بزرگترین مشتریان گاز هستند و عدم توجه به اهمیت قراردادهای بلند مدت گازی که می تواند طی چندین سال منبع درآمدی برای کشور باشد باعث خواهد شد که ما رفته رفته از بازارهای صادرات گاز جا بمانیم. افزون برآن، نادیده گرفتن اهمیت دیپلماسی تجاری که نیاز شدید به بازبینی دارد، ما را از عرصه پیشرفت اقتصادی دورنگاه داشته است. اوائل سال جاری حسن منتظر تربتی، معاون وزیر نفت در امورگاز، با اشاره به منابع و ذخایر سرشارگازی و موقعیت راهبردی کشور درمنطقه گفته بود که موقعیت جغرافیایی کشورمان، شرایط خاصی را برای ورود به صحنه تجارت جهانی گاز به ما می‌دهد، اما آیا تنها اتکا به شرایط خاص منطقه ای بدون توجه به دیپلماسی تجاری، سرمایه گذاری و تکنولوژی پیشرفته می تواند ما را درعرصه صادرات گاز موفق کند؟

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: