به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

اظهارات اخیر وزیر راه و شهرسازی که از تشکیل اتاق مشترک بازرگانی ایران و سوریه و خرید ساختمانی در دمشق برای این منظور خبر داد، باعث تعجب ناظران مسائل اقتصادی کشور بود و این سوال را پیش آورد که چرا فعالان اقتصادی از نزدیک در جریان روند تشکیل اتاق مشترک نبوده اند و واقعا نقش بخش خصوصی واقعی ایران در تعاملات تجاری و اقتصادی با سوریه چه خواهد بود؟ حدود یک ماه پیش بود که حسن دانایی‌فر، رئیس ستاد توسعه روابط اقتصادی ایران با عراق و سوریه گفته بود تشکیل اتاق مشترک ایران سوریه در دستور کار است ولی هنوز نهایی نشده است. لازم است دولت با شفافیت در خصوص مراحل تشکیل اتاق مشترک و افرادی که از بخش خصوصی واقعی در این اتاق شرکت دارند، اطلاع رسانی کند.

سوریههرچند ما در جنگ داخلی سوریه فداکاری های زیادی کردیم، ولی به نظر می رسد که آنچنان که باید و شاید توان بهره برداری از فرصت های اقتصادی پساداعش را در سوریه نداریم. این وضعیتی است که ما با دیگر کشورهای جنگ زده هم داشته ایم و حضور خود را به وقت جنگ محدود کرده و در زمان صلح، میدان را به رقبایی همچون روسیه و ترکیه واگذار نموده ایم. اکنون هم بیشترین حضور ما در سوریه از طریق نهادهای دولتی و خصولتی و نظامی حاصل شده ولی باید پرسید جایگاه بخش خصوصی واقعی در این میان کجاست؟

پیشتر کیوان کاشفی، عضو هئیت رئیسه اتاق ایران و رئیس کارگروه مشترک بازرگانی ایران و سوریه، با اشاره به اینکه ما در سوریه رایزن اقتصادی نداریم گفته بود، این خلاء با سازمان توسعه تجارت هم طرح شده و حتی پیشنهاد شده هزینه‌های استقرار رایزن اقتصادی را اتاق بازرگانی به عهده بگیرد. کاشفی با اشاره به اینکه بسیاری از کشورهای عربی در تلاش برای ارتباط اقتصادی قوی با سوریه هستند گفت: در چند ماه اخیر امارات متحده از تیم اقتصادی سوریه دعوت کرده بود. روسیه هم که یکی از حامیان دولت سوریه بوده، در زمینه اقتصادی بسیار قوی وارد شده‌. ترکیه نیز هرچندهم برغم اختلافات سیاسی‌اش با سوریه، از نظر اقتصادی همیشه شرکت‌های ترک در سوریه فعال بوده‌اند. کیوان کاشفی تاکید کرده  اگر بخش خصوصی تقویت شود و عمق مسائل سیاسی به بخش‌های اقتصادی کمک کند می‌توان به راحتی با تمام این کشورها رقابت کرد و قوی‌تر از آن‌ها نیز ظاهر شد.

بین سال های 88 تا 97 کمترین میزان صادرات ایران به سوریه 99 میلیون دلار در سال بوده و تراز تجاری بین دو کشور همیشه به سود کشورمان مثبت بوده است، با این حال یادداشت های تفاهم و موافقتنامه های تجاری برای همکاری های دراز مدت، تجارت آزاد و تجارت ترجیحی که میان دو کشور به امضاء رسیده تاکنون تاثیر آنچنان مثبتی بر تجارت دو طرف نداشته است. از طرف دیگر، خط اعتباری که برای این منظور راه اندازی شده، هنوز به مرحله تامین اجرائی نرسیده است. این ها به گفته کیوان کاشفی خلأهائی هستند که به رغم پررنگ تر شدن ارتباطات ایران و سوریه در یک سال گذشته، هنوز نیاز به بررسی بیشتر دارد.     

محمد عنانابراز تمایل سوری‌ها به دادن اولویت به ایران برای مشارکت در بازسازی آن کشور همواره توأم با ابراز تمایل لفظی برای همکاری با بخش خصوصی کشورمان بوده است. محمود عدنان سفیر سوریه درایران می‌گوید انتظار می‌رود حضور بخش خصوصی ایران در سوریه برای سرمایه گذاری های مشترک و بازسازی آن کشور افزایش یابد و این بخش بتواند شرکت های مشترکی در زمینه نفت و معدن بر پا کند، زیرا در همکاری های اقتصادی و مشارکت در بازسازی سوریه اولویت با بخش خصوصی است. حضور اخیر علی سلیمان غانم، وزیر نفت و منابع معدنی سوریه در اتاق بازرگانی و توافق های گسترده ای که به گفته وی بین مقامات دو کشور برای همکاری در زمینه استخراج و پالایش نفت و فعالیت های معدنی به امضاء رسیده است نیز حاکی از تلاش دو طرف برای مشارکت های اقتصادی است. اما به رغم روابط گسترده سیاسی میان دوکشور و با این که روابط تجاری ایران و سوریه در 5 ماه نخست سال جاری 25 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است، از آنجاکه مناسبات اقتصادی هنوز به سطح مورد انتظار نرسیده، بخش خصوصی باید فعال تر عمل کند که البته این امر مستلزم تنگ نشدن عرصه فعالیت بخش خصوصی واقعی از سوی دولتی ها و خصولتی ها می‌باشد.

به دنبال پایان بحران در سوریه، توافقات بسیاری با کشورمان برای توسعه همکاری های اقتصادی شکل گرفته است که همکاری های بانکی، اتصالات ریلی و به طور کلی حمل و نقل، احداث نیروگاه، تسهیلات گمرکی، و همکاری در زمینه کشاورزی و صنعتی از آن جمله است و قرار است یک نمایشگاه دائمی نیز از محصولات ایرانی در سوریه بر پا شود. با این حال باید دید که آیا به بخش خصوصی واقعی این فرصت داده خواهد شد که در این اقدامات به طور کامل سهیم باشد؟ به گفته محمدرضا مودودی، سرپرست سازمان توسعه تجارت، بخش هائی که سوریه نیاز به بازسازی دارد، مانند مسکن، جاده سازی، نیروگاه و صنایع، می توانند فرصت و زمینه مساعدی برای سرمایه گذاری ایران فراهم کنند، اما با توجه به حضور دولتی ها و خصولتی های وابسته به نیروهای مسلح که جای پای محکم تری در حوزه بازسازی سوریه باز کرده اند، عبور بخش خصوصی از این رقابت نابرابر مشکل بنظر می‌رسد.         

همانطور که در ابتدا اشاره شد، بازارهای سوریه به صحنه رقابت بازیگران اقتصادی منطقه تبدیل شده و این رقابت‌ها شدیدتر هم خواهد شد. در این میان، رقابت با روسیه در بخش های کلیدی مورد نیاز سوریه مانند کشاورزی، انرژی و حتی گردشگری، چالش بزرگی برای ایران است. در بخش کشاورزی روسیه توانسته به بزرگترین تامین کننده گندم سوریه تبدیل شود و با امضای قراردادهای استراتژیک، انحصار تجارت در برخی دیگر حوزه ها را نیز بدست آورده است. کشورمان اما در برابری با حضور روسیه در بخش کشاورزی موفقیت های جندانی نداشته و در حالی که سرمایه گذاری های روسیه در سوریه عملی شده، سرمایه گذاری های ایران هنوز در مرحله مذاکره باقی مانده است. از منظر گردشگری نیز، در حالی که روسیه بر مناطق ساحلی و جاذبه های گردشگری سوریه تمرکز دارد، سرمایه گذاری ایران در بخش گردشگری سوریه بیشتر در زمینه گردشگری مذهبی بوده که اکنون به دلیل آسیب هائی که به اماکن مقدسه مذهبی وارد شده نیاز به سرمایه گذاری هنگفتی دارند.

در حال حاضر پیشنهادات بسیاری در دستور کار بازسازی و از سرگیری مراودات تجاری سوریه قرار دارند که باید با گذشت زمان به مرحله اجرا درآیند که افزون بر توسعه روابط بانکی و سرمایه گذاری شامل تشکیل کمیته های تخصصی و تجاری، ثبت نام شرکت های ایرانی برای معرفی به وزارتخانه های سوری، ایجاد شرکت های مشترک،  و همکاری در بسیاری زمینه های دیگر است.  با این حال و به رغم این که وزیر نفت و منابع معدنی سوریه می گوید که کشورش تصمیم دارد برای بازسازی به سمت دوستان واقعی خود برود و قطعا در صدر همه این کشورها نیز ایران است، ولی اگر ما نتوانیم با کشورهایی همچون روسیه رقابت کنیم، قطعا سوریه منتظر ما نخواهد ماند. در این جا است که با وجود رقبای قدرتمند منطقه ای و موسسات خصولتی و دولتی داخلی توان بخش خصوصی به آزمون گذاشته خواهد شد و تحقق عملی تفاهمنامه‌ها کار چندان ساده ای نخواهد بود.      

 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به نظر شما، کدام یک از موارد زیر نقش مهمتری در تشدید مشکلات اقتصادی کشور داشته است؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: