به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

رسانه‌های دولتی سوریه گزارش دادند که پارلمان این کشور قرارداد گشایش یک خط اعتباری یک میلیارد دلاری از سوی ایران را تصویب کرده است. هر چند این خبر در رسانه های داخلی کمتر بازتاب داده شد اما رسانه های دولتی سوریه از بیان آن ابایی ندارند.

از زمان آغاز ناآرامی های داخلی سوریه در حدود چهار سال گذشته این سومین اعتبار بانکی است که از سوی ایران به سوریه داده می شود. اولین اعتبار که گاها زیر عنوان موافقتنامه تجات آزاد در رسانه های داخلی از آن یاد شده بود نیز یک میلیارد دلار ارزش داشت و در بهار 1391 و در زمانی اعلام شد که درآمد دولت سوریه بیش از 50 درصد در مقایسه با دوران پیش از ناآرامی ها کاهش یافته بود. اتحادیه اروپا و آمریکا در آن مقطع تحریم هایی علیه سوریه اعمال کردند که منجر به کاهش 90 درصدی درآمد نفتی سوریه شد. این عامل در کنار کاهش شدید منابع مالی برای شرکت های دولتی و همچنین کاهش درآمد مالیاتی از سوی بخش خصوصی فشارهای مضاعفی بر سوریه وارد کرد. با این وجود دولت سوریه این اعتبار یک میلیارد دلاری را صرف تأمین مواد خوراکی و سپرده های ارزی خود کرد که به واسطه افزایش هزینه های نظامی خالی شده بودند.  وام دوم از سوی ایران که بسیار چشمگیر تر بود 3,6 میلیارد دلار بود که در تابستان آن سال در اختیار سوریه قرار گرفت و گفته شده بود برای خرید محصولات نفتی است. گفته شده است خط اعتباری اخیر به منظور بازگرداندن ثبات به پوند سوریه است تا با تزریق نقدینگی به بازار از سقوط آن جلوگیری شود.

در خردادماه امسال جمعی از شخصیت‌ها و فعالان سیاسی سوریه با رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی دیدار و گفت‌وگو کردند. علاالدین بروجردی در این دیدار با تاکید بر تداوم حمایت‌های همه‌جانبه جمهوری اسلامی از دولت و ملت سوریه در قبال هجوم گروه‌های تروریستی گفت: قطعاً جمهوری اسلامی ایران از هیچ کوششی برای حمایت از دولت و ملت سوریه فروگذار نخواهد کرد.  در رویدادی دیگر، ایران و سوریه یک سند یادداشت تفاهم همکاری‌های امنیتی و انتظامی امضا کرده اند.

پس از آن گزارش هایی مبنی بر امضای چهار تفاهم نامه همکاری اقتصادی در بخشهای برق، صنعت، نفت و معادن میان جمهوری اسلامی و سوریه منتشر شد. رستم قاسمی، رئیس ستاد توسعه همکاریهای اقتصادی ایران سوریه پس از امضای این توافق نامه ها گفت: در چارچوب همکاریهای صنعتی امروز یک توافقنامه با وزارت صنایع سوریه به امضا رسید که بر منبای آن، شرکتهای ایرانی توسعه کارخانه های داروی سازی این کشور را بر عهده خواهند گرفت. فعالیت شرکتهای ایرانی برای سرمایه گذاری در زمینه های نفت، گاز، بنادر، راه سازی و کشاروزی هم از سایر محورهای مورد توافق است که برنامه اجرائی ان در سند تفاهم با وزارت صنایع سوریه قید شده است. رستم قاسمی افزود: توافقنامه فراگیر اقتصادی میان تهران و دمشق به گونه ای طراحی شده ، برای دو کشور منافعی در پی داشته باشد و چنانچه برای مردم سوریه و اقتصاد سوریه تاثیر بسزائی داشته باشد ، برای بازرگانان کشورمان نیز مفید است و سرمایه گذاران ایرانی برای سرمایه گذاری و مشارکت در طرحهای عمرانی سوریه در اولویت قرار گرفته اند.

عماد خمیس، وزیر برق سوریه نیز در نشستی با نمایندگان شرکت‌های ایرانی فعال در سوریه گفت: هم‌اکنون پروژه‌های مختلفی در سوریه توسط شرکت‌های ایرانی در حال انجام است. با همکاری و پشتیبانی کشورهای دوست به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران شرایط کشور سوریه به حالت طبیعی باز خواهد گشت.

رئیس جدید اتاق بازرگانی تهران نیز در اولین دیدارهای خود با هیأت های تجاری خارجی با هیأتی از بازرگانان سوریه دیدار کرد و به آنان گفت: اکنون ۴۰ شرکت مشخص شده است که قرار است با شما جلسه داشته باشند و امیدوارم در مدتی که در ایران به سر می‌برید، تفاهم‌نامه‌هایی را به امضا برسانید.

هر چند نقش اقتصادی ایران در سوریه پیش از درگیری های داخلی آن کشور کم بود اما به نظر می رسد منافع اقتصادی ایران در آن کشور در حال افزایش است و به همین علت دفاع از آن لازم به نظر می رسد. ایران با توجه به تغییرات روابط سوریه با کشورهای همسایه اش به خصوص پس از آغاز درگیری ها جایگاه خاصی در سوریه پیدا کرده است. مخالفان حکومت بشار اسد یکی از مستحکم ترین معاهدات اقتصادی به نام اتحاد اقتصادی را ملغی کردند. این همکاری استراتژیک بین سال های 2004 تا 2010 میلادی میان سوریه، ترکیه و قطر شکل گرفت. در آن مقطع، سوریه در رتبه چهارم جذب سرمایه گذاری خارجی از سوی کشورهای عرب منطقه بود. به واسطه این روابط جذب سرمایه گذاران عرب در سوریه از 5,9 میلیارد دلار در سال 2004 به 38 میلیارد دلار در سال 2005 رسید و ترکیه نیز پروژه های خود در سوریه را گسترش داد. ترکیه و قطر پس از جنگ حزب الله با اسرائیل در سال 2006 از حزب الله لبنان که حامی اصلی اسد بود به شدت حمایت کردند. در آن زمان قطر 250 میلیون دلار برای بازسازی بنت جبل اهدا کرد.  در همین حال سرمایه گذاری ایران در سوریه در آن زمان بسیار اندک بود و تفاهم نامه هایی که برای بسط روابط و همکاری های اقتصادی میان ایران و سوریه در سال های پیش از آن به امضا رسیده بود تا زمان بروز ناآرامی های سوریه به مرحله اجرایی نرسید.

اما جمهوری اسلامی ایران برخلاف دیگر کشورهای منطقه و پس از اینکه زیرساخت ها و بخش تولید سوریه در زمان جنگ از بین رفت وارد بازار سوریه شد و قراردادهایی برای بازسازی این بخش ها به امضا رساند. از جمله این پروژه ها می توان به پروژه های زیرساختی، مواد غذایی و خدمات بهداشتی و درمانی در کنار ارائه وام به دولت سوریه برای خرید محصولات ایرانی اشاره کرد.

از سال 1391 ایران و سوریه وارد فاز اجرایی توافقنامه تجارت آزاد شدند و در حال حاضر اکثر کالا و محصولات بدون پرداخت مالیات یا عوارض و تعرفه های گمرکی بین دو کشور رد و بدل می شود. تجارت ایران و سوریه از حدود 300 میلیون دلار در سال 2010 میلادی به 1 میلیارد دلار در سال گذشته رسید. هر دو طرف مایل هستند با ایجاد دو خط مستقیم کشتیرانی میان دو کشور سطح تجارتشان تا سال 2015 به 2 میلیارد دلار برسد. هر چند 2 میلیارد دلار در مقایسه با 10 میلیارد دلار تجارت ما با عراق چندان مهم به نظر نمی رسد اما با توجه به شرایط جنگ و خونریزی های داخلی سوریه این رقم، رشد قابل توجهی داشته است.

علاوه بر مزیت کنونی شرکت های ایرانی در سوریه، به نظر می رسد جایگاه ایران در شرایط اقتصاد پس از پایان جنگ سوریه راه را برای دسترسی بهتر به بازار جهانی گاز طبیعی نیز هموار کند.  در سال 1392 وابستگی مالی سوریه به منابع مالی ایران باعث شد ایران بتواند یک معاهده خط لوله گازی را به نفع خود به امضا برساند که به موجب آن گاز طبیعی ما از طریق عراق و سوریه به مقصد اروپا انتقال یابد. هرچند درگیری های سوریه مانع از ادامه ساخت این خط لوله شده است اما سقوط اسد امید ایران برای احداث این خط لوله و افزایش سهم ایران در بازار جهانی گاز را کمرنگ خواهد کرد.

بازسازی سوریه پس از جنگ نیز برای شرکت های ایرانی فرصتی مغتنم ست. اگر ایران بتوان با حکومت وقت سوریه در زمان پایان جنگ روابط خوبی داشته باشد می تواند به خصوص به عنوان بزرگترین تولیدکننده سیمان نقش فعالی در پروژه های بازسازی آن کشور ایفا نماید.  

هر چند به نظر می رسد حمایت سیاسی از سوریه برای حفظ منافع اقتصادی مان توجیه پذیر باشد اما باید به دو نکته مهم در این رابطه توجه کرد:

1) مزیت نسبی شرکت های ایرانی برای مشارکت در پروژه های کشور سوریه به واسطه خلاء شرکت های خارجی و سرمایه گذاران خارجی است و از سوی دیگر این کمترین کاری است که سوریه در قبال 5,6 میلیارد دلار دریافتی از ما در طول چهار سال گذشته می تواند برای ما انجام بدهد. به اعتباری، این پروژه ها سودآور نیستند چون تنها به ازای کمک های مالی خودمان به دست آمده اند. آیا حتی اگر مبادلات تجاری دو کشور به مرز 2 میلیارد دلار در سال برسد ما بیش از سرمایه گذاری اولیه 5,6 میلیارد دلار بازگشت سرمایه خواهین داشت؟

2) مشکل دوم افق نامطمئن سیاسی سوریه است. اگر ما امیدواریم سوریه پس از جنگ امتیازاتی به ما بدهد خود را در شرایط پر مخاطره ای قرار دادیم. هیچ تضمینی وجود ندارد که اسد بر مسند قدرت بماند و اگر او برود هیچ تضمینی برای ما وجود نخواهد داشت تا با شرکت های خارجی و یا سرمایه گذاران خارجی در آن زمان رقابت نکنیم و در آن شرایط برتری نسبی ما در بازار سوریه از بین خواهد رفت و به همراه آن وام هایی که به آن کشور داده ایم. 

از طرف دیگر با توجه به تأکیدات مقام معظم رهبری بر حمایت از تولید ملی و درون گرایی اقتصاد باید یادآور شویم که بسیاری از بنگاه ها و صنایع داخلی به رقم های بسیار کمتری از 5,6 میلیارد دلار نیاز دارند. برای نمونه، صادرات زعفران، سالانه حدود 250 میلیون دلار است، صادرات فرش سالانه حدود 520 میلیون دلار است، هزینه نیروگاه حرارتی خورشیدی صد مگاواتی حدود 600 میلیون دلار است، تجارت سالانه شامل واردات و صادرات ،با آذربایجان حدود 450 میلیون دلار است، هزینه هواپیمای ایرباس ای 320 حدود 88 میلیون و 300 هزار دلار است. یک میلیارد دلار میانگین هزینه یک روز دولت، یک هفته صادرات غیر نفتی، یک سال صادرات برق به عراق است. صادرات مواد معدنی حدودا 5 میلیارد دلار در سال است. ساخت پالایشگاه شازند در اراک با هزینه حدود 7 و نیم میلیارد دلار. هزینه خط گاز ایران و پاکستان که تخمین زده می شود به حدود 7 میلیارد و 400 میلیون دلار برسد.

خط لوله ایران عراق سوریه به کجا می رود؟

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: