به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

کارشناسان تاجران در طول سه سال گذشته کوشیدند تا ضمن بسط گفتمان اقتصادی و همفکری با فعالان اقتصادی، مسئولان و سیاستگذاران کشور را در وهله نخست با آسیب های جدی تحریم ها آشنا کنند و سپس ارتباط مستقیم سیاست خارجی و چالش های اقتصادی را نمایان تر نمایند. خوشبختانه با کمک نخبگان و اندیشمندان دلسوز اقتصادی و تکثر و تنوع انتشار دیدگاه های سازنده در روزنامه ها و سایت های اقتصادی، گفتمان اقتصادی در دوران انتخابات دولت یازدهم، گفتمان غالب شد. تحرک و چابکی دولت یازدهم در پاسخ به مطالبه مردم برای بازتعریف سیاست های کلان و اصلاح رویکرد سیاست خارجی، ملت و نظام را در مسیر درست تعامل سازنده با جامعه بین المللی قرار داد و با تلاش های موفق دیپلماتیک تیم مذاکره کننده و در سایه هدایات مقام معظم رهبری، افق پساتحریم نمودار شد.  شاید سه سال پیش تصور چنین روزی سخت بود اما امروز این یک واقعیت ملموس است که ما در آستانه آغاز دوران پساتحریم قرار گرفته ایم اما هنوز برای آن کاملا آماده نیستیم. عدم آمادگی می تواند در دوران پساتحریم باعث فرصت سوزی شود و عدم برنامه ریزی درست می تواند به آشفتگی سیاست های اقتصادی بیانجامد.

در این مدت کارشناسان تاجران کرارا بر لزوم برنامه ریزی برای دوران پساتحریم تأکید گذاشته اند.  انتظارات فعالان اقتصادی در مسیر گذار به پساتحریم که در دیماه سال گذشته در سایت تاجران و سایت شهروندان منتشر شد منعکس کننده برخی از این انتظارات بود. اتاق بازرگانی ایران و تهران نیز در این زمینه فعال بودند و در بهمن ماه سال گذشته به ابتکار مجیدرضا حریری، رئیس کمیسیون مدیریت واردات نشستی با عنوان تجارت فرامرزی و دوران پساتحریم  با حضور دکتر مهدی بهکیش و دکتر سعید شیرکوند برگزار شد تا الگوی تجاری ایران در دوران پساتحریم بررسی شود. در همان ماه، یحیی آل اسحاق، رئیس اتاق بازرگانی تهران گفت: شرکت های ایرانی باید خود را برای پساتحریم آماده کنند.

در عین حال بسیاری از کارشناسان و فعالان اقتصادی متوجه شدند که متاسفانه در عمده وزارتخانه های ذیمدخل در ایجاد تحول اقتصادی، تحول اقتصادی به چشم نمی خورد به جز وزارت نفت که پروژهایی را در این راستا معرفی کرده است.  انگار سایرین چشم به راه مذاکرات هسته ای و اعلام نتیجه کار وزارت امور خارجه هستند. ایجاد تحول اقتصادی نیاز به برنامه ریزی و ظرفیت سنجی دارد. درغیاب چنین برنامه ریزی و در صورت پیشرفت برنامه سیاستهای واقع گرایانه خارجی ، ممکن است ما وارد فازی از تصمیمات عجولانه شویم که خود میتواند مشکل ساز باشد. توصیه این آگاهان در آن مقطع این بود که بحث های انجام شده پساتحریم لازم است از اتاق بازرگانی فراتر رفته و کارشناسان وزارت خانه ها و بانک مرکزی بر آن اهتمام داشته باشند و پیشنهاد کردند شاید ایجاد گروه های کارشناسی برای این فرصت سنجی ها گام نخستی باشد که دولت میتواند بردارد.

از آن زمان تا کنون تحرک ملموسی در بین فعالان و کارشناسان اقتصادی به چشم می خورد و لزوم برنامه ریزی جامع برای دوران پساتحریم در اظهارات نگران کننده آنها به چشم می خورد. برای نمونه یحیی آل اسحاق گفت: ما باید به پساتحریم هم توجه کنیم، معلوم نیست که اگر تحریم‌ها برداشته شود، آمادگی ورود به بازار جهانی را داشته باشیم و باید نظام تدبیر را در حوزه‌های مختلف تغییر دهیم. مسعود دانشمند، رئیس شورای مشترک بازرگانی ایران و امارات با اشاره به نخستین مجمع ایران و اروپا، سرمایه گذاری و تجارت در دوران پساتحریم گفت: دیر یا زود تحریم‌ها برداشته می‌شوند اما برنامه مدونی برای بعد از تحریم‌ها نداریم و سازمان‌های مختلف باید در این زمینه برنامه‌ریزی کنند که بعد از تحریم کدام بخش باید در ابتدا فعال شوند. دانشمند خاطر نشان کرد: بخش خصوصی در کنار دولت می‌تواند در این برنامه‌ریزی دولت را همراهی کند. آگاهی نسبت به لزوم فرصت شناسی و برنامه ریزی برای پساتحریم از حوزه تجارت فراتر رفت و محسن رنانی، عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان گفت: آشفتگی اقتصادی و بی برنامگی دولت پس از تحریم و بهم ریختگی سیاست های اقتصادی مهمترین دغدغه نخبگان پس از برداشتن تحریم هاست. رنانی اضافه کرد:بانک مرکزی باید از هم اکنون سیاست های شفافی در مورد دوره پساتحریم مصوب و اعلام کند.

هشدار این دسته از کارشناسان و اقتصاددانان نسبت به مخاطرات گره زدن تمام موضوعات کشور به سرنوشت مذاکرات هسته ای، هشداری به جاست. از جمله رنانی بی عملی مفرط بخش خصوصی را یکی از عواقب انتظار برای نتیجه مذاکرات دانست. بسیاری دیگر از فعالان اقتصادی بر این باورند که باید گام هایی جدی از سوی دولت و بخش خصوصی  در مسیر احیای اقتصاد کشور بخصوص اقتصاد مولد بدون بر داشتن تحریمها برداشت. به اعتقاد کارشناسان تاجران توجه به هر دو مسئله یعنی برنامه ریزی همه جانبه برای پساتحریم و همچنین برنامه ریزی و اقدامات همه جانبه برای احیای اقتصاد با فرض تداوم تحریم ها ضروری است و این دو امر لازم و ملزوم یکدیگرند و نباید به نسبت به هیچکدام غفلت کرد.  در حقیقت دو طیف موجود خواهان رسیدن به یک هدف هستند اما باید در مسیر رسیدن به این هدف اقدامات عملی صورت پذیرد و نه اینکه نشست و منتظر معجزه ای شد.  رفع تحریم ها به تنهایی مشکلات اقتصادی ما را حل نخواهد کرد و به همین شکل مشکلات اقتصادی ما نیز بدون رفع تحریم ها به سادگی قابل حل نخواهد بود. آل اسحاق در این خصوص با اشاره به مذاکرات هسته ای و تأثیر آن در اقتصاد کشور گفت: چه توافق حاصل بشود و چه نشود، شرایط پساتحریم شرایط جدیدی خواهد بود. وی افزود: اگر توافق حاصل نیز بشود اتفاقاً مدیریت حوزه اقتصاد پس از توافق، مدیریت سختی خواهد بود. در مناسبتی دیگر گفت: در حال حاضر یکی از مسائل روبروی کشور مسائل پساتحریم است که در این مورد باید با مدیریت امور اقتصادی با طرحی نو ادامه فعالیت دهیم که این موضوع اساسا بدون نظام مدیریتی قابل اداره نیست.

چندی پیش محمد سوری، رئیس‌ اسبق شرکت نفتکش ملی ایران، این سوال را مطرح کرد که آیا مدیران بخش‌های دولتی و خصوصی برنامه‌های پس از تحریم را هم در سطح کلان و هم در سطوح پایین‌تر پیش‌بینی کرده‌اند؟ وی در مقاله خود مواردی را به شرح زیر پیشنهاد کرده است. ممکن است که تاکنون برخی از این تمهیدات در بخشی از داویر دولتی و خصوصی اندیشیده شده باشد اما گستره اقتصاد کلان کشور پیچیده‌تر از تصمیمات مقطعی و برنامه‌های موقت است. برای تکمیل این زنجیره‌ای که طی تحریم این سال‌ها از هم ‌گسیخته شده است پیشنهادهایی می‌توان ارائه داد که به ترمیم این آسیب‌ها یاری رساند.

1-  برای یک یا چند بخش کارگروه‌هایی که تجربه لازم در آن بخش‌ها را دارند شکل بگیرند و این کارگروه‌ها بخش‌های زیر‌مجموعه خود را مطالعه و مورد بررسی قرار دهند و پس از انجام مطالعات و تحقیقات، پیشنهادهای خود را برای راهکارهای مناسب پس از پایان تحریم ارائه دهند.

2-  هر کارگروهی یافته‌های خود را در جزوه‌های مختلف مکتوب کند.

3-  شوراهایی از مسوولان وزارت صنایع و بازرگانی، وزارت نفت، وزارت کار و تامین اجتماعی، شورای امنیت ملی، وزارت راه و ترابری، وزارت اقتصاد و دارایی، بانک مرکزی و امثالهم با اختیارات کافی و ویژه تشکیل شود که آنها بتوانند برای یافته‌های کارگروه‌های مورد بحث راه‌حل‌های قانونی، اجرایی و عملی ارائه دهند.

4-  برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی نیاز به یک تیم مجرب از نظام بانکی و پولی و آشنا به امور فاینانس تشکیل شود تا آنها بتوانند همه امکانات احتمالی را بررسی كنند و با آنها ارتباط منظم و مذاکره داشته باشند.

5- کارگروه‌هایی برای خرید تجهیزات و ماشین‌آلات مورد نیاز صنعت نفت تشکیل و آنها نیز با مطالعات جامع امکان تامین نیازهای خود را بررسی و مکتوب کرده و ارتباطات لازم را برقرار کنند که در زمان مقتضی بلافاصله پس از تحریم، بتوانند وارد عمل شوند.

6- عیناً شبیه صنعت نفت، سایر بخش‌های صنعتی نیز برای خرید تجهیزات و ماشین‌آلات و مواد اولیه مورد نیاز کارخانجات زیرمجموعه خود کارگروه‌هایی تشکیل دهند که پس از بررسی و مطالعات و مذاکرات لازم بتوانند پس از تحریم نیاز و کمبودهای خود را تامین کنند.

7- صنعت هوایی و هواپیمایی با کمبودهای فراوانی روبه‌رو است، لذا آنان هم باید کارگروه‌های مستقلی برای مطالعه و مذاکره در این ارتباط تشکیل دهند که بتوانند پس از برداشتن تحریم نیازهای خود را برطرف کنند.

8- شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی، ریلی و جاده‌ای نیز کارگروه‌های دیگری را تشکیل دهند تا برای موارد مربوط در بخش خودشان برنامه‌ریزی لازم را انجام داده و با یک سیاستگذاری هماهنگ و مدون پیش بروند و از تکروی و چندگانگی جلوگیری کنند.

9- از طریق تلویزیون و سایر رسانه‌های عمومی آگاهی‌های لازم به جامعه جهت برنامه‌ریزی و آینده‌نگری به سایر بخش‌ها و شرکت‌های خصوصی داده شود تا آنها نیز اقدامات مشابه مربوط به بخش‌های خود را انجام دهند.

محسن رنانی در این مسیر گامی فراتر برداشت و از بخش خصوصی و اتاق بازرگانی خواست تا حتما تا قبل از عید بسته پساتحریم آماده کند و در اختیار دولت قرار دهد. رنانی با اعتقاد به اینکه سقوط قیمت نفت می تواند تهدیدی فرصت آفرین برای ایران باشد، خاطر نشان کرد: ایران باید بپذیرد که در آغاز یک دوره سقوط قیمت نفت قرار گرفته است. یک دوره طلایی برای اقتصاد ایران که در آن دولت وظیفه دارد از بخش خصوصی درخواست کمک کند. سقوط قیمت نفت ممکن است باعث بروز برخی مشکلات در جامعه ایران شود، اما توجه نظام تدبیر به بخش خصوصی می تواند باعث بروز یک نقطه عطف و طلایی برای کشور باشد. رنانی معتقد است بخش خصوصی قدرت تصمیم گیری، قانون گذاری و تبلیغات دارد، اما از این قدرت خود استفاده ای نمی کند. بخش خصوصی در این دوران که دوران سقوط بزرگ نفت است، باید برای آینده فکر کند، باید به دولت بسته پیشنهادی برای نرخ ارز پس از تحریم ارائه دهد. وی که معتقد است توافق هسته‌ای هیچ مشکلی از اقتصاد جامعه را حل نمی کند، تأکید کرد: مسیر مذاکرات هسته ای ایران نقطه اطمینانی برای بخش خصوصی است، چرا که اگر کشور عقب گرد کند با فشارهای عظیمی رو به رو می شود. وی توصیه کرد: ایران برای حفظ پشتوانه‌های نفتی خود باید تا پیش از نوروز و حتی تا قبل از عید نوروز به توافق جامع به 1+5 دست یابد. رنانی معتقد است توافق هسته ای شرط لازم است، شرط کافی نیست.

برخی از توصیه های رنانی برای برنامه ریزی پساتحریم عبارتند از:

1- باید قانون گذاشته شود که سرمایه گذاری روی بخشی از پروژه ها ممنوع باشد.  وگرنه رها شدگی پس از تحریم باعث می شود در بسیاری از پروژه ها، پول اختصاص یابد، تورم ایجاد شود اما تولیدی از قبل آن حاصل نشود.

2- تنها باید در پروژه ای سرمایه گذاری انجام شود که در همان سال به تولید برسد وگرنه تورم ایجاد خواهد کرد.

3- تمام قراردادهای خارجی باید معطوف به از زمین بلند کردن بخش خصوصی باشد.

3- دولت فعلی باید از هم اکنون برای نحوه استفاده از دلارهای آزاد شده در شرایط پس از تحریم تدابیر جدی اتخاذ کند.

4- بانک مرکزی باید از هم اکنون سیاست‌های شفافی در مورد دوره پساتحریم طراحی و مصوب و اعلام کند تا فعالان اقتصادی از هم اکنون بتوانند برنامه ریزی های خود را بر آن اساس انجام دهند.

کارشناسان تاجران معتقدند فعالان اقتصادی اهمیت زمانی که در آن هستیم را به خوبی درک می کنند و با همفکری و هم افزایی می توانیم مانند تجربه سه سال گذشته که توانستیم تا حدودی خود و سیاستگذاران را در مسیر بهتری قرار دهیم امروز نیز با تکیه بر خرد جمعی راهکارهای مناسبی را برای احیای اقتصاد کشور ارائه کنیم.  توصیه های شما برای احیای اقتصاد بخصوص اقتصاد مولد در شرایط تحریم و پساتحریم چیست؟ بسته پساتحریم بخش خصوصی باید چه نکاتی را در بر داشته باشد؟ نهادهای متولی فعالیت های اقتصادی چه وظیفه ای دارند؟ اتاق های بازرگانی شهرستانها و انجمن ها و تشکل های وابسته چگونه با توجه به نیازهای منطقه ای خود در این گفتمان سهیم شوند؟ فعالان اقتصادی فارغ از چارچوب فعالیت های اتاق های بازرگانی چگونه می توانند به این امر کمک کنند؟  نظراتتان را با ما به ایمیل این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید در میان بگذارید.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: