به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

دوران شکوفایی اقتصادی کوبا به دهه 50 میلادی و قبل از انقلاب 1959 فیدل کاسترو بازمی گردد. کوبا از نظر سرانه تولید ناخالص داخلی در آن زمان در میان کشورهای موفق آمریکای لاتین بود. اما در طول پنجاه سال بعد از انقلاب اکثر شاخص های اقتصادی آن منفی بوده اند به طوری که جایگاه کوبا در میان کشورهای منطقه 87 درصد تنزل کرد. از منظر سرانه تولید ناخالص داخلی، کوبا در سال 1958 در رتبه سوم در میان کشورهای منطقه بود اما به مرور به رتبه نهم، دهم و بالاخره در سال 2007 به رتبه 12 سقوط کرد. اگر نگاهی به آمارهای بانک جهانی و یا موسسات مالی و پژوهشی بیاندازید، یا اثری از کوبا نیست و یا به ندرت در قعر جداول جای دارد. برای نمونه در گزارش 2013 و 2014  شاخص رقابت پذیری ، کشورهای سوئیس، سنگاپور، فنلاند، آلمان، آمریکا، سوئد، هنگ کنگ، هلند، ژاپن و انگلستان در صدر جدول قرار گرفته اند. در طبقه بندی کشورهای آمریکای لاتین، شیلی (رتبه 34) و پاناما (رتبه 40) در صدر هستند و در پایین جدول ونزوئلا (رتبه 134) و هائیتی (143) قرار گرفته اند. اقتصاد منزوی کوبا خارج از دنیای رقابت اقتصادی است. اما آیا عادی سازی روابط با آمریکا می تواند راه را برای بازگشت اقتصاد کوبا به اقتصاد جهان هموار کند؟

شاید مروری گذرا بر چالش های اقتصادی کوبا و تلاش های دولت هاوانا برای اعمال اصلاحات اقتصادی و جذب سرمایه گذاری خارجی خالی از لطف نباشد. پس از انقلاب 1959 و استقرار اقتصادی مارکسیستی لنینیستی توسط فیدل کاسترو، هاوانا سالی 5 میلیارد دلار یارانه از اتحاد جماهیر شوروی دریافت می کرد که این کشور را قادر ساخته بود تا الگوی تحسین برانگیزی برای اقتصاد ارائه دهد که نه تنها توجه کشورهای توسعه یافته را جلب کرد بلکه در بعضی موارد تحسین کشورهایی که تمایلات سوسیالیستی نداشتند را نیز برانگیخته بود. اما با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی این یارانه های سالیانه در سال 1989 قطع شد. کوبا با قطع شدن این یارانه های خارجی به یکی از ضعیف ترین اقتصادها تبدیل شد به شکلی که فروپاشی آن در فاصله سال های 90 تا 91 اجتناب ناپذیر می نمود. تولید ناخالص داخلی کوبا بر اساس آمارهای محدود رسمی آن کشور 36 درصد کاهش یافت که این رقم در محاسبات کارشناسان غیر دولتی تا مرز 50 درصد کاهش را نشان می داد.

در سال 91 فیدل کاسترو وضعیت اضطراری اعلام کرد و این وضعیت را "پریودو اسپسیال" یا وضعیت ویژه نامید که عملا تا امروز کوبا در این وضعیت به سر برده است. با وجود اینکه در سال 2004 دولت کوبا اعلام کرد که وضعیت ویژه برداشته خواهد شد اما تغییر این وضعیت نیازمند اضلاحات اساسی بود. در سال 2011 طرح جدید اصلاحات اقتصادی ارائه شد تا بتواند یک نظام اقتصادی جدید برپا کند. بر اساس برخی از گزارش ها، بیش از 400 هزار کوبایی در آن زمان ثبت نام کردند تا کارآفرین شوند. بر اساس آمار سال 2012 دولت هاوانا بیش از 180 شغل دولتی را از بخش دولتی منفک کرد که در میان آنها می توان به رانندگی تاکسی، پیمانکاری ساختمانی و مغازه داری اشاره کرد. این تغییرات اقتصاد کوبا را در مسیر اقتصاد بازار قرار داد اما برخلاف اقتصاد بازار حقیقی، شرکت های ملی همچنان ارائه خدمات اساسی مانند آب و برق را در سیطره خود دارند و دیگر خدمات اساسی مانند نظام آموزش و پرورش نیز در اختیار دولت است. واردات کوبا دوبرابر صادرات آن است. در دهه گذشته، نیمی از کارخانجات قند و شکر کوبا تعطیل شده اند و به جای تولید محصولات خود به محلی برای توریست ها تبدیل شده اند تا در آنجا قطارهای بخار این کارخانجات را سوار شوند. سالانه حدود سه میلیون نفر از کوبا بازدید می کنند که درآمدی حدود 3 میلیون دلار عاید کوبا می کند. بیش از 150 هزار کشاورز برای اجاره زمین از دولت ثبت نام کرده اند. پیش از این اصلاحات ابتدایی که نشان می دهد اقتصاد کوبا تا چه حد دولتی بوده مالکان خانه و مستغلات تنها مجاز به معاوضه اموال بودند. در حال حاضر خرید و فروش خانه بعد جدیدی به اقتصاد کوبا اضافه کرده است. برای مقایسه ظرفیت بخش خصوصی با دولتی می توان به یک نمونه بسیار ابتدایی و جالب اشاره کرد. پیتزا فروشی لاپاچانگا که یکی از رستوران های زنجیره ای است در یک روز هفته معادل درآمد یک هفته ای یک کارمند دولت را می سازد. 

در سال 2010، فیدل کاسترو در توافق با اصلاحات رائول کاسترو اذعان داشت که مدل اقتصادی کوبا که بر اساس الگوی تمرکزگرای شوروی سابق بود دیگر قابل اجرا نیست و نمی تواند اقتصادی پایدار برای کوبا به ارمغان بیاورد. این دو رهبر که همچنان پایبند ماتریالیسم دیالکتیک هستند به سمت خوانشی از سوسیالیم قدم برداشته اند که سیطره دولت بر اقتصاد را کم کند و به مشارکت مردم در اقتصاد و مالکیت آنها و کارآفرینی منجر شود. لزوم اصلاح ساختار آشفته اقتصاد کوبا و ناکارآمدی های آن باعث شد تا کنگره ششم حزب کمونیست کوبا لایحه توسعه بازار داخلی و دستیابی به بازار جهانی را در بهار سال 2011 تصویب کرد. بازه زمانی اجرای کامل این مصوبه تا سال آینده میلادی در نظر گرفته شد.   

50 سال انزوای اقتصادی کوبا در شرف پایان است و به نظر می رسد کوبا زودتر از ما وارد دوران پساتحریم شود.  از سرگیری روابط دیپلماتیک میان آمریکا و کوبا تصمیم مشترک رهبران این دو کشور بود و رئیس جمهوران آمریکا و کوبا خواستار رفع تحریم ها هستند.  هرچند اقتصاد ایران و کوبا یکسان نیستند اما شباهت های زیادی از جمله تصدی گری دولت، روند چالشی خصوصی سازی، چالش های جذب سرمایه مستقیم خارجی و ... البته تحریم ها وجود دارد و این موضوع می تواند پیگیری تحولات دیپلماتیک و اقتصادی کوبا را برای ما جذاب و آموزنده کند.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: