به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

بیست و پنجمین همایش بانکداری اسلامی در روزهای دهم و یازدهم شهریور ماه در تهران برگزار شد. برگزاری سالانه این همایش در تهران کمی عجیب است زیرا ما به هیچوجه نقشی در سیستم بین المللی بانکداری اسلامی نداریم.

مجلس شورای اسلامی در شهریور 1362 قانون عملیات بانکی بدون ربا را به تصویب رساند. در این قانون به عنوان اولین هدف "استقرار نظامی پولی و اعتباری بر مبنای حق و عدل ( با ضوابط اسلامی ) به منظور تنظیم گردش صحیح پول و اعتبار در جهت سلامت و رشد اقتصادی کشور" پیش بینی شده است.

پس از انقلاب اسلامی و تغییرات ساختاری در همه عرصه ها، تلاش هایی برای اسلامی کردن نظام بانکی صورت گرفت. هر چند این تلاش ها با نیات مثبتی آغاز شد، ولی اقدامات ایران موفقیت آمیز نبود و به سرنوشت دیگر کشورهایی دچار شد که تلاش کرده اند بانکداری اسلامی را با مدیریتی دستوری و از بالا به پائین به اجرا درآورند. مثلا نظام بانکداری اسلامی در پاکستان و سودان به همین شکل است و این امر باعث شده که ابتکار و خلاقیت های فردی چندان فراهم نشود. در مقابل در کشوری مثل بحرین سیستم بانکی به طور مستقل عمل می کند و این استقلال باعث شکوفایی سیستم بانکی شده است. هر چند می توان مسیرهای کلی را تعیین کرد و از رهنمون های مقام معظم رهبری بهره گرفت ولی باید توجه داشت که این رهنمون ها یک شبه باعث شکوفایی سیستم بانکی کشور نمی شود زیرا که نظام بانکی ما به گونه درستی پایه ریزی نشده است.

البته تحریم ها هم وضعیت را پیچیده تر کرده است و باعث شده بیشتر بانک های ایرانی نتوانند در انتقال سرمایه در جهان اسلام شرکت داشته باشند ولی نباید همه مشکلات را به گردن این فشارها انداخت و نباید فراموش کرد که مدیریت و نظارت ضعیف و نبود راه کارهای مشخص بانکداری اسلامی ضربه بزرگی به سیستم بانکی ما زده و باعث شده که این سیستم از جهت تامین سرمایه رتبه بسیار پائینی داشته باشد (چه در نظام بانکداری اسلامی و چه غیر اسلامی.)

برغم مشکلات زیرساختی، ظرفیت های نظام بانکی کشور را هم نباید دستکم گرفت. سیستم بانکی در داخل ایران بسیار گسترده شده است. بر اساس آمار بانک جهانی، در سال 2011، حدود 75 درصد ایرانی ها حساب بانکی داشتند، این در حالی است که این آمار در خاورمیانه 18 درصد است. البته یکی از علت های این آمار بالا اینست که یارانه های نقدی از طریق حساب های بانکی پرداخت می شود. ولی همین امر باعث شده که شبکه بانکی کشور ظرفیت های بالایی داشته باشد. در ضمن بانک های خصوصی هم محبوبیت بیشتری پیدا می کنند زیرا از جهت عملیات بانکی نسبت به بانک های دولتی بهتر عمل کرده اند. اولین بانک خصوصی پس از انقلاب در سال 1380 تاسیس شد و همکنون بانک های خصوصی در مجموع حدود 5 تا 10 درصد از سرمایه شبکه بانکی ایران را در دست دارند.

متاسفانه بخش عظیمی از ظرفیت های بانکی کشور به علت وام های بی برگشت عقیم مانده است ( منظور از وام های بی برگشت وام هایی است که بیش از سه ماه از پرداخت اقساطشان می گذرد.) تا اواخر سال 91، هفده درصد از وام های معوق بانکها سودآور نبودند. متوسط جهانی این رقم پنج درصد است و البته در یک اقتصاد آزاد که سیستم بانکداری از مقررات درستی برخوردار باشد، حتی پنج درصد هم نگرانی های زیادی را ایجاد خواهد کرد. در ضمن در ایران بانک ها از پرداخت وام به دیگر نهادهای دولتی سود می برند و این امر باعث می شود که از تلاش ها برای خصوصی سازی بانک ها و یا تقویت بانکداری برای رقابت در سیستم جهانی بانکداری اسلامی کاسته شود.

دكتر عبدالناصر همتی مدیرعامل بانك ملی ایران طی سخنانی اظهار داشت: با شرایط تورمی كه در كشور وجود دارد و طبیعتاً مسائل و مشكلاتی كه از تورم ناشی می‌شود باعث می شود اجرای كامل بانكداری اسلامی با مشكلاتی مواجه شود و همه ما به این باور رسیده‌ایم كه برای حل این مشكلات به تحولات اساسی نیازمندیم.وی گفت: سیاست های متناقض که هر چند وقت یک بار به سیستم بانکی ابلاغ شد، قانون بانکداری بدون ربا را كه قرار بود آزمایشی باشد به قانون دائمی تبدیل کرد و 31 سال است که براساس قانون موقتی که قرار بود اصلاح شود، اما با همان اشکالات در حال اجرا است. همتی تصریح کرد: ما فاصله زیادی با بانکداری اسلامی داریم، زیرا قرار بود بانکداری بدون ربا مقدمه ای برای بانکداری اسلامی باشد. قرار بود بانک های تجاری عقود مبادله‌ای و بانک های تخصصی عقود مشارکتی را مورد توجه قرار دهند، اما هم اکنون به دلیل شرایط اقتصادی، بانک های تجاری به سمت عقود مشارکتی رفته‌اند.

دکتر بیژن بیدآباد، در گفت وگویی با ایران اکونومیست گفته: واقعیت این است که ربا در عملکرد واقعی، اما زیرپوستی بانک ها به چشم می خورد. وی برای مثال گفته هایش به اجرای صوری برخی عقود بانکداری بدون ربا برای دریافت تسهیلات از سیستم بانکی اشاره می کند و این موضوع دقیقا همان نکته ای است که ولی الله سیف در همایش اخیر بانکداری اسلامی با احتیاط تحت عنوان فاکتورهای صوری به آن اشاره کرد. دکتر بیدآباد معتقد است بهترین راهکار رسیدن به بانکداری بدون ربا بانکداری راستین است. به گفته ایشان بانکداری راستین یعنی مجموعه عملیات بانکی به منظور تحقق بانکداری اسلامی واقعی. یکی از آنها مشارکت در سود و زیان راستین است که به PLS معروف است. این مشارکت نوعی عملیات بانکی است که به موجب آن بانک به عنوان ارائه دهنده خدمات مدیریت سرمایه، شرایط لازم را برای مشارکت سپرده گذاران در طرح یا طرح های اقتصادی معرفی شده از طرف مجریان طرح های سرمایه گذاری فراهم آورده و آنان را در سود و زیان طرح بر مبنای نرخ بازدهی حقیقی فعالیت اقتصادی مشارکت می دهد.راه دیگر مشارکت بانک در سود و زیان راستین است. در این حالت، بانک به نمایندگی از طرف سپرده گذاران، سپرده های آنان را در مقابل دریافت کارمزد (حق العمل) معین یا سهمی از سود حاصل در طرح یا طرح های اقتصادی معرفی شده به وسیله مجریان و انتخاب شده از سوی سپرده گذاران، سرمایه گذاری نموده و طبق توافقات و قراردادهای فی مابین در سود و زیان طرح یا طرح های مورد نظر مشارکت می دهد. بانک می تواند از محل منابع خود راسا در طرح یا طرح های معرفی شده طبق مقررات حاکم بر مشارکت دیگر سپرده گذاران مشارکت نموده و در سود و زیان طرح بر مبنای نرخ بازدهی حقیقی آن شریک شود. بعد از همه این گزینه ها به طرح ها می رسیم. منظور از طرح، مجموعه فعالیت های اقتصادی مجری است که تحت برنامه منسجم و مشخص در زمان محدود و با کیفیت، شرایط و هزینه معین به قصد انتفاع برای تامین مالی در قالب بانکداری مشارکت در سود و زیان راستین به بانک ارائه می شود.

دولت دکتر روحانی و دست اندرکاران بخش بانکی کشور در تلاشند تا ایران را به بهترین نحو ممکن در عرضه بین الملل نمایندگی کنند تا شاید امکان تماس اقتصادی ما هم با غرب و هم با جهان اسلام فراهم شود ولی باید توجه داشت که توان بالقوه کشور و تمایل دولت برد محدودی خواهد داشت و پیش از آنکه بتوان بحثی جدی در رهبری بانکداری اسلامی مطرح کرد، بانک های ایران باید وارد سیستم مالی بین المللی شوند و اصلاحات وسیع ساختاری در سیستم بانکی کشور ایجاد گردد.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: