به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

بخش کشاورزی در ایران سابقه ای درخشان و طولانی دارد. اولین آسیاب های بادی در ایران اختراع شد. دانش و صنعت قنات سازی هم در ایران رشد کرد و تکامل یافت و این فن آوری درخشان هنوز هم مورد استفاده قرار می گیرد. ما طی قرن ها با تلاش و خلاقیت از حداقل منابع استفاده کردیم تا حداکثر بهره وری کشاورزی را بدست آوریم. به رغم این سابقه، کشاورزان ما تقریبا هر سال با مشکل بی آبی روبر می شوند و کارشناسان پیش بینی می کنند که این روند ممکن است طی دهه های آینده وخیم تر هم بشود. متاسفانه به علت سوء مدیریت در بخش کشاورزی و منابع آب، در بسیاری از شهرهای بزرگ کشور با مشکل کمبود آب روبرو هستیم. در ضمن به رغم توان مهندسان ما، بخش کشاوزی هنوز وابسته به شرایط طبیعی و بارندگی های موسمی است. هرچند که به اعتقاد ما رفع تحریم ها بهترین گزینه برای ما خواهد بود ولی به هر حال در شرایط تحریم، خودکفایی بسیار مهم است. در واقع مقام معظم رهبری در بحث اقتصاد مقاومتی بر خودکفایی در محصولات غذایی و ایجاد ذخایر استراتژیک تاکید کرده اند. برای رسیدن به این مهم ما باید بر منابع داخلی تمرکز کنیم. جمعیت ایران به زودی از مرز هشتاد میلیون نفر خواهد گذشت و با توجه به این رشد جمعیت و تقاضا، ما باید بر منابع بومی تمرکز داشته باشیم تا اطمینان خاطر حاصل کنیم که مواد غذایی کافی برای هموطنانمان فراهم شود. همانطور که دکتر عیسی کلانتری، وزیر پیشین کشاورزی و دبیر ستاد احیاء دریاچه ارومیه تاکید کرده است اولویت دولت رسیدگی به مسئله آب است و اگر به این مسئله رسیدگی نشود ممکن است طی چند دهه آینده کشور با مشکلات بسیار جدی روبرو شود.

 

سرانه آب تجدیدپذیر - taajeraan.com

 بخش کشاورزی ایران بیش از 90 درصد از منابع آب شیرین کشور را مصرف می کند. باید توجه داشت که این بخش تنها کمی بیشتر از یک دهم تولید اقتصادی کشور را تشکیل می دهد. البته این آمار خیلی با استانداردهای جهانی تفاوت ندارد و کشورهای دیگر هم  بیشتر منابع آب خود را به مصارف کشاورزی اختصاص می دهند. ولی نباید ناگفته گذاشت که مصرف آب در ایران بازده بسیار پائینی نسبت به متوسط بازده جهانی دارد.به گفته رحیم میدانی، معاون وزیر نیرو، برخی کشورها در ازای مصرف هر متر مکعب آب ارزش افزوده ای معادل 3 دلار آمریکا بدست می آورند و این در حالی است که این رقم برای ایران یک دهم یعنی تنها 30 سنت است. واضح است که با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی کشور، اصراف منابع آبی تبعات بسیار منفی دارد. متاسفانه سیاست های بخش کشاورزی از ثبات و تداوم لازم برخوردار نبوده و نیاز ما به رشد اقتصادی از یک سو و رشد جمعت و افزایش تقاضا از دیگر سو به وخامت وضعیت منابع آبی کشور افزوده است.

 ما نیازمند مدیریت جهادی بحران آب هستیم. در این راستا می توان به مشکلات ذیل اشاره کرد:

فن آوری ضعیف آبیاری: مهندس میدانی می گوید علت اتلاف منابع آب این است که ما از روش های نامناسب آبیاری بهره برده ایم. ما با این ارزیابی کاملا موافقیم. زمین های کشاورزی به علت تبخیر و زمان بندی نامناسب آبیاری، آب زیادی اتلاف می کنند. کودهای شیمیایی مناسبی هم که به کاهش مصرف آب می انجامد در دسترس کشاورزان نیست. متاسفانه سیاست های دولت آقای احمدی نژاد به گسترش کشت محصولاتی انجامید که آب زیای مصرف می کنند و به هیچ وجه مناسب آب و هوای خشک ایران نیست.

نبود مشوق های لازم برای ذخیره آب: کشاورزان از مشوق های لازم برای مصرف بهینه آب برخوردار نیستند و این امر به ادامه روش های نامناسب آبیاری و عدم اصلاح اشتباهات می انجامد.  

نبود سرمایه گذاری لازم برای تعمیر و نگهداری از قنوات: متاسفانه به علت شرایط تحریم، دولت نمی تواند به تعمیر و نگهداری از قنوات فرسوده بپردازد.

به رغم موارد فوق، واقعا دلیلی ندارد که ما نتوانیم سیاست های با ثبات تری را در بخش کشاورزی پیگیری کنیم. کشور ما جمعیتی بسیار تحصیل کرده و توانا دارد. از جهت منابع آب هم، هر چند بسیاری از مناطق کشور خشک و کم آب است ولی نباید فراموش کرد که ما هم برای بخش کشاورزی و صنعتی و هم برای مصارف آشامیدنی از منابع غنی آب برخورداریم. نکته مهمی که باید مورد تاکید قرار گیرد پیگیری مدیریتی موثر در بخش کشاورزی است.

ما برای بهبود آبیاری زمین های کشاورزی باید سرمایه گذاری های هوشمندی انجام دهیم. شاید این سرمایه گذاری با وجود تحریم ها دشوار باشد ولی باید توجه داشت که بهینه سازی روش های آبیاری از اهمیت فوق العاده بالایی برخوردار است. در همین راستاست که ما از اقدام دولت دکتر روحانی را برای تخصیص دو میلیارد دلار برای مقابله با بحران آب و اقدام وزارت نیرو را برای تخصیص یک میلیارد دلار به صنعت آبیاری استقبال می کنیم. حتی اگر کمی هم بازده مصرف آب در بخش کشاورزی بهبود پیدا کند، میزان زیادی آب صرفه جویی خواهد شد و امکان مصرف این منابع در بخش های دیگر فراهم خواهد گشت. علاوه بر بهینه سازی آبیاری، کشاورزان هم باید محصولاتی را کشت کنند که برای آب و هوای گرم و خشک مناسب باشد و از کودهای شیمیایی استفاده کنند که به آب کمتری احتیاج داشته باشد. در ضمن برای حفظ منابع آب زیرزمینی باید با حفر بی رویه چاه مقابله کرد.

 در ضمن ما باید در برخورد با مسائل بخش کشاورزی با عقلانیت اقتصادی برخورد کنیم. در این راستا ما قطعا باید در جهت تولید انبوه و بالابردن بهره وری و نیز مکانیزه کردن کشاورزی و افزایش سرعت و بازده تولیدات حرکت کنیم و بر برتری های نسبی بخش کشاورزی کشور و کاشت محصولات مناسب برای آب و هوای ایران تمرکز داشته باشیم. می توان دید که هیچ یک از این موارد ارتباطی با مشکل آب ندارد، ولی در ضمن بکارگیری این رویکردها به بهبود وضعیت آب خواهد انجامید. خوشبختانه بخش عمده ای از این رویکرد بدون رفع تحریم ها هم قابل حصول است و با مدیریتی هشیارانه و  طرح هایی برای آموزش همگانی میسر خواهد شد. 

در نقاط دیگر جهان تلاش هایی در جریان است تا بازارهایی برای فن آوری های جدید فراهم شود و تکنیک های پیشرفته کشاورزی گسترش یابد. در واقع در ماه مارس 2015، یک نشست بین المللی به نام " نشست بین المللی نوآوری های بخش کشاورزی" در دبی برگزار خواهد شد که در آن متخصصان و دست اندرکاران کشاورزی در خصوص آخرین تحولات این بخش صحبت خواهند کرد. این نشست به طور خاص بر خاورمیانه و آفریقا تمرکز خواهد داشت. می توان امیدوار بود که در دوران پساتحریم دسترسی به این فن آوری های جدید ممکن شود.

امکان همکاری های بیشتر بین المللی هم نکته دیگری است که می توان در دوران پساتحریم بدان امیدوار بود. نشست دبی از سوی دانشگاه معتبر آریزونا ترتیب داده شده است. این دانشگاه در منطقه ای از آمریکا واقع شده که آب و هوایش به مناطق گرمسیر ایران بسیار شباهت دارد و گرمای هوا به 40 درجه سانتیگراد می رسد و متوسط بارندگی در سراسر سال تنها 17 سانتیمتر است. مسلما بهره گیری از دانش موسسات تحقیقاتی و دانشگاه ها در سراسر جهان می تواند برای ما بسیار مفید باشد.

 

 taajeraan.com - جزئیات میانگین بارش

بالا بردن توان فنی برای افزایش بازدهی باید با مدیریت صحیح همراه گردد. متخصصان می گویند زمانی که بازدهی آبیاری بالا می رود تمایلی نیز برای افزایش مساحت زمین های زراعی به وجود می آید. ما باید با مدیریتی صحیح با این گرایش مقابله کنیم. اگر بتوانیم بازده آبیاری را بالا ببریم ولی در مقابل زمین های کشاورزی را هم به همان اندازه افزایش دهیم، عملا از بازدهی بالا بهره برداری نکرده ایم. این مسئله آسیبی به بازده کشاورزی وارد نمی کند، ولی مشکل بی آبی را هم رفع نخواهد کرد. برای این مهم تمام استان های کشور باید با هم همکاری داشته باشند تا افزایش سطح کشت به دقت مورد نظارت قرار گیرد.  

در نهایت باید بگوئیم که ما رفع تحریم ها را مهم ارزیابی می کنیم. البته تحریم ها، بخش کشاورزی ما را هدف قرار نداده است ولی برای تحقق کارآفرینی و دسترسی به آخرین فن آوری های مربوطه، رفع تحریم ها ضروری است.   

فرصت تنگ است و ما نمی توانیم بیش از این صبر کنیم. همه متخصصان و دست اندرکاران امور کشاورزی بر مشکلات منابع آب ایران و مدیریت ضعیف بخش کشاروزی کشور تاکید داشته اند. آب و غذا اساسی ترین پایه های حیات هر کشوری است و دولت موظف است آینده این منابع را تضمین کند.در غیر اینصورت خواهیم کاشت ولی با نداشت امکانات و منابع لازم چیزی بر نخواهیم داشت.

کشاورزی ایران، ناتوان از رشد

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: