به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

به گزارش گروه بهینه سازی مصرف انرژی،  جمعیت ایران در سال 1300 كمتر از 10 میلیون نفر بوده كه امروز به بیش از 70 میلیون نفر افزایش یافته (1385) و هفدهمین كشور پرجمعیت دنیاست و پیش بینی می گردد در سال 2050 جزو ده كشور پرجمعیت جهان به شماراید. میزان سرانه آب تجدیدپذیر در سال 1300  حدود 13000 مترمكعب بوده كه درحال حاضر میزان سرانه آب در كشور به حدود 1900 مترمكعب تقلیل یافته و درآینده به مراتب وضع بدتر خواهد شد.


بحران آب در ایران- تاجران taajeraan

پیشتر نیز در مقاله ای با عنوان هیدروپلیتیک ایران به پژوهش دکتر حسین مختاری هشی، استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه اصفهان اشاره کردیم. در پژوهش دکتر مختاری جغرافیای بحران آب در افق سال 1404 بررسی شده است. به اعتقاد ایشان با توجه به روند افزایش جمعیت و همچنین افزایش مداوم مصرف سرانه آب در کشور، سرانه آب تجدید شونده در حال حاضر حدود 1800 مترمکعب است که در حال نزدیک شدن به آستانه بحران یعنی کمتر از 1700 مترمکعب می باشد و در حال حاضر تعداد 11 استان کشور در مرحله پایین تر از آستانه مذکور می باشند. در سال 1404 نیز سرانه آب تجدید شونده کشور به 1530 مترمکعب خواهد رسید و تعداد 13 استان در مرحله بحران آب قرار خواهند گرفت و در این میان وضعیت استان نهران با سرانه 100 مترمکعب به مراتب بدتر خواهد شد.

شکی نیست که ما در زمینه امنیت آب با بحران روبرو هستیم. این امنیت به معنی وجود منابع کافی برای آب آشامیدنی و مصارف عمومی و نیز برای توسعه اقتصادی است. امنیت آبپیام آور سلامت و حیات است و باعث جلوگیری از بروز بیماری های آبزی و آلودگی آب های آشامیدنی می شود. امنیت آب امنیت کلی کشور را نیز در پی دارد و از نگران های عمومی نسبت به رفع اولیه ترین نیاز آدمی می کاهد و به افزایش ثبات سیاسی و اقتصادی می انجامد. با وجود امنیت آب، کشاورزان به منابع کافی آبیاری دسترسی پیدا می کنند و نتیجتا عرضه مواد غذایی لازم برای مردم فراهم می شود. مردم سزاوار این امنیت هستند و دولت باید به مسائلی بپردازد که به عدم امنیت آب در کشور انجامیده است.

البته دولت در جریان مسائل مربوط به بحران آب می باشد و در این زمینه اقداماتی نیز صورت گرفته است.  در هفته اول تیر ماه امسال هشتمین کنفرانس ملی روز جهانی محیط زیست با شعار حل بحران آب با عزم ملی و مدیریت جهادی برگزار شد. رئیس جمهوری هم بر اهمیت امنیت آب تاکید کرده اند. سال گذشته دکتر روحانی معضل آب کشور را مشکلی تاریخی خواند و حل آن را مستلزم عزم ملی دانست تا مسئله کمبود آب و حفظ منابع این عنصر حیاتی مورد توجه  قرار گیرد. اما در شرایط کنونی تنها آگاهی مسئولان نسبت به معضل آب کافی نیست. ما نیازمند برنامه ای قابل اجرا هستیم که به نیازهای کشور برای ایجاد تحولی انقلابی در مدیریت آب پاسخ دهد. سیاست های گذشته ما در حوزه آب کاملا ناموفق بوده و تلاش ها باید در راستای ایجاد تغییرات در این سیاست ها باشد.

سیاست سد سازی و تغییر مسیر آب های جاری تاثیری منفی بر عرضه آب در کشور گذاشته است. هم اکنون بیش از 500 سد در کشور وجود دارد و 100 پروژه سدسازی دیگر هم در دست اجراست و پروژه های بسیاری هم در این زمینه در مرحله طراحی قرار دارد. ما  دومین سازنده سد جهان پس از چین هستیم. مسئله اینست که سدها به افزایش مناطق خشک و افزایش نمک خاک می انجامند که این مشکلات هم به نوبه خود به کاهش کیفیت آب منجر می شود. انحراف مسیر آب های جاری نیز مشکل دیگری است. انحراف مسیر آب از اصفهان به یزد را به خاطر داریم.  سال گذشته جیره بندی آب در یزد به اعتراضات و زد و خورد با نیروی انتظامی انجامید. عواقب امنیتی بحران آب دور از انتظار نیست. در واقع رقابت بر سر آب به کاهش امنیت آب می انجامد.

نبود راهکارهای سیاسی و قانونی لازم در زمینه مقررات مربوط به مدیریت و مصرف آب نیز به کاهش منابع آب کشور می انجامد. دسترسیبدون نظارت به آب و نبود سیستم اندازه گیری برای نیم میلیون حلقه چاه موجود در کشور (که بسیاری از آنها غیر قانونی است) نیز مشکل دیگری در مدیریت آب است. آب های زیرزمینی کشور 50 درصد کاهش پیدا کرده و میزان املاح منابع موجود هم به علت کاهش سطح ایستایی بیش از حد استاندارد است. فاضلاب ها هم که در بسیاری موارد برای آبیاری کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرد به درستی کنترل نمی شود. در این میان خشک شدن دریاچه ها مشکل مضاعفی بوجود آورده است. برای مثال سوء مدیریت آّب به کاهش چشمگیر سطح آب دریاچه ارومیه انجامیده که این امر هم به نوبه خود به اعتراض هایی طی سال های اخیر منجر شده است. اینها مواردی است که نشان می دهد عدم امنیت آب به ناآرامی های اجتماعی می انجامد. اخیرا مجلس طرحی را در دست بررسی داشت تا به معضل خشکی دریاچه ارومیه رسیدگی شود. اما به گفته محمدتقی توکلی، عضو ناظر مجلس در شورای عالی آب،  طرح هایی مانند طرح انتقال آب از حوزه های مجاور مثل  مسکن تاثیر کوتاه مدت دارد.

باید گفت که متاسفانه تلاش ها برای خودکفایی در صنعت کشاورزی هم تا حد زیادی به مشکلات آب دامن زده است. بخش کشاورزی 90 درصد از مصرف آب کشور را به خود اختصاص می دهد. در سال های گذشته دولت سیاست هایی را برای کاشت محصولاتی اعمال کرد که برای آب و هوا و خاک ایران مناسب نبودند. این امر باعث شد که زمین هایی آبیاری شوند که اصولا برای کشاورزی مناسب نیستند و با رقابت بیشتر بر سر منابع موجود، سطح ایستایی آّب های زیرزمینی پائین تر هم رفت. ما باید اصول اولیه اقتصاد را در حوزه کشاورزی مد نظر قرار دهیم: صرفه جویی به مقیاس (هزینه استفاده بر اساس مقیاس، میزان بازده و یا مقیاس عملیات )،  بازده محصول ( به کارگیری میزان مناسبی از سرمایه و کار برای حداقل مخارج تولید)، و نیز برتری نسبی ( تمرکز بر تولیداتی که کمترین هزینه را برای ما در بر دارد). با تمرکز کردن و تخصص یافتن در تولیدات کشاورزی که با آب و هوا و خاک کشور بیشترین سازگاری را دارد، مشکلات مربوط به عرضه آب و ظرفیت تولید مواد غذایی کاهش خواهد یافت و اقتصاد تقویت خواهد شد. وقت آن رسیده که اقتصاد کشور را از سیاست های ناکارآمدی همچون خودکفایی نجات داد.

متاسفانه  سازمان حفاظت محیط زیست کشور از قدرت کافی برای ایجاد تغییرات لازم برخوردار نیست. توجه به چالش ها و نگرانی های این سازمان و فراهم شدن منابع لازم برای این سازمان اقدامات لازمی است که بارها از سوی مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست کشور طرح شده است.

ما نیازمند مدیریت جهادی در مدیریت آب هستیم تا امنیت منابع آب کشور را بهبود بخشیم.

کارآفرینان و بخش خصوصی کلیدهای حل بحران آب کشور هستند. همچون ایران، ایالت کالیفرنیا هم به علت خشکسالی با بحران آب روبروست. بیش از 320 هزار هکتار زمین کشاورزی به علت مشکل آّب بلا استفاده مانده و انتظار می رود این امر 11 میلیار دلار از درآمدهای ایالت کالیفرنیا بکاهد. برای حل این مشکل بخش خصوصی بسیار فعال بوده است. یک نهاد غیرانتفاعی به نام "ایمجین هاش دو او"(Imagine H2O)  هم برنامه هایی را برای آگاهی رسانی و جذب سرمایه گذاری در بخش آب برگزار می کند و مسابقه ای را برای انتخاب بهترین طرح های مربوط به حل مشکل آب ترتیب داده است. در سال های قبل برنده این مسابقه شرکت "فروئیشن ساینسز"  (Fruition Sciences) بود که تولیدکننده دستگاهی است که با جمع آوری اطلاعات مربوط به محصولات یک مزرعه، در مصرف بهینه آب به کشاورزان کمک می کرد. برخی از کشاورزان آمریکایی با استفاده از این تکنولوژی مصرف آب مزارع را از 20 تا 50 درصد کاهش داده اند. در حال حاضر یک شرکت کوچک در کالیفرنیا به نام "واتر اف اکس" (WaterFX) هم مشغول کار روی تکنولوژی نمک زدایی است. در این تکنولوژی املاح آب های زهکشی با استفاده از انرژی خورشیدی گرفته می شود.  در شرایطی که ما خود را برای اقتصاد پساتحریم مهیا می کنیم، بهتر است کارآفرینان و دست اندرکاران بخش کشاورزی با شرکت های موفق در کالیفرنیا و دیگر نقاط جهان همکاری نمایند تا کارآمدترین تکنولوژی صرفه جویی در مصرف آب را به کشور وارد کنند.

کمک گرفتن از دولت و دانشگاه ها هم راهکار دیگری برای حل معضل آب است. برای مثال در دانشگاه کالیفرنیا در ارواین، دکتر امیر آقاکوچک یک سیستم رصد و پیشبینی طراحی کرده که اطلاعات جامع در خصوص خشکسالی مناطق مختلف را از ماهواره ها و دیگر منابع موجود دریافت می کند. این سیستم، خشکسالی در مناطق مختلف را از شش ماه قبل پیش بینی می کند و دکتر آقاکوچک روی درازمدت تر کردن پیشبینی کار می کند. دولت ما باید تلاش کند تا کشاورزان به ابزارهایی برای کاهش مخارجشان دسترسی داشته باشند. به رغم اینکه فن آوری آبیاری قطره ای کارآیی بالایی دارد و درصورت طراحی و اجرای درست، مصرف آب را به نصف می رساند، به اجرا درآمدن این فن آوری دهه ها زمان می برد. در این راستا مدیریت درست کمک های دولتی عاملی کلیدی برای کارآیی پروژهای حوزه کشاورزی است.

آموزش و اطلاع رسانی عمومی برای پرداختن به معضل آب ضروری است. هنوز آگاهی لازم در خصوص این معضل وجود ندارد. موسسه تحقیقاتی "فیوچر دیرکشنز اینترنشنال" در گزارشی با عنوان بحران آب ایران یادآور شده که مصرف آب ما هنوز هفتاد درصد از متوسط مصرف جهانی بالاتر است. این مشکل باید در تمامی سطوح جامعه ، از برنامه های دبستانها گرفته تا همکاری با دست اندرکاران اقتصادی، مورد توجه قرار گیرد تا مصرف آب در حوزه هایی به غیر از کشاورزی نیز کاهش یابد.

توجه به ارزش اقتصادی آب در ایران رو به افزایش است. ما ذخایر ارزان آب را به پایان رسانده ایم و اکنون به علت سیاست هایی که به اصراف آب انجامیده با بحران روبرو شده ایم. این امر در 16 شهر کشور آشوب ایجاد کرده و 500 شهر هم با بحران  آب روبرو هستند. اکنون ما نیازمند مدیریت منابع آب کشور از طریق برنامه ای راهبردی و جهادی هستیم. دولت وظیفه دارد که با صنایع، بخش خصوصی و مردم در ارتباطی تنگانگ باشد تا امنیت آب را به یک واقعیت بدل کند.  

مدیریت آب - روندهایی که آینده اقتصاد را شکل می دهند

هیدروپلیتیک ایران - جغرافیای بحران آب در افق سال 1404

آب مجازی، مشکل حقیقی

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: