به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

 این مطلب را آقای سید مصطفی افتخاری، کارشناس تشریفات در روابط عمومی ایران ال ان جی، برای وبسایت تاجران ارسال کردند. با تشکر از همکاری ایشان در بسط گفتمان اقتصادی

گاز طبیعی در حال حاضر پاک ترین و مقرون به صرفه ترین سوخت فسیلی موجود است. نقش و جایگاه گاز در مناسبات و محاسبات انرژی دنیا در دهه های گذشته مدام تقویت شده است. بر اساس چشم انداز انرژی بی پی[1] ،مصرف نفت، که در سال 1970 بیش از 45 درصد مصرف انرژی جهان را به خود اختصاص داده بود، تا 2030 میلادی به کمتر از 30 درصد افت می کند؛ حال آنکه مصرف جهانی گاز در همین بازه ی زمانی از حدود 15 درصد به 30 درصد خواهد رسید. در دنیای امروز، که آلودگی و گرمایش کره ی خاکی مان را به لبه ی پرتگاه نابودی کشانده است، پیدا کردن راه حلی برای کم کردن از حجم تولید گاز های گلخانه ای همیشه در دستور کار نهاد های بین المللی بوده است. حتی این اواخر صحبت از وضع جرایم سنگین برای کشور های تولید کننده ی گاز های آلاینده و دی اکسید کربن مطرح شده است (از قضا در این یکی ما در میان ده کشور برتر دنیا و در میان صنعتی های جهان قرار داریم[2] که ده تایی بیش از 67 درصد گاز های گلخانه ای جهان را تولید می کنیم). به دفعات اثبات شده است که در میان گزینه های موجود انرژی،  گاز طبیعی بهترین گزینه است. چرا که بیشتر انرژی های تجدید پذیر که در حال حاضر امکان تولید انبوه دارند آب بسیار زیادی مصرف می کنند، و انرژی های فسیلی هم آلودگی زیادی به همراه دارند[3]. گاز طبیعی پاک ترین سوخت فسیلی موجود است. به همین دلیل است که جایگاه آن در بازار انرژی جهان مدام  پر رنگ تر می شود.

تا چندی پیش، صادرات گاز به صورت متعارف و سنتی از طریق خط لوله انجام می شد، ولی به دلیل محدودیت های موجود در ترانزیت خط لوله، تکنولوژی جدیدی در فرآوری و صادرات گاز به کار گرفته شد که به واسطه ی نوع عملیاتی که در آن روی گاز انجام می شد، گاز طبیعی مایع یا ال ان جی[4] نام گرفت . گازشیرین در این روش به قدری سرد می شود گه به حالت مایع در آید. به این ترتیب امکان ارسال مقادیر کنترل شده ی گاز به مقاصد مختلف از یک پروژه ی گازی فراهم گردید. با کمک تکنولوژی مایع سازی، گاز شیرین حدودا در فشار 90 بار و در دمای 160- قرار می گیرد تا از حالت گازی به حالت مایع تبدیل شود. به این ترتیب حجم گاز ششصد برابر کمتر می شود و حمل و نقل مقادیر زیاد آن با کشتی های مخصوص ممکن و اقتصادی می شود.  

هدف از تولید ال ان جی صادرات آن به فواصل دور دست است. یعنی کشور هایی که صادرات گاز به آنها توسط خط لوله مقرون به صرفه نیست. گاز طبیعی مایع  در قلب بازار جهانی گاز به بستر اصلی جهانی شدن این صنعت تبدیل شده است. بر اساس گزارش سال 2013 اتحادیه جهانی گاز (IGU)، حجم تجارت جهانی گاز طی بیست سال گذشته به ده درصد تجارت جهانی رسیده است؛ وانتظار می رود این روند در آینده همچنان ادامه داشته باشد. در حال حاضر رقابت سنگینی بین کشور های تولید کننده ی گاز برای تولید ال ان جی بیشتر، و در میان کشور های وارد کننده ی گاز برای دریافت ال ان جی بیشتر وجود دارد. در حال حاضر پروژه های فراوانی در امریکای شمالی، شرق افریقا و استرالیا در حال تلاش برای تولید ال ان جی و ورود به این بازار هستند.

بر اساس گزارش سالیانه ی ال ان جی[5]، که توسط اتحادیه ی جهانی گاز ارائه شده است، تجارت جهانی ال ان جی در سال گذشته ی میلادی 237.7 میلیون تن بوده است. خرید و فروش ال ان جی که در 5 سال گذشته 36 درصد افزایش یافته است، در سال 2012 با افتی 1.6 درصدی نسبت به سال قبل از آن، یعنی 2011 روبرو شد. این اولین بار است که تجارت ال ان جی در 30 سال گذشته با افت روبرو می شود. جالب آنکه دلیل این افت در بخش عرضه است، جایی که همانطور که گفته شد، بالا رفتن میزان مصرف گاز در خاور میانه و آسیای جنوب شرقی به خصوص مالزی و اندونزی و بحران های سیاسی مصر، لیبی و یمن، تولید کنندگان را مجبور به چشم پوشی از صادرات کرده است.

این در حالی است که بنا بر همان مرجع، ظرفیت جهانی دریافت ال ان جی در پایان سال 2012 میلادی برابر با 649  میلیون تن در سال است. حال آنکه ظرفیت جهانی مایع سازی در همین تاریخ 280.9 میلیون تن بوده است.  با توجه به برنامه های مدونی که کشور های مختلف برای تولید ال ان جی دارند، باز هم به نظر می رسد تعادل میان عرضه و تقاضا اقلا تا 2020 ممکن نباشد. این بدان معناست که اقلا تا این تاریخ تولید کنندگان ال ان جی هر قدر که تولید داشته باشند می توانند به آسانی بفروشند.

تولید گاز در امریکای شمالی، یعنی ایالات متحده و کانادا تا حال چندان مقرون به صرفه نبود. با وجودی که بزرگ ترین منابع نامتعارف گاز دنیا در این دو کشور قرار دارد، بهره برداری و صادرات آن تا حال به دلایل اقتصادی، زیست محیطی و استرتتژیک مقرون به صرفه برآورد نمی گردید. در حال حاضر ولی با بروز تکنولوژی شکست هیدرولیک[6] و حفاری افقی، در کنار تحولات خاور میانه، به نظر می رسد تولید و صادرات ال ان جی برای امریکا نیز مقرون به صرفه شده و این کشور را وادار به سرمایه گذاری در این حوزه کرده است. صدور مجوز برای چهارمین پروژه ی صادرات ال ان جی در ماه گذشته[7] گواهی است بر تصمیم ایالات متحده جهت ورود به این بازار. ایالات متحده تصمیم دارد تا سال 2020 روزانه 6.3 میلیارد فوت مکعب در روز گاز صادر کند. این میزان برابر است با سالانه 45 تا 50 میلیون تن ال ان جی. آنها حتی برای نزدیک کردن مسیر صادرات ال ان جی به آسیا در پی تعریض کانال پاناما هستند[8].

با بروز بحران های تولید برق هسته ای، سیاست های اتحادیه اروپا برای افزایش میزان استفاده از گاز طبیعی، رشد فزاینده ی صنعتی چین و هندوستان، و نیاز روز افزون آنها به انرژی و مصرف بالای گاز در خاور میانه، در کنار تصمیم دو کشور تولید کننده ی گاز آسیای جنوب شرقی مبنی بر قطع صادرات گاز، میزان تقاضا برای این سوخت فسیلی به بالا ترین حد رسیده است. در ماه های گذشته شاهد افتتاح اولین پایانه ی بانکرینگ[9] ال ان جی اروپا در بندر روتردام هلند بودیم؛ همچنین یک پایانه ی دریافت ال ان جی نیز در هندوستان به بهره برداری رسید.

کشور های تولید کننده ی گاز از پنج سال پیش مجمعی تشکیل داده اند تا صادرات این سوخت فسیلی را نظام مند و مستقل هدایت کنند. مجمع کشورهای صادر کننده گاز  (GECF)که به اپک گازی مشهور شده است، در سال 2008 میلادی و به پیشنهاد ایران شکل گرفت. در سال 1385 رهبر معظم انقلاب در دیدار دبیر وقت شورای امنیت ملی روسیه طرح ایجاد این سازمان را مطرح نمودند، و دو سال بعد این سازمان با عضویت ایران و ده کشور صادر کننده ی نفت، یعنی روسیه، گینه استوایی، قطر، امارات متحده عربی، ونزوئلا، نیجریه، مصر،الجزایر، بولیوی و ترینیداد و توباگو شکل گرفت. ایران امسال ریاست دوره ای این سازمان را بر عهده دارد، و پانزدهمین دور اجلاس آبان ماه در تهران برگزار شد. دبیر کل ی مجمع نیز به ایران سپرده شد.

بر اساس ویکی پدیا، این کشور ها در مجموع مالک 70 درصد ذخایر گاز جهان هستند، 42 درصد گاز تولیدی جهان توسط آنها ست، 38 درصد انتقال گاز جهان را در دست دارند و 85 درصد ال ان جی دنیا را تولید می کنند. نقش کشور عزیزمان در این تولیدات چقدر است؟ آیا صادرات گاز 3 میلیارد دلاری گاز به کشورمان مزیت دیپلماتیک می دهد؟ آیا سهم 1 درصدی کشورمان در تجارت جهانی گاز ما را در این حوزه به کشوری قابل اعتنا و تاثیر گذار بدل می کند؟

در ماه گذشته، جان کری وزیر امور خارجه امریکا در ابتدای سخنرانی اش در اجلاس سران سازمان همکاری های اقتصادی آسیا اقیانوسیه (APEC) به دو نکته ی جالب اشاره کرد. یکی اینکه امریکا در حال حاضر به بزرگ ترین تولید کننده ی انرژی دنیا تبدیل شده است، دوم تعهد این کشور به پی گیری سیاست های برقراری توازن در آسیا. این توازن طبعا توازنی است که مورد قبول و نظر این کشور است، و بدون شک یکی از راه های پیاده سازی آن دیپلماسی انرژی است.

برای افزایش تاثیر گذاری و توان دیپلماتیک، می بایست ابزار های موثری برای افزایش توان چانه زنی در اختیار داشت. یکی از بهترین گزینه های موجود در حال حاضر برای کشورمان حوزه ی ال ان جی است، که سرمایه گذاری در آن علاوه بر بی نیاز کردن صادرات گاز از محدودیت خط لوله، و کسب سود مبسوط از فروش محصول پر مشتری، می تواند ابزاری باشد برای بالا بردن توان چانه زنی ها در عرصه ی بین المللی.

البته نباید فراموش کرد که با توجه به شرایط موجود و رقبای پر انگیزه، سرمایه گذاری در حوزه ی ال ان جی درگاهی نیست که تا ابد به روی مان گشوده باشد. با توجه به اینکه در حال حاضر پروژه های در دست مطالعه و ساخت جهان تا سال 2025 به طور اسمی 631 میلیون تن در سال بر آورد شده است (برنامه ریزی تولید 80 میلیون تن در سال متعلق به کشور خودمان است)، نباید انتظار داشت که همیشه امکان برخورداری از بازار در حال گسترش و پر متقاضی فراهم باشد. می بایست حد اکثر ظرف یک تا دو سال آینده تصمیم ها در این حوزه قطعی شود تا بتوانیم ظرف 5 سال آینده صادر کننده ی بزرگ گاز طبیعی باشیم. آینده ی بازار انرژی متعلق به گاز طبیعی است. بشتابیم.

لینک های مرتبط:
صادرات غیرمستقیم گاز طبیعی،  ال ان جی، جایگزین صادرات مستقیم گاز مایع

[1] http://www.bp.com/content/dam/bp/pdf/statistical-review/BP_World_Energy_Outlook_booklet_2013.pdf

[2] http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_carbon_dioxide_emissions

[3] http://khabaronline.ir/detail/304301/science/technology

[4] Liquefied Natural Gas

[5] http://www.igu.org/gas-knowhow/publications/igu-publications/IGU_world_LNG_report_2013.pdf

[6] Hydraulic Fracking

[9] پایانه ی سوخت گیری کشتی

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: