به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

جمهوری آذربایجان همسایه شمالی ایران است که بیش از ۶۰۰ کیلومتر با ما مرز زمینی دارد. با توجه به این نزدیکی جغرافیایی ظرفیت های زیادی برای همکاری های اقتصادی دو کشور وجود داد، ولی متاسفانه مبادلات تجاری ایران و جمهوری آذربایجان روندی رو به کاهش داشته و به حداقل رسیده است. در حالی که تجارت میان دو کشور در سال های ۸۶ - ۱۳۸۵ به ۵۳۹  میلیون دلار رسیده بود ولی حجم معاملات تجاری در سال های اخیر کاهش نشان داد و در سال۹۰ - ۸۹ به ۳۰۵ میلیون دلار رسید.  در سال ۹۱- ۱۳۹۰ هم تجارت میان دو کشور دوباره کاهش نشان داد و به  263.8  میلیون دلار تقلیل یافت. این رقم تنها 1.8 درصد از واردات جمهوری آذربایجان و 0.4 درصد از صادرات این کشور را شامل می شود.  در مقایسه، تجارت آذربایجان با ترکیه در سال های ۹۱ - ۹۰ به ۲ میلیارد و دویست میلیون دلار رسید. این رقم ۱۵.۷۵ درصد از حجم واردات جمهوری آذربایجان را تشکیل می داد.

به رغم روند نزولی کنونی، ظرفیت های زیادی برای رشد تعامل اقتصادی میان جمهوری آذربایجان و ما وجود دارد و تجارت میان دو کشور باید افزایش یابد. اقتصاد جمهوری آذربایجان در حال رشد است و در سال ۹۱-۹۰ تولید ناخالص داخلی این کشور ۲.۲ درصد رشد نشان داد. این در حالی است که این رقم در یک سال قبل از این دوره نزدیک به صفر بود. انتظار می رود در سال جاری تولید ناخالص داخلی جمهوری آذربایجان ۴.۸ درصد افزایش یابد. فعالیت های مربوط به بخش غیرنفتی آذربایجان هم در حال گسترش است و سرمایه گذاری مستقیم خارجی بیش از ۲۰ درصد افزایش یافته است.

جمهوری آذربایجان نیز همچون ایران به صادرات نفت وابسته است و از همین رو ما باید در پی بالفعل کردن ظرفیت های تجارت غیر نفتی با آن کشور باشیم. ما همکنون کالاهای مختلفی را به جمهوری آذربایجان صادر می کنیم؛ شیشه، سرامیک، کاشی، سیمان، مواد پاک کننده، کفش و تولیدات کشاورزی و صنعتی و پتروشیمی از جمله این کالاهای صادراتی است و فرصت های بیشتری هم برای صادرات وجود دارد. در مقابل، یکی از اصلی ترین واردات ما شکر است و این کالا از جمله اصلی ترین کالاهای صادراتی آذربایجان است. از سوی دیگر یکی از اصلی ترین واردات جمهوری آذربایجان خودرو است که یکی از اصلی ترین تولیدات ایران محسوب می شود. به رغم این امر اما جای تعجب است که دو کشور در این زمینه چندان تجارتی ندارند. در سال  ۹۱- ۹۰ جمهوری آذربایجان بیش از صد هزار خودرو وارد کرد که بیشتر از روسیه، آلمان، کره جنوبی و ژاپن بود ولی واردات خودرو از ایران بسیار محدود بود. این امر می تواند ناشی از عوامل مختلفی همچون پائین بودن سطح کیفی خودروهای ایرانی باشد. البته این موضوعی است که پرداختن به آن مستلزم نوشتاری جداگانه است.

دلیل پائین بودن مبادلات تجاری ایران با جمهوری آذربایجان چیست؟

عوامل اصلی که سطح تجارت میان دو کشور را پائین آورده عبارتند از: ۱ - نبود زیر ساخت های لازم  ۲-  اختلافات سیاسی ۳- مشخص نبودن اولویت ها  ۴- حضور رقبای منطقه ای و بین المللی.

۱- نبود زیر ساخت های لازم: ایران و جمهوری آذربایجان از نبود زیرساخت های لازم برای حمل و نقل و انتقال کالا رنج می برند. برای حل این مشکل اخیراً جوانشیر آخوندف، سفیر جمهوری آذربایجان در ایران خواستار برقرار شدن ارتباط راه آهن میان تهران و باکو شد تا روابط تجاری دو کشور توسعه یابد. حسین پیرموذن، رئیس اتاق بازرگانی اردبیل هم در سفرش به باکو از توسعه مراکز تجاری میان دو کشور و ایجاد خطی هوایی میان باکو و اردبیل خبر داد. برای تسهیل تجارت میان دو کشور، خطوط ارتباطی بیشتری باید گسترش یابد. 

۲- اختلافات سیاسی:  مسائل سیاسی از دیگر موانع بر سر تجارت است. در این راستا تنش زدایی و پرهیز از اظهارت و عملکردهای تحریک کننده ضروری می نماید. مثلاً منصور حقیقت پور، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از آغاز جریانی سخن گفته که در پی الحاق ۱۷ شهر جمهوری آذربایجان، از جمله باکو، به ایران است. جای شگفتی نیست که مقام های جمهوری آذربایجان عکس العمل مثبتی به چنین اظهاراتی نشان نمی دهند. روابط ما با جمهوری آذربایجان خالی از تنش نبوده و این امر بستر مناسبی برای گسترش مبادلات تجاری فراهم نمی کند.

۳- نبود اولویت:  به رغم ملاقات ها میان مقام های ارشد و دیپلمات های جمهوری آذربایجان و ایران، حجم مبادلات تجاری میان دو کشور رو به کاهش بوده است. در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی ( اکو ) در مهر ماه ۹۱ رئسای جمهوری ایران و جمهوری آذربایجان با یکدیگر ملاقات کردند و در این ملاقات محمود احمدی نژاد خواستار همکاری میان دو کشور شد. هر چند که این خواسته بعدها هم از سوی مقام های ایرانی تکرار شد ولی تاکنون تاثیری بر روابط دو کشور نداشته است. برای تغییر روند کنونی لازم است که درخواستهای کلی برای افزایش همکاری ها با اقدامات عملی همراه شود و بخش خصوصی تلاش های ملموس خود را برای توسعه مبادلات تجاری افزایش دهد. همکنون اگر دولت دکتر روحانی می خواهد تغییری در روند رو به کاهش تجارت با جمهوری آذربایجان ایجاد کند، باید اولویت خاصی به این امر بدهد.   

۴- حضور رقبای منطقه ای و بین المللی: همچنان که پیشتر اشاره شد صادرات اصلی ایران و جمهوری آذربایجان نفت است و این امر باعث می شود که ما و همسایه شمالی یمان به رقبایی طبیعی بدل شویم. با توجه به همین واقعیت، جمهوری آذربایجان از تحریم ها علیه ما سود می برد، زیرا که مشتریان نفت در شرایط کنونی به دنبال عرضه کنندگان جدیدی هستند و آذربایجان می تواند گزینهء مناسبی باشد. از همین روست که مقام های باکو نفع چندانی از معامله پایاپای با ایران و یا دور زدن تحریم ها نمی برند. البته هم ما و هم جمهوری آذربایجان در پی توسعه بخش های غیر نفتی خود هستیم و این عرصه می تواند ظرفیت های مناسبی برای صادرات در بر داشته باشد. به هر حال نباید فراموش کرد که جمهوری آذربایجان تحت تحریم های بین المللی قرار ندارد و برای جذب سرمایه خارجی وضع بهتری از ایران دارد. در آخرین گزارش رقابت پذیری اقتصادی کشورهای جهان،  جمهوری آذربایجان در رتبه چهلم قرار گرفت که علامت خوبی برای سرمایه گذاران بالقوه محسوب می شود. همکنون شرکت هایی که خواستار سرمایه گذاری در منطقه هستند راحتتر می توانند وارد بازارهای جمهوری آذربایجان شوند و این امر بدان معنی است که ایران ممکن است در این رقابت شکست بخورد.

در پایان باید بگوئیم که انتخابات اخیر ریاست جمهوری فرصتی فراهم کرد تا ما روابط تجاری خود را با دیگر کشورها تقویت کنیم. این موضوع به طور خاص در خصوص روابط تجاری با کشورهایی همچون آذربایجان، که رابطه با آنها رو به کاهش گذاشته، حائز اهمیت ویژه ای است. دکتر روحانی با شعار تدبیر و امید به میدان آمد و اکنون می تواند زیرساخت ها را برای تجارت با کشورهای همسایه بهبود بخشد، روابط تیره بین المللی را ترمیم کند و از تلاش ها برای توسعه صادرات غیر نفتی حمایت نماید. البته روشن است که این اقدامات از سویی نیازمند تلاش هایی متمرکز و پیگیر است و از دیگر سو مستلزم تمایلی برای گوش فرا دادن به نگرانی های شرکای تجاری باالقوه ماست.

آن روی سکه تجارت با اندونزی

آن روی سکه تجارت با ایتالیا

 آن روی سکه تجارت با روسیه

 آن روی سکه تجارت با ترکیه

 طوطی و بازرگان و روایت تحریم

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: