به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

در سال ۱۹۹۴، مقام های کشور برزیل پس از دهه ها دسته و پنجه نرم کردن با مشکل ابرتورم، بالاخره موفق شدند نرخ تورم را مهار کنند. هر چند برزیل تفاوت های زیادی با کشور ما دارد ولی درک بهتر تلاش های برزیلی ها برای مهار تورم برای ما بسیار ارزشمند خواهد بود. در واقع می توان گفت که مجموعه ای از نظرات کارشناسی، سیاست های مناسب پولی و مالی، خصوصی سازی، اقتصاد باز و نیز یک ابتکارعمل، برزیل را قادر ساخت تا بر مشکل تورم چیره شود. از تجربه برزیل چه می توان آموخت؟

تاریخچه

برزیل در دهه های هفتاد تا نود میلادی با مشکل ابرتورم روبرو بود. دولت به طور بی رویه ای پول چاپ می کرد، رشد نقدینگی از کنترل خارج شده بود و  نرخ تورم هم سالانه از ۱۰۰ تا ۲۴۰۰ د رصد بود. تلاش روئسای جمهوری مختلف برزیل نیز برای کنترل مشکل تورم بی نتیجه مانده بود. برخی از رهبران برزیل تا جایی پیش رفتند که حتی پس اندازهای برزیلی ها را مسدود کردند تا از این طریق تقاضاها برای خدمات و خرید کالا را کاهش دهند. 

در سال ۱۹۹۲، کولور دی میلو، رئیس جمهوری وقت برزیل، به علت فساد مالی و اداری استیضاح شد. در پی این استیضاح ایتامار فرانکو، معاون کولور دی میلو به مقام ریاست جمهوری رسید و فرنادو انریکه کاردوس، که یک سوسیالیست بود وزیر دارایی شد. کاردوس که به اعتراف خود از اقتصاد چیز زیادی نمی دانست، از گروه کوچکی از اقتصادانان خواست تا برای مهار تورم برنامه ای تدبیر کنند.

نقشهء راه

پس از بررسی پیشینه تورم در برزیل، مشاوران اقتصادی کاردوس تشخیص دادند که برزیل باید اقدامی فراتر از اصلاح سیاست های پولی و مالی انجام دهد. در حقیقت برزیلی ها به نرخ بالای تورم عادت کرده بودند و به همین علت بسیاری، که در انتظار بالا رفتن قیمت ها بودند، بدون آنکه توجهی به تورم واقعی داشته باشند قیمت ها را افزایش می دانند. برای مثال در نوشتن قراردادها، افزایش قیمت ها هم محاسبه می شد. مردم برزیل در انتظار تورم بالا بودند و بر اساس همین انتظار هم عمل می کردند و این امر به نوبه خود عاملی برای افزایش قیمت ها بود. این پدیده تورم بازدارنده(Inertial inflation) نامیده می شود. با توجه به این پیشینه بود که اقتصاددانان دریافتند مهار کردن تورم مستلزم تغییر انتظارات برزیلی ها است. 

دولت برزیل با اجرای طرحی موسوم به برنامه رئال، یک واحد پول جدید و با ثباتی ایجاد کرد که مردم پیشداوری و ذهنیتی درباره آن نداشتند. این واحد که URV نام داشت مخفف عبارت  Unidade real de valor واحد ارزی رئالبود و با ارزش دلار هماهنگ شده بود. ابتکار عمل در آن بود که این واحد غیر پولی به شکل سکه و پول نبود و در واقع یک پول مجازی بود. در آن زمان کروزیو رئال پول رایج برزیل برای خرید و فروش بود اما همه چیز، از قیمت شیر گرفته تا حقوق کارمندان دولت، بر اساس URV محاسبه و گزارش می شد. در این راستا، همه قراردادها، مدارک بانکی و گزارش های دولتی بر اساس URV تنظیم می شد و هر روز که دولت نرخ برابری کروزو رئال را با URV منتشر می کرد، ارزش URV ثابت می ماند.

وجود URV به رهبران برزیل امکان داد تا به طور تدریجی به قیمتها ثبات بخشند و مانع از بروز فراز و فرودهای ناگهانی شوند که پیشتر در پی اجرای سیاست های قیمتگذاری بروز می کرد. در نهایت این مرحله انتقالی باعث شد که برزیلی ها دیگر انتظار ابرتورم را نداشته باشند و آماده پذیرش یک واحد پول جدید در فضای باثبات ارزی کشورشان باشند. در این راستا، چند ماه بعد، پس از آنکه برزیلی ها به قیمت های پایدار عادت کردند و دیگر منتظر افزایش قیمت ها نبودند، دولت اعلام کرد که واحد پول جدید این کشور رئال خواهد بود که بر اساس URV ارزشگذاری شده بود. 

نباید از یاد برد که انتظارات و ذهنیت مردم نسبت به وجود ابرتورم تنها مشکل برزیل نبود. در واقع علتی که باعث کارآمدی راه حل URV شد آن بود که این اقدام با اصلاحاتی همراه بود که اعتماد را به مدیریت اقتصادی دولت باز گرداند. در این دوره، درهای اقتصاد برزیل بر روی واردات و سرمایه گذاری خارجی باز شد و کاهش گمرگ و اصلاح دیگر قوانین مربوطه، این روند را هموارتر ساخت. این اقدامات گام مهمی بود تا عرضه و تقاضا هماهنگ شود. در واقع اگر تقاضا از عرضه پیشی می گرفت ممکن بود که بار دیگر نرخ تورم از کنترل خارج شود و به بی ثبات واحد پول جدید بیانجامد. بسیاری از شرکت های برزیلی هم خصوصی شدند. این اقدام بازده این شرکت ها را بالا برد و باعث شد تا بتوانند با واردات و شرکت های خارجی که در برزیل فعال بودند رقابت کنند. بسیاری از بانک های برزیلی هم خصوصی شدند. این اقدام گام مهمی برای جلوگیری از دسترسی آسان دولت به نقدینگی بود.

علاوه بر اقدامات فوق، یک بوجه متعادل هم برای دولت فدرال تدوین شد تا به دهه ها قرض گرفتن و چاپ پول، که به ابرتورم انجامیده بود، پایان داده شود. مالیات ها هم افزایش پیدا کرد تا درآمدهای دولت با مصارف هماهنگ شود. بانک مرکزی برزیل هم نرخ بهره ها را افزایش داد تا نقدینگی افزوده را به سمت سرمایه گذاری سوق دهد وسرمایه خارجی را برای بالابردن ذخیره ارزی جذب کشور کند.

پیامدها

برنامه ثبات قیمت ها موفقیت آمیز بود و برزیل بدون آنکه به رکود اقتصادی دچار شود تورم را مهار کرد. فرناندو انریکه کاردوس هم در سال ۱۹۹۵ به مقام رئیس جمهوری رسید و برای دو دورهء چهار ساله رئیس جمهور برزیل بود. نرخ تورم به کمتر از ۲۰ درصد رسید و در این سطح ثابت ماند.  تورم در برزیل از سال ۲۰۰۴ زیر ۱۰ درصد بوده است. البته نباید از یاد برد که همه گروه ها دورهء اصلاحات اقتصادی را با موفقیت طی نکردند. شرکتهایی که نمی توانستند با اصلاحات همراه شوند و در سطح بین الملل به رقابت بپردازند تعطیل شدند. بسیاری هم  کارشان را از دست دادند. البته بیشتر مردم کارهای بهتری پیدا کردند که با اقتصاد در حال رشد برزیل هماهنگب بیشتری داشت. ناگفته نماند که برزیل هنوز با چالش های اقتصادی متعددی روبروست، اما این کشور توانسته است مشکلاتش را بوسیله اقتصاد مدرن مدیریت کند.  

درس ها

طرح اصلاح اقتصادی برزیل موفقت آمیز بود زیرا این برنامه با توجه به وضعیت خاص برزیل و تاریخ اقتصاد این کشور تنظیم شده بود. هر چند که این برنامه کاملاً برای ایران قابل اعمال نیست ولی به هر حال نکات بسیاری هست که می توان از تجربه برزیل آموخت: 

متخصصان اقتصادی، و نه سیاستمدارن، باید برنامه ایجاد ثبات اقتصادی را تدوین کنند. 

به احتمال زیاد مردم قدر سیاستمدرانی را خواهند دانست که برای حل مشکلات اقتصادی به متخصصان روی می آورند. 

استقلال بانک مرکزی امری ضروری است. این استقلال باعث می شود سیاستمداران نتوانند تلاش ها برای ثبات اقتصادی را منحرف کنند.

زمانی که هدف مهار تورم است، انتظارات و ذهنیت ها بسیار مهم است. تا زمانی که مردم باور نداشته باشند که تورم مهار خواهد شد، قیمت ها پائین نخواهد آمد.

خصوصی سازی و فضای باز اقتصادی ابعادی کلیدی در برنامه ثبات اقتصادی برزیل بود. 

اگر برزیل زیر بار تحریم هایی بود که ما با آنها روبرو هستیم، اصلاحات موفقیت آمیز نمی شد.  

تنها یک راه ساده برای حل مشکل تورم وجود ندارد. کنترل تورم مستلزم رویکری فراگیر و کلان است. 


اصلاحات، به طور خاص در کوتاه مدت، به گروهی از مردم و شرکت ها بیش از دیگران آسیب خواهد رساند. ما باید به فکر کمک به گروه هایی باشیم که آسیب دیده اند اما نمی توان هم وضعیت موجود را حفظ کرد و هم به اقتصادی باثبات تر دست یافت.  

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: