به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

آغاز گام دوم انقلاب یاد آوردستاوردهای چهل سال پیروی از موازین انقلاب و تعهد به ارزش های نهادین آن است که همیشه به عنوان مهم ترین میزان برای سنجش کفایت و کارآئی مسئولین و سیاستمداران، و سرلوحه ای برای سیاست های داخلی و خارجی کشورمان به کارگرفته شده است. اصول و ارزش های انقلاب در طول سالها بخشی جداناشدنی از گفتمان ها، انتخابات، سیاستگذاری، حزب گرائی و تمایلات عقیدتی بوده و صرف نظر از تفاوت های صوری، احترام به باورهای نهادینه انقلاب پوششی زیبنده بر ساختار جامعه بوده است. 

مباحثاتی که هنوز بر سر رعایت موازین و شئونات انقلابی صورت می گیرد این سئوال را بر می انگیزد که چرا پس از چهل سال هنوز چنین گفتمان هائی مطرح می شود و کارآمدی نظام زیر سئوال برده می شود. مگر نه اینکه با گذشت چهار دهه از آغاز انقلاب اسلامی، تئوری ها و راهکارهای انقلابی باید تاکنون به سئوالات سیاسی در زمینه مشروعیت و استفاده از قدرت برای رسیدت به حاکمیتی کارآمد پاسخ داده باشد، و آیا نباید اکنون به برهه ای رسیده باشیم که مسیر گفتمان ها از چند و چون انقلابی بودن به سمت کیفیت حاکمیت تغییر کرده باشد؟   

ماکس وبرصد سال پیش، جامعه شناس نامدارآلمانی و استاد اقتصاد سیاسی، ماکس وبر در یک سخنرانی مطالبی را ایراد کرد که می تواند بیانگر چالش های پیش روی سیاستمداران امروز ما باشد. در این سخنرانی با عنوان «سیاست به مثابه حرفه»، وبر از تولد یک دولت مدرن صحبت کرد و جنبه های سیاسی و اجتماعی مشروعیت قدرت و پیدایش بروکراسی مدرن را نیز مورد بحث قرار داد. آنچه در سخنرانی وبر بیش از هر چیز مصداق اوضاع سیاسی امروز است نقش سیاستمداران در حاکمیت است.

به باور وبر، سیاستمداران موفق باید از سه کیفیت برخوردار باشند: شوق، حس مسئولیت، و حس تناسب. منظور وبر از شوق، تعهد به هدف و آرمان و انگیزه ای است که راه رسیدن به مقصد را هموار میکند. این همان شور و شوق انقلابی است که موتور محرکه نظام اسلامی ما نیز بوده، اما به تنهائی برای یک سیاستمدار کافی نیست، و به گفته وبر باید حس مسئولیت نیز با آن همراه باشد. این مسئولیت، نوعی متفاوت از مسئولیت مدیران دولتی و بروکرات ها است.  یک سیاستمدار موفق باید از تبعات پیشنهادات و عملکرد خود آگاه باشد، و در این زمینه با استفاده از حس تناسب و سنجش واقعیت ها، اعداد و ارقام، و فضای سیاسی و اجتماعی بتواند آنچه را که از جنبه سیاسی امکان پذیر است معین نماید. 

بنابراین، وبر دو اصل اخلاقی را برای سیاستمدار در کنار هم قرار می دهد: اعتقاد راسخ و مسئولیت. اعتقاد راسخ یک اصل کاملا مطلق است که انتخاب میان دو طیف مخالف را ایجاب می کند: سیاه یا سفید؛ درست یا اشتباه، بدون هیچ مصالحه و یا حد میانی، و به گفته وبر این اصل، مشابه اعتقادات دینی است. در سوی دیگر، اصل مسئولیت قرار دارد که با ایجاد تعادل میان اعتقاد راسخ و حس مسئولیت، تهدیدها و فرصت های هر موقعیت را می سنجد و غالبا بدون توجه به امیال شخصی و منافع گروهی خاص، و با شور و شوق انقلابی جنبه های درست و نادرست سیاست ها را تواما در نظر می گیرد و به عبارت دیگر با نوعی مصالحه به مسائل رسیدگی می کند.

واقعیت این است که نظامی که هویتش با عقاید انقلابی یا اعتقادات مذهبی گره خورده، حفظ تعادلی را که وبر در اصل مسئولیت از آن سخن گفته بسیار مشکل می کند. در طول چهار دهه گدشته هم ما شاهد این چالش بوده این و البته کشورمان گاها شاهد موفقیت هائی به دلیل رعایت تعادل میان اعتقاد و مسئولیت بوده. برای مثال برجام یکی از تبعات چنین تعادلی بود.  متاسفانه، اما مسئولین انتصابی و برخی نهادهای مرتبط به منابع مالی، به مسئولین منتخب فرصت و مهلت سنجش متعادل وضعیت ها و عملکرد به اصل مسئولیت را نمی دهند. در چنین شرایطی که نهادها و مسئولین غیرانتخابی زیر پوششی از عدالت انقلابی به آرامی عقاید مخالف را به حاشیه می کشند و رفتار هایی که برایشان زیان آور است را نفی می کنند، پیشرفت و توسعه واقعی بی نتیجه می ماند.

ممکن است اینگونه برداشت شود که فشارهای اقتصادی و اجتماعی، نظام اسلامی ما را از هدف اصلی و انقلابی خود منحرف می کند، اما حقیقت این است که انعطاف نشان دادن به معنای انحراف از مسیر نیست بلکه در زمان بروز بحران و برای حل مشکلات کشور باید تعادل، سنجش وضعیت و آنچه حس مسئولیت ایجاب می کند وجود داشته باشد. این موضوع در شرایط حساس کنونی بیش از پیش اهمیت پیدا می کند. افراد و گروه هایی که در بهترین حالت، اعتقادی بدون مسئولیت را عرضه می کنند، بدون توجه به تبعات اظهارات و اقداماتشان، آینده ملت و نظام را با مخاطرات جدی روبرو می کنند. برای مقابله با این رویکرد، تاکید بر پارادایم اعتقاد-مسئولیت می تواند راهگشای تلاش های ما در گام دوم انقلاب باشد.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: