به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

جنگل های هیرکانی تاجرانمناطق جنگلی شمال ایران در  امتداد استانهای گیلان، مازندران و گلستان، جزئی از سرمایه طبیعی و ثروت ملی ایران است که حدود سه میلیون و چهار صد هزار هکتار زمین را در بر می گیرد.  قسمتی از این مساحت که در زیست بوم حاشیه جنوبی و جنوب غربی دریای خزر واقع شده، جنگل های هیرکانی است که با پنجاه و پنج هزار کیلومتر مربع و قدمت 40 میلیون سال، یکی از با ارزش ترین جنگل های دنیا است که از آن به عنوان موزه طبیعی یاد می شود. به رغم این ارزش منحصر به فرد و به رغم اینکه ایران از لحاظ زیست بوم جنگلی کشور فقیری محسوب می شود، هر ساله از حجم جنگل های هیرکانی کاسته می شود.

روند نگران کننده نابودی جنگل های کشورمان به شکلی است که براساس آمارهای اعلام شده از سوی نهادهای بین المللی، با ادامه این وضعیت، ایران در کمتر از یک سده دیگر از پوشش جنگلی تهی خواهد شد. سرنوشت فرزندانمان به حفظ محیط زیست گره خورده و اگر دولت و نهادهای رسمی در این زمینه تلاش های لازم را نداشته باشند، تشکلها و سازمان های مردم نهاد باید با آگاهی رسانی و اقدامات خلاق و خودجوش، تمام تلاش خود را بکنند تا مطالبات محیط زیستی را به یکی از اصلی ترین خواسته های مردم تبدیل نمایند.

یافته های علمی نشان می دهند که زیست بوم های جنگلی تاثیر بسزایی در ایجاد باران و چرخه آب، تعادل دما، کمک به امنیت غذایی و سازگاری با تغییرات جوی دارند. بی توجهی، بی تفاوتی و بی کفایتی تهدیدهایی است که زیست بوم ها و سرمایه های طبیعی کشورمان را تهدید می کند. بسیاری از کارشناسان معتقدند که حفاظت از جنگلها نیاز به پشتیبانی مالی دارد. دکتر هادی کیادلیری، رییس انجمن جنگلبانی ایران با اشاره به کمبود اعتبارات برای حفظ و مراقبت از جنگل ها آن را نمودی از عدم توجه جدی به این امر می داند. به گفته دلیری کیا، سازمانهای غیر دولتی می توانند در این زمینه کمک خوبی باشند زیرا در توزیع آگاهی نقش مهمی دارند و می توانند به این صورت به محیط زیست کمک کنند. در همین زمینه، فعال محیط زیست مسعود شکیبا بر این باور است که باید انرژی کافی برای حفاظت از جنگل ها صرف شود.  به گفته شکیبا باید یک جایگاه تعریف شده قانونی برای محیط بانان و جنگل بانان وجود داشته باشد تا بتوانند در قبال تخلفات و نابودی جنگل ها اقداماتی انجام دهند.

ولی مهمتر از تخصیص اعتبار برای حفاظت از جنگل ها، اجرای کامل مقرارت و ضوابط زیست محیطی برای جلوگیری از تخریب جنگلهاست. گسترش بی رویه صنایع چوب و کاغذ و تغییر کاربری جنگلها برای کشاورزی و احداث صنایع از اصلی ترین عوامل نابودی جنگلها بوده و ناکارآمدی طرح های جنگلداری و نبود مقررات حفاظتی و نظارتی و یا عدم اجرای قوانین موجود به وخیم تر شدن مشکل انجامیده است. در این میان، هماهنگی های لازم میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت صنعت، معدن و تجارت در زمینه فعالیت های استخراج معدنی در جنگل ها نیز به درستی انجام نمی شود.  افزون بر اینها، ناآگاهی و نبود حساسیت های لازم فرهنگی در نگهداری از محیط زیست، منجر به استفاده های شخصی مفرط ازجنگل ها و ویلاسازی و قطع بی رویه درختان شده است.

در بهمن سال گذشته مجلس شورای اسلامی طی مصوبه ای هر گونه بهره برداری چوبی از جنگل های شمال کشور را از ابتدای سال چهارم برنامه ششم توسعه ممنوع کرد. اگر اجرای این مصوبه با جدیت دنبال شود و جرایم سنگینی به متخلفین تعلق گیرد، می توان به آن به عنوان گامی مثبت در احیا و حفاظت از جنگل ها امیدواربود. در روزهای اخیر، اما، جبار کوچکی نژاد، نایب رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس، با اشاره به افزایش جرایم مربوط به قانون حفاظت از جنگل ها و مراتع کشور گفت در قانون برنامه ششم توسعه برداشت چوب از جنگل ها ممنوع شده است و به دولت نیز تاکید شده که در این زمینه مراقبت های لازم را انجام دهد، اما تاکنون این امر محقق نشده است.

همچنین اجرای بسیاری از پروژه های عمرانی مانند سد سازی بدون مطالعه و یا در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی خطر بزرگی برای زیست بومی مناطق جنگلی کشورمان است.  یکی از این نمونه ها ساختن سد گلورد در مازندران است که باعث قطع 30 هزار درخت از جنگل های هیرکانی می شود. سد سازی های بی رویه سال هاست که محیط زیست کشورمان را  از جنبه های گوناگون با تهدید مواجه ساخته.  خشکسالی، خشکی تالاب ها، طوفان های شن، گرد وغبار، فرسایش خاک، کمبود آب و نابودی کشاورزی تنها نمونه هایی از نتایج سد سازی های مفرط و بی رویه است.  افزون بر این نتایج وخیم که باید از آنها به عنوان فاجعه های زیست محیطی یاد نمود، از بین بردن خانه ها و چشم اندازهای زیبای طبیعت و غرق شدن جنگل ها که با ساختن سد زیر آب می روند نیز قابل چشم پوشی نیست

متاسفانه شرکت های بزرگ خصولتی که اغلب وابسته به قرارگاه خاتم الانبیا هستند مسئول ساخت بسیاری از سد های کشورند، سد هایی که در بسیاری از موارد بدون مطالعات زیست محیطی و بررسی های کارشناسانه ساخته می شود.  یکی ازاین نمونه ها سد مخزنی پل رود است که ساخت آن چند سال پیش در استان گیلان آغاز شد، اما نه آنطور که قراربود، زیرا قبل از تایید ارزیابی زیست محیطی توسط سازمان محیط زیست، قرارداد عملیات اجرایی آن با قرارگاه خاتم الانبیا منعقد شد و شرکت مهاب قدس نظارت ساخت آن را به عهده گرفت.  جالب اینجاست که به رغم طرح اولیه این سد که ارتفاع آن قرار بود 70 متر باشد، این سد با ارتفاع 100 متر ساخته می شود.  احداث این سد که قرار است تا دوسال آینده به بهره برداری برسد، باعث غرق شدن 150 هکتار جنگل خواهد شد.

عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، هم که مسئله آب را اصلی ترین چالش کشور عنوان می کند، متاسفانه اظهار داشته که با ساختن سد های شمال کشور مخالفتی ندارد. کلانتری معتقد است که می توان با کاشتن درخت جنگل های تازه ای احداث نمود، اما در پاسخ باید گفت که طبق مراجع علمی، کارکرد جنگل های طبیعی و دست کاشت نمی تواند یکسان باشد. به علاوه، گزارش سال 2005 بانک جهانی در مورد تخریب محیط زیست و جنگل زدایی که منجر به از بین رفتن 370 میلیون دلار محصول گندم ایران شد حاکی از این است که از بین بردن جنگل ها نه تنها به منابع آبی لطمه زده و تولید محصولات کشاورزی را تنزل می دهد، بلکه باعث فرسایش خاک نیز می شود. فرسایش خاک در کشورمان که اکنون به یکی از معضلات جدی محیط زیست تبدیل شده بر اثر عوامل متعددی به وجود می آید که یکی از آنها از بین بردن جنگل هاست.

فعالیت های معدنی نیز یکی دیگر از عوامل تخریب پوشش های گیاهی است.  حسین آخانی، گیاه شناس و استاد دانشگاه تهران با ابراز نگرانی از تخریب پوشش گیاهی در پیرامون قله شاهوار شاهرود که به دلیل استخراج معدن صورت گرفته، سئوال می کند که چرا سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان جنگل ها و مراتع تا کنون نسبت به حجم تخریب های منطقه سکوت اختیار کرده اند.  وی می افزاید درحالیکه پوشش های انبوه گیاهی در حال نابودی است، معدن همچنان به کار خود ادامه می دهد.

اخیرا وزارت نیرو تصمیم گرفت که چشمه های آب شیرین جنگل ابرکه یکی از زیباترین جنگل های هیرکانی است را به بخش کشاورزی شهرستان شاهرود انتقال دهد.  آنچه بر اثر این اقدام در جنگل ابر باقی خواهد ماند یک چشمه آب شور است.  به دنبال تصمیم وزارت نیرو، اسدالله قره خانی، نماینده مجلس، گفت: «این تصمیم غیر کارشناسی وزارت نیرو منجر به نابودی جنگل ابر و گونه های گیاهی و جانوری آن می شود.»  قره خانی همچنین افزود که جایگزین های دیگری هم برای تامین آب به شاهرود وجود دارد و مردم منطقه بسیار نگران وضعیت محیط زیست هستند.

امید است دولت دوازدهم در تلاش برای رسیدن به شکوفایی اقتصادی، توجه به حفظ محیط زیست را نیز به گونه ای جدی تر در برنامه کاری خود مد نظر قرار دهد، زیرا توسعه پایدار بدون توجه به معضلات زیست محیطی امکان پذیر نخواهد بود. افزایش اعتبارات مربوطه در بودجه سال آینده نقطه امیدی در این زمینه است ولی باز هم باید تاکید کنیم که وجود قوانین و مقرارت حافظتی و نظارتی و اجرای کامل این قوانین از اهمیت بیشتری برخوردار است که البته رسیدن به این مهم، مستلزم تلاش ها و حساسیت های مجلس و قوه قضائیه هم می باشد. در این راستا، نقش تشکل های مردم نهاد و غیردولتی را هم باید مورد تاکید قرار داد زیرا که نهایتا حفظ محیط زیست ریشه در فرهنگ احترام به محیط زیست دارد و در این راستا تلاش ها و آگاهی رسانی های فعالان محیط زیست از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 

 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: