به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

پسته تاجرانصنعت پسته ایران با صدها سال سابقه، یکی از مهمترین محصولات کشاورزی و بزرگترین صادرات غیر نفتی ماست. این محصول که بیشتر در استان کرمان تولید می شود، به 85 کشور صادر می شود. ایران طی 6 دهه گذشته یکی از سه تولید کننده بزرگ پسته در دنیا بوده و با اینکه در طول زمان تولید این محصول با چالش هایی روبرو شده، افزایش رشد این محصول به ویژه پس از انقلاب، ایران را جزء صدرنشینان صادرات پسته نگه داشت. اما عواملی همچون دمای هوا، خشکسالی های پی در پی، سیستم آبیاری غلط و کم آبی ناشی از مصرف بی رویه سفره های آب زیر زمینی، بهره وری این محصول را با خطر مواجه ساخته است. بسیاری از دست اندرکاران صنعت پسته هشدار داده اند اگر روند کنونی مدیریت آب ادامه یابد، تا 10 سال دیگر استان کرمان دیگر پسته نخواهد داشت.

عسگراولادی تاجراناستان کرمان که زمانی 70 درصد از محصول پسته کشور را تولید می کرد، اکنون تنها تولید کننده 30 درصد از این محصول در تمام کشور می باشد. به رغم این روند منفی، هنوز برخی از مسئولین ادعا می کنند که امسال میزان تولید پسته افزایش یافته است. اسدالله عسگر اولادی که خود از عمده ترین صادرکنندگان خشکبار است، با اشاره به بحران جدی پسته در استان کرمان، انتقال کشت این محصول به سایر استان های کشور را یکی از راهکارهای نجات پسته عنوان می کند و از استانهایی مانند یزد، خراسان جنوبی، سمنان، دامغان، قزوین و ساوه در این راستا نام می برد. عسگر اولادی درباره مشکلات بحران آب و تاثیر آن بر این صنعت می افزاید در سال های گذشته بحران آب اثرات بسیار شدیدی بر تولید پسته به ویژه در استان کرمان گذاشته و تولید محصول 40 درصد کاهش نشان داده است. عسگر اولادی تصریح می کند که اگر همین روند ادامه یابد تا 10 سال آینده دیگر استان کرمان پسته نخواهد داشت، مگراینکه برای مشکل آب فکر اساسی شود.  

سوای مشکل آب، قسمتی از کاهش تولید مربوط به تغییرات اقلیمی نیز می باشد. گرمای غیرموسمی در بهار گذشته و شدت آن در تابستان کیفیت پسته را به شدت کاهش داده است. به گفته مریم سلاجقه، کارشناس هواشناسی کرمان،  تغییرات اقلیمی یک حقیقت است که طی سال های اخیر در اکثر شهرستان های استان کرمان نمود داشته و برای آن باید چاره اندیشی کرد. 

خشکسالی تاجراناما سوای مشکلات آب و هوایی و تغییرات اقلیمی، ناکارآمدی روش های کشاورزی و استفاده از روش های نامناسب مدیریت آب (که منجر به تبخیر بیشتر آب می شود) فاکتورهای مهمتری است که باغهای پسته رفسنجان و بسیاری از مناطق دیگر را با خطر کاهش محصول مواجه نموده است. همچنین استفاده مفرط از ذخایر آب های زیرزمینی که بر اثر حفاری های بی رویه چاه های عمیق حاصل می شوند به خالی شده سفره های زیر زمینی آب می انجامد. بر اساس اظهارات محمد حاج رسولی، مدیر عامل مدیریت منابع آب ایران، بیش از 300 هزار حلقه چاه آب غیر مجاز در کشور وجود دارد که این امر به بحرانی تبدیل شده است. در همین حال محمد رضا بختیاری، یکی از مسئولین سابق وزارت نیرو نیز گفته است برداشت آب از منابع زیرزمینی در کرمان 3 برابر خط قرمز جهان و 6 برابر میانگین مطلوب است.  استفاده بی رویه و جبران ناپذیر از سفره های زیرزمینی در دشت رفسنجان باعث فرونشست زمین شده و آنقدر برداشت ها زیاد بوده که سفره های زیرزمینی پایین تر و پایین تر رفته اند و به رسوبات رسیده اند و این رسوبات دیگر امکان جذب آب باران در سفره ها را نمی دهند و به کمبود همیشگی آب به میزان سالانه 300 میلیون متر مکعب در این سفره ها می انجامند.

علی احمدی، مدیر امور منابع آب شهرستان رفسنجان با اشاره به عوامل مهم از دست رفتن منابع آب می گوید، برداشت بی رویه آب از سفره های زیرزمینی در رفسنجان موجب شده سالانه 75 سانتی مترسطح آب زیرزمین افت کند و کمیت و کیفیت آب هردو کاهش یابد.   کاهش دائمی آب در سفره های زیرزمینی به معنای از بین رفتن باغ های پسته و طلای سبز کشورمان خواهد شد. 

جلال پور تاجرانبه رغم وجود این مشکلات، برخی از مسئولین کشورمان همچنان بر این باورند که تولید پسته در ایران با موفقیت و فراوانی ادامه دارد.  شکرالله حاجی وند، مدیر کل دفتر امور میوه های سردسیری و خشک وزارت جهاد کشاورزی، با پیش بینی میزان تولید پسته در سال جاری به مقدار 310 هزار تن می گوید با توجه به تولید سال قبل امسال میزان تولید پسته حدود 2 درصد افزایش خواهد داشت. اما محسن جلال پور با اشاره به بحران بی آبی و تولید پسته خاطر نشان می سازد که کمبود آب تولید پسته کشور را به کمتر از 200 هزار تن رسانده و این مقدار هم سال به سال کاهش پیدا می کند. جلال پور یادآور می شود که برداشت پسته ما در هر هکتار 700 کیلوگرم است در حالیکه رقیب ما آمریکا در هر هکتار 4 تن برداشت می کند که چیزی حدود 6 برابر ما است که این امر قیمت تمام شده این محصول برای آمریکا را به نصف قیمت تمام شده برای ایران می رساند. بنابر این چون قیمت کالای ما بالاتر تمام می شود، ما قادر به رقابت نیستیم. 

صرف نظر از ازدیاد یا کاهش تولید این محصول، بحران آب حقیقتی است که همه مسئولین به آن اذعان دارند و همواره در پی تدوین برنامه هایی برای مبارزه با کم آبی و نتایج وخیم حاصل از آن بوده اند. رئیس امور منابع آب شهرستان رفسنجان اخیرا گفت با تصمیم شورای حفاظت از منابع آب این شهرستان چاه موتورهای کشاورزی رفسنجان به مدت 45 روز خاموش می شوند.  به گفته علی احمد پور، حدود چهار سال از طرح خاموشی موتورها می گذرد و هر سال به مدت یک ماه این چاه موتورها خاموش می شود که حدودا سالانه 40 میلیون متر مکعب آب صرفه جویی داشته ایم. این روش در زمانی از سال اعمال می شود که محصولات کشاورزی به کمترین میزان آب نیاز دارند، و تا حدی موثر به نظر می رسد، اما برای تجدید سفره های زیرزمینی آب موثر نیست. 

راه حل اصلی ایجاد اصلاحات اساسی در مدیریت آب و روش های کشاورزی است تا هم تولید محصولات ارزشمندی همچون پسته افزایش یابد و هم منابع آب کشور حفظ و انشاالله احیا شود. همه متفق القولیم که بحران آب یک معضل بسیار جدی برای کشور است. به گفته عیسی کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، بزرگ ترین تهدید ایران آب است. کلانتری می گوید در مورد آب به جایی می رسیم که دیگر راه حلی نخواهیم داشت و اگر وضعمان به همین منوال تا 10 یا 20 سال دیگر ادامه یابد حداقل 70 تا 75 درصد کشور هیچ آبی نخواهد داشت. ما هیچ چاره ای جز معکوس کردن هر چه سریعتر این روند نداریم و برای این کار همکاری نزدیک علمی و تکنولوژیک با شرکای خارجی و نیز استفاده از نهادهای مردم نهاد و جامعه مدنی برای آموزش و آگاهی رسانی بسیار ضروری است.

آب مجازی، آب حقیقی

هیدروپلیتیک و دیپلماسی آب

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا از روند همکاری های دولت با بخش خصوصی راضی هستید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: