به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

گلتونگ تاجرانپیشرفت بشر همواره منوط به تغییر و تحول در اندیشه است. وقتی خوارزمی متوجه شد که معادلات ریاضی صرفا راهکاری موردی برای حل مسائلی خاص نیست، رشته جبر و مقابله را پایه گذاری کرد و انقلابی در ریاضیات بوجود آورد. یا مثلا کوپرنیک با کشف حرکت زمین و سایر سیارات حول محور خورشید، مفهوم افلاک را باز تعریف کرد و تحولی بنیادی در علم ایجاد نمود. علوم اجتماعی هر چند هنوز شاهد چنین انقلاب هایی  نبوده، ولی طی دهه های گذشته تحولات بسیار مهمی در مطالعه پدیده های اجتماعی حاصل شده است. یکی از این تحولات عمده در سال 1964 و با طرح مفهوم «صلح مثبت» و «صلح منفی» ایجاد شد. افکار یوهان گالتونگ، روشهای پژوهش درباره جنگ و صلح و روش شناسی مطالعات در این حوزه را دگرگون کرد.

از دیدگاه گالتونگ و پیروانش، صلح منفی به معنی «نبود خشونت یا جنگ» است در حالی که صلح مثبت مستلزم «ایجاد پیوند در جامعه بشری» است. با نگاهی به تحولات خاورمیانه می توان دید که این منطقه به شدت تشنه صلح مثبت است. دولت در کنار جامعه مدنی و بخش خصوصی می تواند گام های مثبتی نه تنها در جهت جلوگیری از تقابل، بلکه پیش برد تعامل و همگرایی های منطقه ای و فرامنطقه ای بردارد.

گالتونگ صلح مثبت تاجرانصلح منفی نشات گرفته از اراده و توانمندی یک یا چند دولت – ملت یا سازمان بین المللی جهت پایان دادن به جنگ است و این امر حتی ممکن است با اعمال زور حاصل شود. در مقابل، صلح مثبت شامل تلاش هایی است که در جهت ایجاد انسجام در جامعه بشری با تعمیق تفاهم و ارتباطات میان کشورهای مختلف و ایجاد شرایط  مثبت اجتماعی – اقتصادی در همه جوامع ایجاد می شود. یوهان گالتونگ برای تبیین این مفهوم به قیاس پزشکی توسل می جوید و صلح منفی را مانند مداوای بیماری قلمداد می کند. در حالیکه صلح مثبت مشابه حفظ سلامت و افزاش مقاومت بدن جهت جلوگیری از بیماری هاست. این دو مفهوم در کنار هم معنی می یابند و صلح پایدار بدون پیگیری این دو رویکرد میسر نمی شود. (برای جزئیات بیشتر به این لینک مراجعه شود)

در نظر یوهان گالتونگ خشونت امری است ساختاری که ریشه اش را می توان در نابرابری های اقتصادی و موئلفه های جغرافیایی و سیاسی همه جوامع و سیستم های بین المللی یافت. لذا بدیهی است که بهبود در حوزه های مختلف آموزش و پروش، ارتباطات، بهداشت و شکوفایی اقتصادی در جوامع بشری، منادی صلح مثبت و نه فقط فقدان جنگ است. وقتی که نهادهای ملی و بین المللی جهت نیل به این اهداف در سراسر جهان سرمایه گذاری کنند، زمینه ای بوجود می آورد که گالتونگ آن را «اکوسیستم صلح» می نامد. با ترکیب صلح منفی (مداوای آنی بیماری خشونت و رویارویی) و صلح مثبت (تلاش پیش گیرانه جهت ایجاد اکوسیستم صلح) می توان پتانسیل صلح پایدار را به حداکثر رساند.

روحانی صلح مثبتجالب توجه است که نگاه برونگرایانه تیم دکتر روحانی در بسیاری موارد با مفهوم صلح مثبت گالتونگ همخوانی داشته است. بحث گفتمان اعتدال در سیاست خارجی که از سوی محمد جواد ظریف طرح شده در واقع تلاشی پیگیر برای ایجاد یک اکوسیستم پایدار سیاسی است تا تقابل را به گفتگو و تعامل سازنده تبدل کند. در این رویکرد، کاستن خصومت ها و تنش زدایی و اعتماد سازی متقابل به عنوان ابزاری برای رسیدن به صلح پایدار مورد توجه قرار می گیرد. مفهوم «دیپلماسی اقتصاد محور» از ظرفیت های بالایی برای پیگیری صلح مثبت برخوردار است چراکه رسیدن به توافق های تجاری و  منافع مشترک اقتصادی با دیگر کشورها یکی از موثر ترین رویکردها نه تنها برای جلوگیری از جنگ، بلکه تعمین همگرایی و صلح است. همانطور که دکتر ظریف در جلسه رای اعتماد خود گفت، با دیپلماسی اقتصاد محور، ایران ضمن توجه به درونزایی اقتصادی، به دنبال منطقه‌ای امن، قدرتمند، پیشرفته و با ثبات است و همکاری منطقه‌ای را ضرورتی اجتناب ناپذیر و مبنای صلح و ثبات قلمداد می کند.

آشنا تاجران صلح مثبتحال که بحث صلح مثبت و تیم دکتر روحانی شد، خوب است به بحث حسام الدین آشنا در خصوص «دولت های کارآمدتر در منطقه قوی تر» هم اشاره ای داشته باشیم. همانطور که پیشتر هم اشاره کرده بودیم،  آشنا در بحث خود در واقع پارادایم جدیدی عرضه کرده که بر اساس آن امنیت و رفاه کشور در کنار صلح و رفاه منطقه ای معنا می یابد. از این رو ارتقاء ایران به عنوان بازیگر توانمندی در یک منطقه ضعیف و ناامن چندان معنایی پیدا نمی کند زیرا امنیت ایران نمی تواند با امنیت منطقه بی ارتباط باشد. در مورد رابطه ایران با عربستان و ترکیه دکتر آشنا می گوید که فرمول امروزی باید بازی برد برد باشد. این رویکرد پیوند عمیق مفهومی با صلح مثبت دارد، زیرا در این نوع صلح طلبی، ما به دنبال توسعه در شکلی منطقه ای هستیم و درونزایی موفق را در کنار برونگرایی کارآمد تعریف می کنیم و این کارآمدی را تنها در ایجاد اکوسیستم صلح منطقه ای امکان پذیر قلمداد می کنیم.

ما باید تلاش های زیرساختی گسترده ای برای ایجاد و حفظ اکوسیستم صلح انجام دهیم و این روند مستلزم مستحکم کردن جوامع مدنی و اقتصادهاست. در تعاریف سنتی، قدرت محدود به حوزه دولت – ملت و سازمان های بین دولتی بود ولی بیش از پیش ما شاهد قدرت گرفتن سازمانها و تشکل های مردم نهاد هستیم. این تشکل ها در کنار بازیگران سنتی صحنه های بین المللی می توانند نفش بسیار موثری در صلح مثبت داشته باشند.

سلطانی تاجران صلح مثبتاتاق های بازرگانی هم باید در تلاش های تشکل های غیر دولتی برای پیگیری صلح مثبت همراه باشند. همانطور که پیشتر از پدارم سلطانی نقل کردیم، همکنون اتاقهای بازرگانی از کارکردهای سنتی خود فراتر رفته اند و لازم است اتاقهای کشورهای مختلف در تعامل با هم و در تعامل با دولت ها و جوامع مدنی، در راستای توسعه پایدار منطقه ای و فرامنطقه ای حرکت کنند. یادداشت دکتر سلطانی تحت عنوان «بخش خصوصی و جامعه مدنی برای صلح» هم اشاراتی به صلح مثبت داشت. نایب رئیس اتاق ایران در این یادداشت یادآور شده بود که حجم تجارت بین کشورهای منطقه خاورمیانه کمتر از ۱۰ درصد کل تجارت آنها با جهان است و این امر حکایت از گسستگی عمیق اقتصادی منطقه دارد. سلطانی با اشاره به تشدید ناآرامی ها در خاورمیانه تاکید می کند که اکنون وقت آنست که جامعه مدنی و بخش خصوصی در کشورهای منطقه، به غیبت جبری و تاریخی خود پایان دهند و برای حفظ صلح و توقف واگرایی و خصومت در این منطقه پا پیش نهند.

در جهان به هم تنیده امروز، نه مفهوم توسعه و نه مفهوم صلح تنها در داخل مرزهای یک کشور قابل تعریف نیست و با توجه به این واقعیت، پیشبرد صلح مثبت از طریق تعمیق همکاری های مدنی و اقتصادی میان کشورها لازمه به نظر می رسد. شاید حتی تا چندسال پیش هم این آموزه، آرمانگرایانه و به دور از واقعیت به نظر می رسید، ولی با طولانی شدن تنش ها و تقابل های منطقه ای از یک سو، و فراهم شدن شرایط زیرساختی برای تعمیق ارتباطات و تعامل ها از دیگر سو، ایجاد و حفظ اکوسیستم صلح منطقه ای و فرامنطقه ای به یک ضرورت بدل شده است.  

مجمع عمومی و مجمع خصوصی برای صلح

بخش خصوصی، قدرت نرم ایران برای صلح

قدرت ملی و تحولات منطقه ای

 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا از روند همکاری های دولت با بخش خصوصی راضی هستید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: