به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

ایران عربستان تاجراناختلافات ایران و عربستان را از زوایای مختلفی می توان بررسی کرد ولی اکثر دیدگاه های ارائه شده در رسانه های غربی بر این نکته تاکید می کنند که ایران و عربستان بر سر نفوذ در منطقه با یکدیگر در رقابتند و با توجه به شرایط تهدیدآفرین خاورمیانه و نبود سازوکارهای لازم بین المللی برای رفع اختلافات، هر دو کشور جانب احتیاط را می گیرند و نمی خواهند که در صحنه ضعیف ظاهر شوند. ولی مسئله را می توان به گونه دیگری هم طرح کرد و به عوض طرح پرسش از چرایی ایجاد تقابل، این سوال را مطرح کرد که چرا برغم اهمیت حفظ روابط دوستانه میان ایران و عربستان، دو طرف در دور باطل سوءتفاهمات گرفتار شده اند و انگیزه واقعی برای مذاکره ندارند؟

نگاهی به گزینه های اقتصادی و سیاسی که برای ایران و عربستان وجود دارد حاکی از آن است که به رغم اهمیت ارتباط دوستانه دو کشور برای حفظ صلح در منطقه، طرفین اولویتی برای این ارتباط قائل نیستند. در ضمن نبود صدای واحد دیپلماتیک از سوی ما هم به سوءتفاهمات می افزاید.

ایران توتال تاجرانپیشرفت های ایران در اقتصاد و تجارت، ورود به حوزه هایی را برای ما میسر کرده که پیشتر متصور نبود و همین امر باعث شده تا گذار از بحران رابطه با عربستان یک ضرورت و اضطرار تلقی نگردد. موارد ذیل نمونه هایی از اینگونه پیشرفتهاست: تلاش های برای از سرگیری معاوضه نفت با کشورهای حاشیه دریای خزر، گفتگوها با توتال برای ساخت مجتمعهای پتروشیمی جدید (با ظرفیت تقریبی سالانه حدود 2.2 میلیون تن محصول)، افزایش 16 درصدی روابط مبادلات تجاری با ترکیه، ضمن پیگیری مسیرهایی به غیر از ترکیه برای اتصال به اروپا، برقراری رابطه کارگزاری با بانک های بزرگ اروپایی. در مقابل مقام های عربستان هم با داشتن دغدغه هایی همچون درگیری ها در یمن و عراق و سوریه و رقابت برای حضور در این مناطق، خود را ملزم به رفع مشکلات با ایران نمی بینند و مشکلات مالی این کشور هم مزید بر علت شده است.

گزینه های دشوار تاجرانتحولات فوق یادآور نظرات دیوید ولچ در کتاب «گزینه های دشوار» است که می گوید دولت ها نیز مانند انسان ها تا زمانی که کاملا مجبور نشوند، از تقابل و رویارویی با مشکلات پرهیز می کنند و زمانی که به فکر حل مشکل می افتند معمولا کار از کار گذشته است. (عنوان فرعی کتاب ولچ «تئوری برای سیاست خارجی» است) بحثی که پروفسور ولچ طرح می کند با تئوری «چشم انداز احتمالی» دانیل کانمن، برنده جایزه نوبل، کاملا همخوانی دارد که می گوید دستاوردهای احتمالی هیچگاه باعث ایجاد تغییرات چشمگیری در سیاست نمی شوند، بلکه آنچه باعث چنین تغییراتی می شود قریب الوقوع بودن یک فاجعه و آگاهی تصمیم گیران نسبت به چنین فاجعه ای است. بر اساس این نظرایت می توان دید که وجود گزینه های متعدد دیپلماتیک و اقتصادی می تواند نیاز به اقدام و عمل را به تعویق اندازد و حتی بیش از حد تعلل ایجاد کند.

ظریف عربستان تاجراندر میان دکتر ظریف رویکردی خردمندانه اتخاذ کرده و به رغم نبود شرایط مناسب داخلی و خارجی، سعی در شکستن این دور باطل بی عملی داشته است. ظریف گفته بود که اگر عربستان خواهان ایجاد صفحه جدید با ایران باشد ما نیز آماده آن هستیم. البته ظریف تلویحا موفقیت گفتگوها را مشروط به تغییر روش‌ از سوی عربستان دانسته و تاکید کرده بود که وارد کردن امنیت از خارج روش مناسبی نیست زیرا کشورهای منطقه می توانند خود پایه های امنیت و ثبات را بنا کنند. در مقابل عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان هم شرطهای خودش را مطرح کرده و گفته اگر تهران به ‌دنبال بهبود روابطش با عربستان است باید تروریسم و دخالت‌های خود در کشورهای عربی را متوقف کند. این صبحت ها و شرط گذاشتن ها متاسفانه به دور باطل تقابل می انجامد و این نظریه را تقویت می کند که هیچ یک از طرفین، اولویتی برای بهبود روابطشان قائل نیستند. رفع این بن بست مسلتزم هشیاری نسبت به پیامدهای ناگوار تقابل منطقه ای است که باید از سوی دیپلمات های کارکشته و دلسوز به مسئولان و ملت یادآوری شود.

در ضمن صداهای متکثر و گاه متشتتی که از سوی ما شنیده می شود هم وضعیت را وخیم تر می کند. شایسته است وزارت امور خارجه به عنوان سکاندار تلاش های دیپلماتیک کشور، تنها مرجع پیام دهی به سعودی ها باشد تا از هر گونه اشتباه در محاسبه در این خصوص جلوگیری شود. برجام یک تلاش بسیار موفق دیپلماتیک بود که درهای زیادی را به روی کشور باز کرده و منطقی است که با وجود گزینه های دیپلماتیک و تجاری که برای ما فراهم شده، به طور بی قید و شرط خواهان نزدیکی با عربستان نباشیم. ولی باید توجه داشت که عادی سازی روابط با عربستان به عنوان یکی از مهمترین کشورهای منطقه و همسایه ای که روی بسیاری دیگر از همسایگان ما هم نفوذ دارد، نباید از فهرست اولویت های دیپلماتیک ما خارج شود.

بازی برد - برد تاجراندر این میان بخش خصوصی نیز باید با ایفای نقشی موثر به دولت دوازدهم هشدار دهد که در دام تئوری «چشم انداز احتمالی» نیافتد و با تشخیص نیاز به اقدام فوری در این حوزه، در مسیر ایجاد روابط دوستانه با عربستان گام بردارد. ما اکنون در موضع قدرت هستیم و گشایش های پسابرجامی ما را در موقعیت خوبی قرار داده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس خواهان ایجاد روابط با ما هستند زیرا می دانند که می توانند با کمک ایران، در راستای منافع اقتصادی خودشان گام بردارند. ما باید از این فرصت طلایی برای کاهش تنش زدایی منطقه ای استفاده کنیم. این نکته را اما باید به خاطر داشت که بدون همزیستی مسالمت آمیز با عربستان، حرکت در جهت منافع مشترک با بسیاری از کشورهای عرب غیر ممکن خواهد بود. لازم نیست برای سعودی ها فرش قرمز پهن کرد، اما رسیدن به توافقی مستحکم برای همزیستی مسالمت آمیز ضرورری است. این امر محقق نخواهد شد مگر طرفین درک  درستی از تاثیرات منفی ادامه تنشها داشته باشند و نسبت به عواقب درازمدت اقتصادی این رویارویی آگاه باشند.

گسترش روابط منطقه ای؛ اقتصادی یا نظامی؟

بلوغ سیاسی و بازی برد - برد

تنش زدایی و برونگرایی کلید موفقیت دیپلماسی تجاری

 

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا سیاست ها و رویکردهای منطقه ای ما نیاز به بازبینی دارد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: