به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

چیت چیان وبسایت تاجرانما برای سال ها در صنعت سدسازی در منطقه پیشتاز بودیم و در این زمینه پیشرفت های خوبی هم داشتیم. سدهای مخزنی کشور 30 برابر شد و این امر باعث شد تولید برق به 14 برابر میزان قبل از انقلاب برسد. همانطور که حمید چیت چیان، وزیر نیرو اشاره کرده پیش از انقلاب ما قادر نبودیم سدهای با ارتفاع هشت متر را بدون حضور مشاوران و کارشناسان خارجی بسازیم ولی امروز مهندسان ایرانی پا را فراتر گذاشته و حتی در خارج از کشور اقدام به ساخت سد می کنند و در این زمینه به توانمندی و خودکفایی صددرصدی رسیده ایم.

اکنون چند سالی است که همه مسئولان و کارشناسان اتفاق نظر دارند که روند طی شده در سدسازی همیشه سازنده نبوده و اکنون نیازمند بازنگری های جدی در این زمینه هستیم.

سدسازی های بی رویه طی دهه های گذشته و مدیریت نامناسب در این حوزه یکی از عوامل مهم در ایجاد بحران آب کشور بوده است. البته این امر به معنی این نیست که بحران آب تنها ناشی از سدسازی بوده و یا باید سدسازی را به طور کلی متوقف کنیم، ولی باید به طور هوشمندانه تری سیاست های این حوزه را پیگیری نمود. سیاست های دولت در این زمینه، آزمونی برای مدیریت پویای منابع آب کشور خواهد بود. همانطور که مهندس چیت چیان اشاره کرده، وزارت نیرو منکر این نیست که در چند سال گذشته در سد‌سازی افراط کردیم و برخی از این سد‌ها محاسباتش بر اساس آمار‌های بارش گذشته بوده ولی به هر حال وزارت نیرو در کنار مدیریت صحیح منابع و مصارف آب با سدسازی اصولی نیز مخالف نیست و سدسازی در دولت یازدهم هم ادامه یافت.

نمی توان انکار کرد که سدسازی از عوامل مهم در تخریب محیط زیست و بیابان زایی بوده است. همانطور که دکتر حسن احمدی، استاد دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران یادآور شده، روش هایی همچون آرام سازی رودخانه ها را می توان جایگزین سدسازی کرد و به هر حال باید توجه داشت که سدسازی عامل اصلی از میان رفتن فضای سبز پایین دستی رودخانه ها به شمار می رود. برای مثال سدهایی که در مسیر دریاچه ارومیه و زاینده رود ایجاد شد، یکی از عوامل خشکی این تالاب ها بود. برآوردها حاکی از آن است که 56 سد مانع از ریزش آب به دریاچه ارومیه شده بود. در ضمن سدسازی هایی که به تخریب تالاب ها می انجامد معضل بیابان زایی را در پی دارد. برای نمونه سد کرج که برای تامین آب مورد نیاز تهران تاسیس شده بود، به نابودی بخش عظیمی از باغ های شهریار انجامید.

هر چند در زمینه طراحی و اجرای سازه سدی در کل عملکرد مثبتی داشته ایم ولی عدم انجام مطالعات دقیق و مشکلات سازه سدی همچون گتوند پیامدهای جبران ناپذیری داشته است. همانطور که کارشناسان یادآور شده اند، این سد با قرار گرفتن در محلی نامناسب و مشکلات سازه ای خود به بحران عمده ای در منطقه تبدیل شده است. آب سدی که قرار بود حیات بخش منطقه باشد، اکنون شور شده و حیات جلگه خوزستان که یکی از مهمترین خاک های حاصلخیز کشور است را با تهدیدی جدی مواجه کرده است. بسیاری از روستائیان با شور شدن خاک زمین هایشان، چاره ای جز ترک زمین های اباء و اجدادی نداشته اند.

سدسازی سایت تاجران بحران آببر اساس آمارهای ارائه شده، طی 30 سال گذشته 600 سد در کشور ساخته شده و هم اکنون ما بیشترین سد را در خاورمیانه داریم و در سدسازی در مقام سوم در دنیا قرار داریم. ولی متاسفانه آمار و ارقام دقیقی در خصوص رابطه این سدها با اهداف توسعه کشور وجود ندارد و قضاوت های ضد و نقیضی در این زمینه ارائه می شود. البته اتفاق نظر وجود دارد که به علت تغییرات اقیلمی، برآوردهای قبلی در خصوص میزان بارش و منابع آب دیگر صادق نیست و برنامه های قبلی لزوما قابل اجرا نمی باشد.

هم اکنون مسئله کمبود آب مشکلی جدی برای کشور است و روز به روز هم وضعیت وخیم تر می شود. در مقایسه با دو دهه گذشته، بارش‌های کشور ۱۰ درصد کاهش داشته و درجه دمای کشور نیز ۱.۵ درجه افزایش یافته است. این موضوع باعث شده تا حدود ۲۵ میلیارد متر مکعب تبخیر منابع آب افزایش یابد و میزان آب‌های روان کشور نیز ۲۰ درصد کاهش داشته باشد. کاهش ۱۵ درصدی میزان تغذیه آب زیرزمینی و کاهش ریزش برف در مقایسه با باران نیز از دیگر شرایط ایجاد شده در تغییر اقلیم به شمار می‌آید. این موضوع سبب شده تا زمان ذوب برف‌ها یک ماه زودتر اتفاق بیفتد و ضمن کاهش پایداری منابع برفی، تعداد دفعات باران‌های غیر مؤثر (باران‌های کمتر از ۵ میلیمتر) نیز افزایش یافته است.

نکته ای که همه مسئولان و فعالان مسائل زیست محیطی و منابع آب کشور با هم اتفاق نظر دارند لزوم مدیریت بهتر منابع آب است. در این راستا هماهنگی میان دست اندرکاران سدسازی در کشور و شرکت هایی که در این حوزه فعالیت دارند از اهمیت ویژه ای برخوردار است. علاوه بر وزارت نیرو، تعدادی از شرکت های شبه دولتی و نیز خصوصی مانند شرکت مدیریت منابع آب ایران نیز در سدسازی دخیل بوده اند. در ضمن باید از شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران هم نام برد که یکی از زیر مجموعه های شرکت مادر مدیریت منابع آب محسوب می شود. علاوه بر این موارد، حدود 200 شرکت پیمانکار، 70 موسسه مشاوره و 30 بنگاه دیگر هم در سدسازی حضور داشته اند.

محمدرضا رضازاده سایت تاجرانخوشبختانه دولت یازدهم مسیر هوشمندانه ای را در سدسازی دنبال کرد و در ضمن از ایجاد تغییر در برنامه ریزی های قبلی هم ابایی نداشت. در همین راستا وزات نیرو از کنار گذاشتن برنامه ساخت 50 سد خبر داده است. سال گذشته آقای چیت چیان گفته بود از منظر مشکلات و هزینه هایی که ساختن سد و نیروگاه های برق آبی ایجاد می کند دولت یازدهم تجدیدنظری در سیاست های گذشته داشته است. وزیر نیرو تاکید کرده است که سدهای تازه تنها در صورتی ساخته می شوند که برای محیط زیست خطری به وجود نیاورند. محمدرضا رضازاده مدیرعامل شرکت توسعه منابع آب و نیرو هم گفته است ساخت سد به طور کلی متوقف نشده، بلکه برخی از طرح‌هایی که در مجموعه شرکت توسعه منابع آب بوده از اولویت خارج و به همین علت متوقف شده است. رضازاده افزوده است در حال حاضر 11 هزار مگاوات نیروگاه برق‌آبی در حال بهره‌برداری داریم و تلاش می‌شود طبق طراحی‌هایی که برای نیروگاه‌های برق آبی صورت می‌گیرد، در زمان پیک مصرف وارد مدار شود.

به رغم پیامدهای منفی که سدسازی های بی رویه برای کشور داشته، این روند باعث رشد علمی و فنی کارشناسانمان در این حیطه شده است. هر وقت صحبت از دوران پساتحریم می شود، کارشناسان از امکان وارد کردن فن آوری های جدید به کشور سخن می گویند ولی در حیطه سد سازی ما باید از فرصت پسابرجام برای صادرات فناوری استفاده کنیم. در ضمن امید است دولت دوازدهم همچون دولت یازدهم با رویکردی عملگرایانه و انعطاف پذیر به برنامه سدسازی نظر کند و در همکاری نزدیک با بخش خصوصی و فعالان محیط زیست بر اساس مشکلات پیش رو آماده برنامه ریزی های جدید و ایجاد تغییر در طرح های قدیمی و تاریخ گذشته باشد

آب مجازی، حقیقت نه مجاز است

آب و سراب مدیریت منابع آبی

تهدید و فرصت تغییرات آب و هوایی در تعامل ایران با جامعه بین المللی

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا سیاست ها و رویکردهای منطقه ای ما نیاز به بازبینی دارد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: