به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

آب مجازی اتاق بازرگانی سایت تاجراناکنون بیش از دو دهه است که تجارت آب مجازی به عنوان رویکردی مهم در حوزه مدیریت آب، مورد توجه کشورهای مختلف قرار گرفته است. آب مجازی  یا پنهان به میزان آبی اطلاق می شود که صرف تولید یک کالا و یا محصول می شود و به طور خاص این مفهوم در تولیدات دامداری و کشاورزی موضوعیت بیشتری دارد. در این چهارچوب به نهاده آب در تولید و مصرف کالاهای مختلف توجه ویژه ای می شود و در تجارت محصولات دامداری و کشاورزی، تجارت آب مجازی هم احتساب می گردد.

با توجه به کمبودی که ما درمنابع آب کشور داریم، توجه به مفهوم آب مجازی از اهمیت خاصی برخوردار است. در این راستا مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران با مشارکت نهادهای مربوطه در تاریخ های نهم و دهم اردیبهشت کنفرانس بین المللی آب مجازی را برگزار می کند.

وضعیت بحرانی منابع آب ایران بر کسی پوشیده نیست و با توجه به اینکه بیشترین مصرف کننده منابع آب کشور کشاورزان هستند، مدیریت مصرف آب این حوزه از اولویت برخوردار است. در حالی که منابع آب روز به روز کاهش می یابد مصرف آب رو به افزایش است و تا دیر نشده باید از همه گزینه ها برای مدیریت منابع آب کشور استفاده کرد. منابع آب کشور ظرفیت تامین نیازهای موجود را ندارد و علاوه بر مشکلات عرضه  و تقاضا، مسائل زیست محیطی نیز به پیچیده تر شدن بحران می افزاید. در چنین وضعیتی، توجه به تجارت آب مجازی به موازات مدیریت مصرف و تقاضا از جمله راهکارهایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.  

تحقیقی که سال گذشته از سوی دفتر مطالعات زیربنایی مرکز پژوهش های مجلس منتشر شد حاکی از آن بود که استفاده از رویکرد تجارت آب مجازی به عنوان یکی از روش های مدیریت منابع آب مورد پذیرش اکثر محققین است. به همین علت لازم است یک بهینه سازی اقتصادی در مورد تجارت آب مجازی یا تراز بین صادرات و واردات آب مجازی صورت گیرد و البته در این زمینه حفظ سطح درآمد تولید کنندگان کالاها و خدمات و توجه به مسائل محیط زیستی و اجتماعی ناشی از تولید و مصرف نیز از اهمیت برخوردار است تا بتوان از ابزار آب مجاری به طور بهینه ای برای مدیریت بحران منابع آب  استفاده کرد.

گزارش مرکز پژوهش های مجلس با اشاره به تحقیق های کارشناسی یادآور می شود که ما بین سال های 1376 تا 1380 از طریق واردات محصولات کشاورزی حدود 19 میلیارد متر مکعب آب صرفه جویی کردیم. در ضمن ما در طول سالهای 1380-1388 برای 32 محصول عمده کشاورزی، وارد کننده خالص آب مجازی بودیم و سالیانه 13.7 میلیارد متر مکعب آب از این مبادلات ذخیره کردیم.  این ارقام حاکی از آنست که میزان صرفه جویی در منابع آب از طریق تجارت آب مجازی در ایران بین 10 تا 25 درصد کل منابع تجدیدپذیر سالیانه بوده است.

اتاق بازرگانی آب مجازی سایت تاجراندر چهارچوب نظریه تجارت آب مجازی،  به کشورهایی که با کمبود منابع آب روبرو هستند توصیه می شود به جای تولید مواد غذایی با مصرف آب بالا، به واردات اینگونه محصولات مبادرت کنند و منابع آب داخلی را برای فعالیت‌های تجاری و کشاورزی پربازده تری اختصاص دهند. توجه به این مدل برای ما از اهمیت ویژه ای برخوردار می شود زیرا که بیشترین مصارف منابع آب کشور مربوط به مصارف کشاورزی است. در این چهارچوب رسیدن به خودکفایی در یک محصول کشاورزی لزوما به سود کشور نیست و باید دید میزان آب مجازی که با واردات این محصول می توان صرفه جویی کرد چقدر خواهد بود.  البته در مقوله واردات آب مجازی باید مسئله وابستگی کشاورزان به تولید یک محصول خاص را نیز مد نظر قرار داد و به عواقب بیکاری کشاورزان در پی واردات محصول مربوطه توجه داشت.

آب مجازی مفهومی است که با مصرف بهینه آب گره خرده است. نگاهی به ارقام مربوط به تولید گندم در کشور در این زمینه روشنگر است. سید حسین شریعتمداری، رئیس مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران در نشست خبری پیش از کنفرانس بین المللی آب مجازی گفت در سال 1368 بهره وری آب 300 گرم گندم به ازای مصرف هر مترمکعب آب بود. این آمار در سال 1377 به 530 گرم گندم در هر مترمکعب آب و در سال زراعی 84-1383 (سال خودکفایی گندم) به 640 گرم به ازای هر متر مکعب آب رسید. شریعتمدار افزود در سال زراعی 92-1391 این آمار با نزولی فاحش به 400 گرم و در سال 1395 که بار دیگر شاهد خودکفایی گندم بودیم به 750 گرم به ازای هر متر مکعب آب رسید.

امید است با افزایش بازده مصرف آب بتوانیم به هدف برنامه ششم توسعه که تولید یک کیلوگرم گندم به ازای مصرف یک متر معکب آب است برسیم. واقعیت این است که اگر تولید یک محصول کشاورزی با مصرف بهینه آب صورت گیرد هم می توان به افزایش تولید محصول پرداخت و هم در مصرف آب صرفه جویی کرد و به صادرکننده آب مجازی هم تبدیل شد. این امر البته مستلزم به کارگیری روش های نوین کشاورزی و آبیاری و مدیریت منطقی و کارشناسانه منابع آب کشور است.

اکنون که در دوران پساتحریم امکان تعامل با شرکای منطقه ای و بین المللی افزایش یافته، جا دارد تعامل ها در حوزه مدیریت منابع آب نیز افزایش یابد. بخش خصوصی نیز در این زمینه نقش بسیار مهمی ایفا می کند. البته خوشبختانه نمایندگان بخش خصوصی همواره مسائل مربوط به بحران آب و مدیریت منابع را گوش زد کرده اند و جا دارد از فعالیت های مرکز ملی مطالعات راهبردی کشاورزی و آب اتاق ایران قدردانی کرد. همانطور که پیشتر سید محمد حسین شریعتمداری یادآور شده بود، برنامه های مرکز در راستای اقداماتی است که در کل محیط کسب و کار کشاورزی را رونق بخشد و این مرکز چالش‌های آب در مناطق مختلف کشور در قسمت‌های مختلف آب زیرزمینی و سطحی و کیفیت آب را بررسی و به دستگاه‌های اجرایی منعکس می‌کند. برگزاری کنفرانس بین المللی آب مجازی هم در این چهارچوب قابل توجه است.

مقالات مرتبط:

از آب تا آبادانی؛ هیدروپلتیک ایران و دیپلماسی آب

چین چگونه با بحران کم آبی مقابله می کند؟

مدیریت جهادی بحران آب

هیدروپلیتیک ایران - جغرافیای بحران آب در افق سال 1404

آب مجازی، مشکل حقیقی

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: