به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

قدرت و ضعف یک کشور و ملت مفهومی است نسبی که در مقایسه با دیگر کشورها تعریف می شود. وقتی از تمایل به تبدیل شدن به قدرتمندترین کشور منطقه سخن به میان می آید باید این سوال را طرح کرد که از چه منطقه ای سخن می گوئیم؟ منطقه ای قوی و آباد یا منطقه ای ضعیف و رو به تباهی؟

این نکته ظریفی است که دکتر حسام الدین آشنا بر آن تاکید داشته و این سوال را مطرح می کند که آیا ما باید به دنبال دولتی کارآمد در منطقه ای قوی باشیم و یا به تبدیل شدن به قدرتمندترین کشور در منطقه ای ضیف دل خوش کنیم؟ مشاور فرهنگی رئیس جمهوری می پرسد: آیا در شرایط آشفتگی و بی ثباتی و در شرایطی که آتش جنگ ها و درگیری های قومی و مذهبی در گوشه گوشه منطقه زبانه می کشد و ماشین ترور و جنایت لجام گسیخته روزانه جان دهها انسان بی گناه را می گیرد، بازهم سخن گفتن از قدرت اول در چنین منطقه ای امکان پذیر است و آیا اساساً هیچ مزیتی دارد؟

واضح است که جواب سوال فوق منفی است و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری هم با طرح مبناهای تئوریک پارادایمی جدید در سیاست خارجی، پاسخی خردمندانه به این پرسش ها می دهد. حسام الدین آشنا طی سخنرانی اش در سومین همایش نظام بین الملل، تحولات منطقه ای و سیاست خارجی ایران با اشاره به تحولات و چالش های خاورمیانه گفت اولاً ارزش استراتژیک این منطقه رو به کاهش است و ثانیا قدرت اول شدن و ماندن در خاورمیانه بسیار پرهزینه است و از همین رو باید به دنبال پارادایمی جدید در تعامل منطقه ای و بین المللی گشت.

دکتر آشنا دو رهیافت غالب در تعریف سیاست خارجی در متن تحولات منطقه ای و بین المللی را تشخیص داده و ناکارآمدی های این دو رهیافت را تحلیل می کند. بر اساس رهیافت اول، تصور می شود که همه معادلات منطقه و نیز سرنوشت ایران در گرو توافقات قدرت های بزرگ است و روابط بین الملل چیزی جز روابط میان قدرت های بزرگ و بازی بزرگان نیست. از این جهت، ما به عنوان یک قدرت متوسط، منفعل می مانیم و نمی توانیم تاثیر چندانی برای روندهای جاری میان قدرتهای بزرگ داشته باشیم. اما بر اساس رهیافت دوم، ما نباید هیچ اعتنایی به معادلات و نظامات قدرت در سطح جهانی و نحوه تقسیم یا تضاد منافع میان قدرت های بزرگ داشته باشیم بلکه باید سیاست خارجی خود را صرفاً در جهت مقابله و نفی نظام موجود به پیش ببریم. در این چهارچوب، ولو به صورت بالقوه ایران برابر با همه قدرت های جهانی در نظر گرفته می شود که می‌باید سهمی مشابه آنها در مدیریت جهان داشته باشد. دکتر آشنا تاکید می کند که در حالی که در دیدگاه اول جایگاه ایران را در نظام جهانی دست کم می گیرد، دیدگاه دوم درباره اهمیت این جایگاه به مبالغه گرایی و خیال پردازی دچار می شود.

حسام الدین آشنا تاکید می کند علیرغم تفاوت ماهوی میان دو دیدگاه فوق الذکر، ماحصل هر دو می تواند به سرخوردگی و تحقیر ملی بینجامد. در این میان دیدگاه سومی هم هست که رهیافتی است مبتنی بر اعتدال. بر مبنای این رهیافت جدید، اولویت های سیاست خارجی ایران در تأثیر و تأثر مداوم و متقابل با تحولات نظام بین الملل و منطقه ای سنجیده می شوند. در واقع همانگونه که ما بی تردید از تغییرات در نظام بین الملل و محیط پیرامونی متأثر می شویم تا حدود زیادی نیز می توانیم بر جریان حوادث و روندها در منطقه خود و مآلاً در جهان تأثیرگذار باشیم.

رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری یادآور می شود که پیگیری این رهیافت تعاملی و اعمال قدرت ملی در این چهارچوب نیازمند ملزوماتی است که با کارآمدی دولت و نظام حاکمیت گره خورده است. در این پارادایم، قدرتمندی دولت ها در رابطه مستقیم با میزان کارآمدی آنها در داخل کشورشان و در ارتباط با ملت هایشان سنجیده می شود. این کارآمدی به معنی بهره وری حداکثری از منابع با کمترین میزان فساد و بیشترین میزان مشروعیت مردمی است و اگر دولتی بتواند کارنامه قابل قبولی در این حوزه کسب کند، در آن صورت خواهد توانست مدلی برای قدرت سرآمد منطقه ای نیز باشد. بر اساس این پارادایم، قدرتمند شدن یک دولت در هر منطقه به طور مستقیم به قدرتمند سازی فضای داخلی و نیز باثبات سازی کل آن منطقه بستگی دارد. در واقع تنها در یک منطقه باثبات است که یک دولت کارآمد و دارای مشروعیت داخلی امکان الگوسازی در بیرون از مرزهای خود را می یابد و می تواند احترام دیگران را جلب نماید.

در مدل جدید، «دولت‌های کارآمدتر در منطقه‌ای قوی‌تر» جایگزین «قدرتمندترین در منطقه ای ضعیف» می شود. در این مدل، قدرت و پیشرفت به جای اینکه بر اساس دستاوردهای نسبی تعریف شود، بر اساس دستاوردهای مطلق یک کشور و دولت تعریف می گردد. در نتیجه آنچه که باعث قوی تر شدن یک کشور می شود لزوماً نباید به ضعیف‌تر شدن رقیب آن کشور منجر شود. در این راستا ایران، ترکیه و عربستان سعودی هر یک حق دارند تا به دنبال قدرتمندتر شدن باشند اما لزومی ندارد که رقابت ناشی از این قدرتمند شدن به تضعیف کل منطقه بانجامد.

یکی از اصلی ترین نکاتی که دکتر آشنا در سخنانش طرح کرده، تعریف دولت کارآمد به عنوان نظامی است که با کمترین میزان فساد و بیشترین میزان مشروعیت به حداکثر بهره وری دست می یابد. مشاور رئیس جمهوری تاکید می کند که بدون مشروعیت درونی، هیچ کشوری نمی تواند به مدلی برای قدرت سرآمد منطقه ای تبدیل شود. بر اساس این منطق، اگر ما بخواهیم به قدرتی منطقه ای بدل شود، باید قبل از هر چیز چالش های درونی کشور در زمینه فساد را مورد توجه قرار دهیم و مسئولان باید با اقداماتشان مقبولیت خود را نزد مردم افزایش دهند. درواقع  پارادایمی که دکتر آشنا از آن سخن می گوید به تعبیری ظهور مجدد آموزه های اندیشمندان سیاسی قرن هجدم و نوزدهم است که تاکید می کردند بدون وجود یک دولت- ملت قوی، حاکمیت قدرتمند و موفق امکان پذیر نیست و در ضمن بدون حاکمیت درست، دولت-ملت از هم فروخواهد پاشید. در حالت اول بر مفهوم دولت و کشور تاکید می شود و در حالت دوم، نقش مردم اهمیت می یابد. تعامل این دو بعد است که به موفقیت تجربه یک ملت می انجامد و یک کشور را برای درازمدت و به طور پایدار در سطح منطقه ای و بین المللی قدرتمند می کند.

طی یک سال گذشته که ما وارد دوران پسابرجام شده ایم اهمیت رویکرد تعاملی که دکتر آشنا از آن سخن گفته بیش از پیش روشن شده است. در واقع برجام خود تبلور این نوع رویکرد تعاملی بود که بدون افراط های خیالپردازانه و تفریط های منفعلانه، یک راه تعامل سازنده را با بازیگران بین المللی  منطقه ای گشود و قدرت ملی را در این عقلانیت و تعادل جستجو کرد. در این روند، بدور از ایدئولوژی زدگی، اولویت های سیاست خارجی کشور در یک تاثیر و تاثر سازنده با روند تحولات منطقه ای و بین الملل ارزیابی و تعریف شد. این نوع دیپلماسی تعادلی، روندی در حال تکامل باید باشد و ما باید سیاست خارجی و داخلی خود را در متن تحولات منطقه ای و بین المللی همواره بازتعریف کنیم. همانطور که طی یک سال گذشته شاهد ثمرات برجام بوده ایم، در درازمدت و با پیگیری دیپلماسی تعادلی، شاهد ثمرات این رهیافت در افزایش اقتدار ملی و کارآمدی نظام حاکمیت خواهیم بود.

تأثیر تحریمهای بین المللی بر عوامل قدرت ملی

افراط گرایی، توسعه پایدار و دیپلماسی تجاری

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا از روند همکاری های دولت با بخش خصوصی راضی هستید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: