به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

رییس جمهوری در تمام دیدارهای دو جانبه اش با سران و مقامات دیگر کشورهای جهان و از جمله در دیدار اخیرش با سفیر جدید سوئد در جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده است که امروز در وضعیت ‏پسابرجام و پساتحریم، شرایط بسیار مناسبی برای توسعه روابط دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد شده که باید از آن به نفع منافع دو ملت استفاده نماییم.

رییس دفتر رییس جمهوری نیز اخیرا در سفر به قزوین و در دیدار با نمایندگان بخش خصوصی این استان گفت: اقتصاد ایران وارد دوره جهش شده است. وی افزود: امروز دیگر نباید خطای تاریخی گذشته در اینکه تصدی بخش دولتی می تواند مشکل اقتصادی کشور را حل کند، تکرار شود بلکه باید با مهندسی دقیق فرصت بوجود آمده، بخش خصوصی و تعاونی موتور حرکت اقتصادی قرار داد و از همه ظرفیت ها برای توسعه و توانمندی این بخش استفاده کرد.

دکتر نهاوندیان در جلسه سرمایه گذاری و توسعه استان قزوین نیز با اشاره به آغاز شرایط جدید در اقتصاد کشور، ‌اظهار داشت: امروز از مرحله «تحریم» به مرحله «فرصت» رسیده‌ایم و باید از فرصت کم‌نظیری که در اقتصاد کشور بوجود آمده برای توسعه کشور و افزایش رفاه مردم استفاده شود تا به مرحله «خلاقیت» و رشد پایدار برسیم.

چند وقتی است که سخنان اخیر دکتر مسعود نیلی، مشاور اقتصادی رییس جمهور، در اتاق تهران نقل محافل اقتصادی شده است و این اتفاق دست کم از یک جهت و آن هم شکل گیری و بسط گفتمان ملی پساتحریم حائز اهمیت است.    

هفته نامه تجارت فردا گزارش مناسبی از سخنان نیلی در اتاق بازرگانی ارائه کرده است. بر اساس اطلاعات منتشر‌شده از سوی مرکز آمار ایران، رشد اقتصادی در فصل نخست در سال 1395، 4 /4 درصد اعلام شده است. این اطلاعات، دو پرسش مهم را به ذهن متبادر می‌سازد. اولاً، چه عواملی باعث رشد اقتصادی در سال 1395 شده است؟ و ثانیاً، اینکه آیا این رشد می‌تواند در سال‌های آینده استمرار داشته باشد؟  

مهمترین عوامل رشد در سخنان نیلی عبارت بودند از:

رفع تحریم های نفتی

برقراری ثبات در اقتصاد کلان

تحرک نسبی در بخش مسکن

رشد مصرف دولتی (رشد پرداخت های دولتی، بخشی از تقاضا)

رونق در صادرات غیر نفتی

نیلی معتقد است: مجموع عوامل یاد‌شده که ترکیبی از عوامل سمت عرضه و تقاضای اقتصاد را تشکیل می‌دهند، اگر در کنار یکدیگر قرار گیرند، از تحقق رشد اقتصادی قابل قبول در سال 1395 خبر می‌دهند. در این شرایط احتمال حصول رشدی بین پنج تا شش درصد بسیار زیاد است، هرچند تحقق رشد شش تا هفت‌‌درصدی نیز موجب تعجب نخواهد بود. در نتیجه، پس از حدود یک دهه که اقتصاد ایران شاهد رشدهای اقتصادی پایین یا منفی بوده است، سال 1395 از منظر متغیرهای اقتصاد کلان، به عنوان سالی شاخص ارزیابی می‌شود.

پس از یک دوره نسبتاً طولانی از سال 1386 به بعد، که اقتصاد کشور دارای عملکرد ضعیف و در برخی سال‌ها بحرانی بود، سال 1395، بدون تردید از نظر ثبت مقادیر متغیرهای اصلی اقتصاد کلان، یعنی رشد اقتصادی، تورم و اشتغال، سال شاخصی خواهد بود. تحقق بسیار محتمل رشد اقتصادی شش درصد یا بیشتر، تورم تک‌رقمی و افزایش بسیار محتمل بیش از 700 هزار نفر به شاغلان کشور در پایان سال جاری، حداقل از سه جهت حائز اهمیت است. سال 1395، در تاریخ عملکرد اقتصاد ایران به عنوان یک نقطه، یکی از سال‌های شاخص خواهد بود.

اما سوال بسیار مهم آن است که از این نقطه چه خطی عبور خواهد کرد؟ خطی که امتداد آن از سال‌های 1396، 1397 و سال‌های بعد از آن می‌گذرد. وضعیت سه متغیر ذکر‌شده، در سال 1396 و بعد از آن چگونه خواهد بود؟

به اعتقاد نیلی همه مواردی که در مورد بهبود چشمگیر شرایط اقتصادی سال 1395 ذکر شد، اشاره به ابعاد تغییرات در مقایسه با سال 1394 داشت. بدیهی است این تغییر شرایط را نباید به منزله رسیدن به حد مطلوب تلقی کرد. مقدار تولید ناخالص داخلی سرانه در پایان سال 1394، حدود 88‌ درصد مقدار آن در سال 1390 بوده است و حتی اگر تولید ناخالص سرانه سال 1395 به میزان پنج درصد هم رشد کند، که رکورد بالایی خواهد بود، باز هم مقدار تولید ناخالص داخلی سرانه در پایان سال جاری، 9 درصد پایین‌تر از مقدار آن در سال 1390 خواهد بود و همان‌طور که قبلاً نیز بیان کرده‌ام، مطمئناً زودتر از سال 1397 به مقدار سال 1390 نخواهیم رسید. به هرحال، آنچه در گذر از سال 1395 به سال‌های بعد اهمیت دارد، چگونگی حفظ و استمرار دستاوردهای سال جاری است.

از میان سال‌های 1395، 1396 و 1397، سال 1395 به عنوان یک بزنگاه تاریخی قلمداد می‌شود. زیرا سرنوشت اقتصاد ایران در سال‌های بعد به نحوه عملکرد در سال جاری بستگی دارد. اگر از شرایط نسبتاً مساعدی که در سال 1395 در مقایسه با سال‌های گذشته حاصل شده، بهره‌گیری شود و تکانه کوچکی که در حال حاضر بر اقتصاد ایران اثر گذاشته، در سال‌های آتی تداوم یابد، می‌توان آن را به یک پله تبدیل و به پله‌های بالاتر صعود کرد. در غیر این صورت، با وجود رشد اقتصادی سال 1395، نرخ رشد در سال‌های بعد تنزل پیدا می‌کند و اقتصاد در مسیر رشد پایین قرار خواهد گرفت.

نیلی هشدار می دهد آنچه از این به بعد برای اقتصاد کشور دارای اهمیت حیاتی است چگونگی اجتناب از افتادن در تله رشد پایین است. عنوان بیماری حال حاضر اقتصاد ایران دیگر رکود نیست؛ بلکه عنوان درست برای بیماری اصلی اقتصاد ایران، رشد اندک است.  آنچه اقتصاد ما به آن نیاز دارد، رویکردهای بلندمدت و اعمال اصلاحات ساختاری است. هر آنچه به عنوان بهبود نسبی در سال 1395 مشاهده می‌شود، عمدتاً برآمده از دو عامل برجام و ثبات اقتصاد کلان در شرایط ظرفیت‌های خالی موجود در اقتصاد است. برای تداوم بهبود در سال‌های آتی باید هر دو عامل حفظ شوند.

مشاور اقتصادی رییس جمهوری در بخش دیگری از سخنان خود گفت: بهبود شرایط اقتصاد ایران در گرو اجماع پیرامون سیاست‌هایی است که به منظور استمرار رشد بالای اقتصادی باید به اجرا گذاشته شود. به‌عنوان جمع‌بندی نکته مهمی که می‌توان مورد تاکید قرار داد این است که سال 1395 با تورم تک‌رقمی، افزایش قابل توجه اشتغال و رشد اقتصادی رضایت‌بخش به پایان خواهد رسید. اما علم اقتصاد به ما می‌گوید یک اقتصاد درون‌گرا، با نقش ضعیف بخش خصوصی، همراه با درجه بالای انحصار در بنگاهداری، مشکلات مالی دولت، نظام بانکی با حجم بالای دارایی‌های منجمد، یارانه‌های با کسری زیاد، صندوق‌های بازنشستگی با کسری‌های بزرگ، عدم توازن جدی در محیط زیست و منابع طبیعی مانند آب، خاک، هوا و غیره، نمی‌تواند در استمرار رشدهای اقتصادی قابل قبول توفیق داشته باشد. از آنجا که هیچ‌یک از موانع ذکر‌شده، به نظام تصمیم‌گیری و سیاستگذاری تحمیل نشده و بر‌عکس، تحت تاثیر تصمیمات و سیاست‌هایی به وقوع پیوسته که در یک دوره بلند‌مدت، مورد وفاق و حتی تاکید نظام تصمیم‌گیری بوده است، وفاق در مورد تصمیمات و سیاست‌های برطرف‌کننده این موانع نیز ضروری و بسیار حائز اهمیت است.

سه مولفه حائز اهمیت برون‌گرایی، رقابت و بخش خصوصی و نیز اصلاحات اقتصادی از الزامات اصلی دستیابی به رشد پایدار به شمار می‌آیند که متاسفانه هنوز تعریف مورد اجماعی در رابطه با آنها وجود ندارد.  در واقع، اگر نظام سیاسی کشور، در تامین فرصت اجماع درباره الزامات رشد اقتصادی ناتوان باشد، دستیابی به رشد پایدار و بلندمدت غیرممکن خواهد بود. باید توجه داشت که بیشتر چالش‌های اقتصادی ریشه در بسترهایی دارد که اقتصاد و سیاست به فصل مشترک می‌رسند.  خلاصه و کلام آخر آنکه، اقتصاد کشور با همه نارسایی‌های بزرگ و عمیقی که دارد، در سال 1395، در حوزه‌های اصلی اقتصاد کلان، یعنی تورم، رشد اقتصادی و اشتغال، با وجود همه محدودیت‌های موجود و البته به شرط عدم بروز اتفاقی غیر‌منتظره، عملکردی تحسین‌برانگیز را به ثبت خواهد رساند. در این شرایط، برداشت و تحلیل درست از وضعیت موجود از جانب دو گروه حائز اهمیت بسیار است. گروه اول، کسانی هستند که شرایط موجود را مستقل از وضعیت شاخص‌ها، همواره نامطلوب ارزیابی کرده و هیچ علامت مثبت و امیدوارکننده‌ای مشاهده نمی‌کنند. نوشته حاضر تلاش داشت تا به این گروه نشان دهد در سال 1395 هرچند اقتصاد ایران دارای فاصله‌ای بزرگ با وضعیت مطلوب است، اما واقعاً در مقایسه با پنج سال گذشته مسیری رو به بهبود و فراتر از حد انتظار را دارد.

اما گروه دوم که در نقطه مقابل گروه اول قرار دارند، کسانی هستند که تصور می‌کنند، بهبود بزرگی که در سال جاری نسبتاً ساده اتفاق افتاده است، می‌تواند به همین سادگی و بدون ایجاد تغییرات اساسی و پیشبرد اصلاحات اقتصادی در داخل در جهت ارتقای بهره‌وری، تقویت بخش خصوصی واقعی و توسعه تعامل با دنیا، تداوم پیدا کند. نوشته حاضر تلاش کرد به گروه دوم نیز نشان دهد که تبدیل بهبود به وجود آمده در سال 1395 به شرایطی پایدار، بدون ایجاد تغییرات اساسی امکان‌پذیر نیست و دستاوردهای سال جاری حداکثر نتیجه‌ای است که با حفظ ساختار موجود اقتصاد می‌توان به دست آورد. امید می‌رود که این دو گروه مخاطب، به یکدیگر نزدیک شده و کمک کنند تا بتوانیم موقعیت ویژه به وجود آمده در سال 1395 را به سکویی برای ارتقای وضعیت زندگی مردم و جوانان جویای کار در سال‌های آینده تبدیل کنیم.  

به اعتقاد کارشناسان تاجران، اینک که ابرهای تاریک تحریم از آسمان اقتصاد کشور متواری می شوند باید برای رسیدن به آسمان اقتصاد نیلی از هیچ تلاشی فروگذار نکنیم.

مسعود نیلی: ضرورت شکل گیری گفتمان ملی پساتحریم

شکل گیری گفتمان ملی پساتحریم یا گفتمان سازی اقتصاد مقاومتی؟

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: