به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

هیرمند برای مردم سیستان و بلوچستان زندگی است.  سهم آنها، اما، از این رودخانه تنها سیلاب هائی است که از افغانستان جاری می شود.  بسیاری از روستائیان مجبور به ترک خانه های خود شده اند، و آنها که باقی مانده اند درگیر چالش های معیشتی هستند.  برغم همه مشکلات زیست محیطی در سیستان و بلوچستان که روز به روز نیز وخیم تر می گردد، دیپلمات های کشورمان نیز مانند همتایان پیشین خود هنوز نتوانسته اند با افغانستان بر سر تقسیم عادلانه آب رودخانه هیرمند به توافق برسند. 

از حدود سالهای 1800 میلادی یعنی زمانی که دولت انگلستان حد و مرز میان ایران و افغانستان را به نحوی تعیین نمود که قسمت اعظم این رودخانه بین دو کشور به اشتراک گذاشته شود کشمکش بر سر این رودخانه همچنان ادامه داشته است.  آخرین اقدام دولت انگلستان برای تعیین حدود مرزی که در سال 1905 میلادی انجام شد نهایتا به عقد معاهده ای در سال 1938 انجامید که طی آن دو کشور برای مشارکت در استفاده عادلانه از آبهای پائین تر رودخانه و پرهیز از ایجاد هرگونه ساختاری که به جریان آب رودخانه لطمه بزند به توافق رسیدند. این معاهده با اینکه از جانب افغانستان مورد توافق قرار گرفت هیچگاه به تصویب نرسید.

در سال 1973 میلادی معاهده آب رودخانه هیرمند میان دو کشور به امضا رسید که طی آن قرار شد بر طبق شرایط اقلیمی در سالهای خشک، میزان آب تامینی ایران کم شود. این معاهده در سال 1977 به تصویب رسید اما به دلیل وقوع انقلاب اسلامی ایران، حمله روسیه به افغانستان، جنگهای داخلی آن کشور، حمله آمریکا به افغانستان و مشکلات مربوط به طالبان و سایر تنش های منطقه به صورت کامل به اجرا در نیامد

تقریبا 90 درصد از حوضه رودخانه هیرمند در خاک افغانستان قرار دارد و به همین دلیل این کشور هیچگونه توجهی به نیاز های ایران برای مشارکت در آب رودخانه ندارد.  دولت افغانستان تا کنون دو سد بر روی رودخانه ساخته و در حال ساخت سومین سد می باشد، و مضاف بر آن با احداث چند کانال از آب این رودخانه برای مصارف کشاورزی چندین استان استفاده می کند. ازدیاد سریع جمعیت در افغانستان و لزوم ایجاد ثبات سیاسی به معنای نیاز هر چه بیشتر آن کشور به آب است که موافقت با مطالبات ایران برای آب بیشتر را برای افغانستان مشکل خواهد نمود. 

مقامات مربوطه بر این باورند که خشکی تالاب هامون در سال های اخیر که باعث بیکاری ماهیگیران و بیابان زائی زمینهای کشاورزی و نهایتا کوچ روستائیان از بیش از 100 روستا شده است به واسطه ناکافی بودن مقدار آبی است که از رودخانه هیرمند جاری می شود. طوفان های گرد و غبار ناشی از وجود زمین های خشک باعث شده که سازمان بهداشت جهانی زابل را به عنوان آلوده ترین شهر دنیا اعلان کند.  

ایران پس از مدتها سکوت، سر انجام در بهار سال جاری نا رضایتی خود را ازعدم دریافت حقابه خود از این رودخانه در طی سال گذشته اعلان نمود و اظهار داشت که این امر مغایر با معاهده سال 1973 می باشد.   

ما در این میان چندان برگ برنده ای برای اعمال فشار به افغانستان برای ترخیص آب بیشتر در دست نداریم. نظر برخی از تحلیلگران بر این است که یکی از ابزارهایی که ایران می تواند استفاده کند وجود پناهندگان افغان در ایران است که شمار آنها به حدود 1.5 میلیون می رسد و اگر ایران تصمیم به اخراج آنها بگیرد افغانستان قادر به اسکان این تعداد نخواهد بود.

در بهار امسال جواد ظریف طی یک دعوت رسمی از کابل دیدار نمود. هدف از این دیدار تبادل نظر در زمینه های مختلف مانند مسائل زیست محیطی، مشارکت آبی و همکاریهای تجاری و اقتصادی بود. رسانه های ایران از نتایج فوری مذاکرات بین دو کشور خبری منتشر نکردند اما سخنان ظریف مبنی بر آمادگی ایران برای مذاکره در "ایجاد یک روند قانونی" برای سامان دادن به وضعیت پناهندگان را منعکس نمودند.

به گزارش تهران تایمز، یک ماه پس از آن، در خرداد ماه، هیات بزرگی متشکل از مسئولین افغان برای مذاکره با همتایان ایرانی خود به تهران سفر نمودند تا در پنج زمینه استراتژیک مذاکراتی انجام دهند. دو مورد از مسائل مورد گفت وگو مربوط به آب و پناهندگان بود که به نقل از ایران تایمز انتظار می رفت به داغ ترین موضوع تبدیل شود.  این نشست ها به دنبال سخنان ظریف در کابل صورت گرفت. وزیر امور خارجه کشورمان ابراز امیدواری نمود که در یک بازه زمانی حداکثر 6 ماهه توافق برای همکاری حاصل شود. 

چشم انداز یافتن راه حل دیپلماتیک برای مشکلات آبی و زیست محیطی چندان روشن نیست. دراواخر تیرماه، علی احمد عثمانی، وزیر انرژی افغانستان، در حین سخنرانی خود در مجلس، ایران را متهم کرد که با مدیریت ناسالم منابع آبی باعث مشکلات زیست محیطی ناشی از کمبود آب شده است.  وی با اشاره به استفاده بی رویه ایران از آب های مشترک بین دو کشور، ایران را متهم نمود که با ساخت سد، دو حوزه مشترک آب که از ایران سرچشمه می گیرد را خشکانیده است. این سخنان واکنشی به اظهارات دکتر روحانی در 12 تیر ماه بود که گفته بود: نمی توانیم در برابر آنچه محیط زیست ما را تخریب می کند بی تفاوت باشیم و احداث سدهای متعدد در افغانستان در ایران تاثیر گذار است.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

آیا سیاست ها و رویکردهای منطقه ای ما نیاز به بازبینی دارد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: