به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

در نیمه دوم قرن نوزدهم منطقه آسیای میانه و قفقاز میدان رقابت شدید روسیه و بریتانیا بود، رقابتی که مورخان از آن به «بازی بزرگ» یاد می کنند. این تقابل دلیل ساده ای داشت: بریتانیا می خواست راه های تجاری اش را به سوی آسیای میانه بگستراند تا هم از مزایای تجارت در این منطقه بهره مند شود و هم بتواند با محدود کردن راه های روسیه به شرق، از موقعیت خود در هند دفاع کند. در مقابل، روس ها اقدامات بریتانیا را تهدیدی برای تسلط اقتصادی خود در منطقه قلمداد می کردند و به درستی این تحرکات را مانعی برای گسترش نفوذ خود در هند می دیدند. در آن زمان ایران دوران قاجار که از قدرت زیادی برخوردار نبود، نمی توانست کار چندانی کند و تنها به گونه ای منفعلانه تلاش می کرد از اختلاف این دو ابرقدرت بهره ببرد.

طی یک قرن گذشته منطقه و جهان شاهد تحولات بسیار زیادی بوده. از یک سو ما به بازیگر بسیار مهمی در منطقه بدل شده ایم و از دیگر سو قواعد بازی نیز تغییر کرده و دیگر رقابت لزوما به معنی بازی برد - باخت نیست. تاثیر و تاثری که ما از لحاظ اقتصادی با کشورهای منطقه داریم و نیز وجود معضلات منطقه ای و فرامنطقه ای همچون تروریسم باعث شده که قاعده اصلی بازی به جای تقابل، تعامل باشد.

همانطور که رئیس جمهوری پس از سفرش به آسیای میانه اشاره کرد به هر میزان که روابط ایران با کشورهای منطقه بهتر شود و مشورت ها و  برنامه ریزی ها دقیق تر باشد بهتر می توانیم در برابر معضلاتی همچون نا امنی، بی ثباتی و تروریسم که منطقه را فرا گرفته ایستادگی کرده و برای گسترش روابط و مناسبات برنامه ریزی کنیم. طی سال های گذشته، تحریم ها به مانعی در مسیر روابط اقتصادی نزدیک کشورهای دوست با ایران تبدیل شده بود و امروز که در دوران پساتحریم هستیم، کشورهای دوست از گسترش روابط اقتصادی و سرمایه گذاری با ایران استقبال می کنند و علاقمندند که از خدمات فنی و مهندسی کشورمان استفاده کنند. در این شرایط شایسته است که بار دیگر روابطمان را با کشورهای آسیای میانه بررسی کنیم. در این راستا می توان به کشف تبادلات تجاری جدید پرداخت و در ضمن تبادلاتی که به علت تحریم ها به حال تعلیق درآمده بود را از سر گرفت. برای مثال در گذشته ما نفت قزاقستان را سواپ می کردیم و در خلیج فارس، تحویل بازار بین المللی می دادیم، اما در دوران تحریم ها این موضوع با چالش های جدی روبرو شد. ولی اکنون در دوران پساتحریم ایران و قزاقستان می توانند این رابطه را از سر گیرند.

تعامل با کشورهای آسیای میانه نیز همچون دیگر مناطق چالش های خود را دارد، ولی ما باید با بهره گیری از اصل حسن همجواری اختلافات را به حداقل برسانیم. برای مثال تصمیم دولت ترکمنستان به قطع گاز وارداتی به ایران موضوعی است که با تاکید بر همین اصل باید حل و فصل شود. همانطور که سید حسین اخلاقی، کارشناس انرژی، اشاره کرده حسن همجواری ميان ايران و ترکمنستان و حضور دو کشور در سازمان کشورهای توليدکننده گاز می تواند از بروز چنين چالش ها و ارسال پرونده به دادگاه های بين المللی جلوگيری کند. بیژن زنگنه، وزیر نفت با اشاره به اینکه ترکمستان تنها 2 درصد گاز مربوط به ایران را تامین می‌کند گفت: مشکلات مربوط به ترکمنستان باید از سوی دو شرکت ترکمن گاز با شرکت ملی گاز برطرف شود و ما هیچ دخالتی در آن نخواهیم داشت. هر چند موضع آقای زنگنه مشفقانه به نظر می رسد، ولی باید توجه داشت که ما نباید تعاملات تجاری را در خلاء طرح و بحث کنیم و در مقابل تلاش های دیپلماتیک در رفع چنین مشکلاتی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

همراهی بخش خصوصی با تلاش های دولتی هم از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. جای خوشحالی است که همزمان با سفر دکتر روحانی به ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان، همایش تجار و فعالان اقتصادی ایران با تجار و  فعالان اقتصادی سه کشور فوق الذکر نیز برگزار شد. گارنیک آساتوریان، شرق شناس ارمنی گفته حضور تجار و سرمایه گذاران در جمع هیات همراه دکتر روحانی در سفر به ارمنستان نشان می دهد که همکاری های تجاری و اقتصادی دو کشور گسترش هرچه بیشتری خواهد یافت. غلامحسین شافعی، رئیس اتاق ایران،  طی سخنانی در همایش تجاری ارمنستان-ایران در ایروان گفت: پارلمان بخش خصوصی ایران به همراه اتاق بازرگانی مشترک ایران و ارمنستان به عنوان بازوی اجرایی آن، برای تسهیل توسعه روابط تجاری و اقتصادی دو کشور آمادگی دارد. امید است اکنون که در آستانه یکمین سال اجرایی شدن برجام هستیم بخش خصوصی از ظرفیت های موجود حداکثر استفاده را بکند.

هر چند منطق تعامل و ماهیت مناسبات بین المللی طی دهه های اخیر تغییرات زیادی را از سر گذرانده، ولی شبح «بازی بزرگ» همچنان بر سر مناسبات بین المللی در آسیای میانه است. باید توجه داشت که ارمنستان، قزاقستان و قرقیزستان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا هستند که روسیه بر آن تسلط دارد. روسیه هنوز به کشورهای آسیای میانه به عنوان اقمار از دست رفته خود می نگرد و رویای سلطه کامل بر این مناطق را در سر می پروراند. به همین علت است که ما باید با احتیاط ضمن حفظ تعامل کارآمد با روسیه، از حفظ امنیت اطمینان خاطر حاصل کنیم و همزمان روابط مستحکم و عمیق اقتصادی با کشورهایی برقرار کنیم که روسیه از لحاظ ژئوپولینیکی علاقه عمیقی به آنها دارد.  توسعه مناسبات ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در زمینه تعرفه و تجارت ترجیحی و عضویت ایران در این اتحادیه می تواند مزایایی فراتر از مزایای اقتصادی برای ما در بر داشته باشد. 

رابطه ایران با کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا و آسیای مرکزی برای همه کشورهای منطقه مهم است زیراکه اکثر این بازیگران بر این باورند که گسترش تعامل با ایران به ایجاد تعادل در ارتباطشان با غرب و روسیه خواهد انجامید. از همین روست که در دوران پساتحریم، بسیاری از بازیگران آسیای میانه با سیاست های اقتصادی و تجاری نسبتا مستقل، به حمایت از ما و ارتباط با ما پرداخته اند. به همین علت می توان گفت که «بازی بزرگ» شاید در شکل های جدیدی در جریان است. این پدیده اکنون در چهارچوب تحرکات ژئوپولیتیکی معنی پیدا کرده که خوشبختانه به علت مقتضیات زمان تنها در رقابت تقابلی خلاصه نمی شود و تعامل هم به وجه مهمی از این بازی تبدیل شده است. تفاوت قرن 19 با قرن 21 این است که قدرت گرفتن اقتصادهای پیرامونی چالش بزرگی برای بازیگرانی است که همواره خواسته اند هژمونی این منطقه را کاملا از آن خود کنند. بازی هنوز در جریان است و ما باید با تدبیر و امید از حضور در این بازی استقبال کنیم.  

ایران پساتحریم، بازیگری تعیین کننده در اوراسیا

برجام و فرجام چابهار- با یک گل چابهار نمیشه

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: