به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

همایش سفرا و روسای دفاتر و نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور و با حضور روسای سه قوه برگزار شد. پیش از آن نیز این گروه با مقام معظم رهبری دیدار کردند.

بدون شک ایران در آغاز دوران جدیدی از حیات سیاسی خود قرار دارد. دورانی که نه تنها نگرش و رویکرد جامعه بین المللی نسبت به ایران تغییر کرده است بلکه ما در داخل کشور نیز نیازمند این تغییر و نو شدن نگرش و رویکردهای خودمان به تناسب ملزومات این دوران هستیم. دوران پساتحریم عرصه دیگری است از حیات ایرانی با ملزومات اندیشه‌ای متفاوت.

دیپلماسی اقتصادی و تجاری بخشی حیاتی از دیپلماسی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی است که سفرا و روسای دفاتر و نمایندگی ها نباید از آن غافل بمانند.  اصطلاح دیپلماسی اقتصادی عموما به این تعبیر است که یک کشور از ابزار و ظرفیت های اقتصادی خود برای دسترسی به منافع ملی و اهداف سیاست خارجی خود بهره می گیرد.

دیپلماسی در تعبیری کلی عبارت است از فعالیت های رسمی دیپلماتیک با تمرکز بر افزایش صادرات، جذب سرمایه گذاری خارجی و مشارکت در فعالیت های سازمان های اقتصادی بین المللی با تمرکز بر منافع اقتصادی کشور در سطح بین المللی.

ما تا چه اندازه از نقش دیپلماسی اقتصادی در روابط چندجانبه خارجی آگاهی داریم؟ آیا از نحوه به کار گیری آن، راه ها و ابزار موثر و در نهایت اثرات استفاده از ظرفیت های آن آگاهیم؟  پاسخ به این پرسشها بستگی به میزان درک ما از دیپلماسی مدرن، نقش روابط اقتصادی، تجارت، فاینانس و فناوری اطلاعات در چارچوب جهانی شدن دارد.  اهداف سیاست خارجی ما باید چنان تعریف شود تا بتوانیم سریع و مناسب نسبت به تحولات جهانی واکنش نشان دهیم و خود را با شرایط دائما در حال تغییر آن تطبیق دهیم.  این امر نیازمند تدوین یک دیپلماسی اقتصادی و درک اهمیت آن در ساختار اداری کشور است.

وقتی سخن از دیپلماسی به میان می آید، مسائل سیاسی به ذهن ما خطور می کند و عمدتا ذهنیت ما به سمت مناقشات می رود. این در حالی است که اغلب، مسائل اقتصادی پشت پرده بسیاری از مناقشات سیاسی است و از سوی دیگر در بسیاری از موارد،  امور اقتصادی بخش عمده ای از راه حل های سیاسی را شامل می شود.  در جهان امروز که مملو از درگیری های قومی، افراطی گری، فساد، فعالیت های زیرزمینی، حضور بازیگران غیر دولتی و جابجایی مراکز قدرت است و همه می خواهند در این بازار آشفته سهمی داشته باشند یک دیپلماسی اقتصادی موثر چه می تواند باشد؟

دیپلماسی یک مهارت است که روزانه در حال نو به نو شدن می باشد. امروزه و در قرن بیست و یک بیش از هر دوران دیگر امور اقتصادی باعث و عامل تغییرات است و رفتارهای حکومت ها را تعریف می کند.  بسیاری از سیاستمداران نیز معتقدند سیاست خارجی دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی اقتصادی سیاست خارجی است.   در قرن بیستم و به خصوص پس از جنگ دوم جهانی فعالیت های تجاری معمولا بخشی از دیپلماسی سیاسی بود به شکلی که دیپلمات ها جایگاه بالاتری نسبت به رایزنان اقتصادی و تجاری داشتند اما حتی اگر به آغاز پیدایش دیپلماسی بنگریم می بینیم که انگیزه اصلی برای فرا رفتن از مرزهای کشورها انگیزه های تجاری بوده است.  بررسی نمونه های بیشمار تاریخی در این خصوص نیاز به مقاله ای جداگانه دارد که سعی خواهم کرد در آینده به مرور به برخی از آنها اشاره کنم. اما در مجموع باید گفت که دیپلماسی اقتصادی ساز و کار موثری برای دستیابی به روابط اقتصادی و تجاری دوجانبه و چندجانبه است و وسیله ای است برای توسعه همکاری های موثر میان کشورها در سطح منطقه ای و جهانی.  دیپلماسی اقتصادی در نهایت باعث توسعه روابط مستحکم تر سیاسی، اقتصادی و اجتماعی میان کشورها می شود.  با این همه در همایش سفرا متأسفانه تأکید کمی بر دیپلماسی اقتصادی فعال شد.

رییس‌ جمهوری در همایش سفرا و روسای دفاتر و نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور با اشاره به اینکه دیپلماسی اقتصادی از ارکان تحقق اقتصاد مقاومتی است ، گفت: ما امروز نیازمند دیپلماسی علمی، فرهنگی،‌ اقتصادی،‌رسانه‌ای و حتی فضای مجازی هستیم.

دکتر روحانی با بیان اینکه باید در شرایط پساتحریم بتوانیم با جهان در زمینه‌های اقتصادی، صنعتی، صادرات و فناوری و همکاری دانشگاه‌ها مشارکت کنیم، گفت: در دنیای امروز هیچ کشوری نمی‌تواند به تنهایی معضلات خود را حل و فصل کرده و به اهداف خود برسد و اگر درست حرکت کنیم به نقطه‌ای خواهیم رسید که دیگر انزوا و تحریم ایران امکان‌پذیر نخواهد بود، چرا که هدفگیری دولت؛ تحکیم بازدارندگی کشور در برابر انزوا و تحریم است.

دکتر روحانی با اشاره به اینکه باید در زمینه فعالیت‌های اقتصادی پساتحریم نسبت به حضور فعالانه در مجامع اقتصادی تلاش کنیم، گفت: اگر می‌خواهیم در زمینه اقتصادی با دنیا رقابت کنیم باید وارد مجامع بین‌المللی اقتصادی شویم و در تصمیم‌گیری‌هایی که برای تعیین تعرفه‌ها توسط اتحادیه‌ها و دیگر کشورها اتخاذ می‌شود، حضور داشته باشیم و این یکی از وظایف اصلی سفرا خواهد بود.

علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز تأکید کرد: وزارت خارجه برای توسعه اقتصادی باید به مسائل اقتصاد مقاومتی نیز توجه کرده و اولویت‌هایی را در نظر بگیرد. دکتر لاریجانی از تکیه بر سرمایه‌گذاری‌های داخلی در جهت حمایت از تولیدات ملی، ترغیب سرمایه گذاران خارجی به سرمایه گذاری در ایران، بهره گیری از انرژی از طریق دیپلماسی  و فراهم کردن سازوکارهای صادراتی به عنوان اولویت های وزارت خارجه یاد کرد.

آیت الله آملی لاریجانی، رئیس قوه قضائیه نیز با تاکید بر حمایت از سرمایه گذاری‌های صحیح گفت: حمایت از سرمایه‌گذاری مساله‌ای متفاوت از برخورد با مفسدان اقتصادی است.  نباید برخورد با مفاسد را با بحث حمایت از سرمایه‌گذاری خلط کرد.

چندی پیش سازمان توسعه تجارت طی یک گردهمایی کلیه رایزنان بازرگانی فعال ایران در دنیا را فراخواند تا ماموریت‌هایشان را برای دوران پساتحریم تعیین کند. بر این اساس، توسعه صادرات غیرنفتی و گسترش روابط دوجانبه ایران با کشورهای هدف از مهم‌ترین ماموریت‌های این رایزنان در دوران پساتحریم است. سازمان توسعه تجارت نیز، به‌صورت مداوم و مستمر عملکرد رایزنان بازرگانی را رصد می‌کند.

ایران درحالی گسترش روابط با کشورهای اروپایی در دوران پساتحریم را در دستور کار خود قرار داده که هیچ رایزن بازرگانی در این کشورها ندارد و تنها به کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای جنوبی رایزن بازرگانی اعزام کرده است. این در حالی است که برای رونق اقتصادی در شرایط موجود، ایران به سرمایه عظیمی نیاز دارد که در این راستا گسترش روابط با کشورهای اروپایی می‌تواند نقش بزرگی در این امر ایفا کند. به این منظور اخیرا ایران مقدمات اعزام رایزنان به چهار کشور اروپایی آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا را انجام داده و به‌زودی این رایزنان را به کشورهای هدف اعزام خواهد کرد. در حال حاضر تعداد رایزنان بازرگانی ایران در دنیا ۱۷ نفر است؛ این در حالی است که این تعداد در دولت دهم به دلیل کاهش سطح روابط با خارج و تحریم‌ها به هفت نفر رسیده بود.

 معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت در پنجمین گردهمایی سالانه رایزنان بازرگانی، صنعتی و تجاری ایران، گفت: شرایط تحریم باعث شده بود که ارتباط تجاری ایران با دنیا قطع شود، بنابراین بسیاری از رایزنان بازرگانی ترجیح دادند به ایران برگردند و به همین منظور محل ماموریت خود را ترک کردند. از ۱۸ماه قبل که فعالیت ایران در عرصه‌های اقتصادی و تجاری مجدد آغاز شد، بررسی‌های مجدد برای انتخاب کشورهای مناسب برای اعزام رایزن بازرگانی انجام شد.

ولی‌الله افخمی‌راد با بیان این مطلب افزود: براساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته پس از پایان این اجلاس، چهار رایزن دیگر کشورمان، به ماموریت اعزام خواهند شد و با توجه به در جریان بودن امور چند رایزن دیگر در وزارت امورخارجه، تا آخر آذرماه تعداد رایزنان بازرگانی ایران در خارج از کشور به ۲۵ نفر خواهد رسید. وی افزود: در سال‌های گذشته همواره افزایش تعداد رایزنان بازرگانی ایران به ۳۰ نفر، یک آرمان و شعار محسوب می‌شد، اما خوشبختانه با توجه به مصوبه هیات وزیران مبنی بر صدور مجوز اعزام ۳۰ رایزن بازرگانی، سازمان توسعه تجارت تا امروز موفق به اعزام ۱۷ رایزن شده است که با توجه به سیاست‌ها، به‌زودی شاهد تحقق این شعار خواهیم بود که ۳۰ رایزن در کشورهای هدف خود داشته باشیم. رئیس کل سازمان توسعه تجارت گفت: یکی از شاخص‌های مدنظر در ارزیابی عملکرد تجار بازرگانی ایران، اشراف اطلاعاتی آنان به وضعیت و قوانین اقتصادی ایران و کشور هدف است؛ چرا که این موضوع مشخصه متفاوت بودن رایزنان بازرگانی با کارمندان عادی ایران در خارج از مرزها است.

وی افزود: اگر رایزنان ما نتوانند با ابزار اطلاعاتی خود را مسلح کنند، قطعا در برقراری ارتباط با تجار خارجی و حضور در جمع فعالان اقتصادی کشورهای مدنظرشان به مشکل می‌خورند و نمی‌توانند کارآیی لازم را برای سیستم اقتصادی ایران داشته باشند. افخمی‌راد اظهار کرد: از تمامی رایزنان ایران انتظار دارم راه‌های گسترش صادرات غیرنفتی ایران در خارج از کشور را پیدا کنند و روابط‌عمومی بالایی داشته باشند و با توجه به تسلط به زبان کشور هدف و زبان انگلیسی، شرایط را برای حضور مستمر خود در گردهمایی‌های اقتصادی در خارج از کشور فراهم کنند.

وی گفت: سازمان توسعه تجارت، به‌صورت مداوم و مستمر عملکرد رایزنان بازرگانی را رصد می‌کند و قطعا با توجه به برداشته شدن تحریم‌ها، کار رایزنان بازرگانی دوچندان ‌می‌شود و رایزنان بازرگانی باید جایگاه خود را در توسعه اقتصادی ایران نشان دهند. افخمی‌راد همچنین گفت: در اروپا هنوز رایزن بازرگانی نداریم و در حال انتخاب آنها به سر می‌بریم. وی افزود: به‌زودی رایزنان بازرگانی برای استقرار در آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا انتخاب خواهند شد. افخمی‌راد تصریح کرد: براساس مصوبه هیات وزیران، وزارت صنعت مجاز است در ۳۰ کشور دنیا رایزن داشته باشد که در ۱۰ کشور نیز رایزنان را به‌صورت نماینده اعزام کرده‌ایم که نمونه آن در چین و عراق است. به گفته وی، متناسب با حجم تجارت ایران با سایر کشورها این رایزنان انتخاب می‌شوند و البته استراتژی کلی آنها افزودن به حجم تجارت است، چراکه برخی کشورها بنا به دلایلی حجم تجاری بالایی با ایران ندارند و اگر رایزن هم قادر نباشد تغییر اساسی در میزان مبادلات دو کشور به وجود آورد، عملا حضور وی چندان مقبول نیست. وی اظهار کرد: اگر رایزنان در کشورهای هدف صادراتی نتوانند به توسعه مبادله کالا و خدمات بپردازند و حجم تجارت را افزایش دهند، به ماموریت آنها خاتمه خواهیم داد.

هر چند پیگیری های سازمان توسعه تجارت در این راستا امیدوار کننده است اما این حرکت بسیار کند پیش می رود و جا دارد از ظرفیت بخش خصوصی برای پر کردن این خلاء استفاده شود. اتاق های بازرگانی نیز باید فعالانه در بالابردن میزان اطلاعات لازم برای تبادلات تجاری بکوشند و پلی میان ظرفیت های صادراتی و سرمایه گذاری کشورهای هدف و ایران باشند.  انتظار فعالان اقتصادی از وزارت امور خارجه و سازمان توسعه تجارت توجه بیشتر و تدوین استراتژی نوینی برای یک دیپلماسی موفق و پویاست. 

محمد جواد ظریف در مراسم روز ملی صادرات گفت: ما امروز شرایط جدیدی را در برابر کشور داریم، شرایطی که نقطه پایانی بر یک دوران تلخ سیاه نمایی از ایران گذاشته است، دورانی که از ایران یک تهدید امنیتی برای جهان ساخته بودند و براساس این تهدید فضایی را شکل داده بودند که ارتباط ، گفت و گو و حمایت از ایران را دارای هزینه کرده بود.

وزیر امور خارجه کشورمان همچنین تأکیدکرد: توجه به موضوع دیپلماسی اقتصادی از اولویت های وزارت خارجه است. این در حالی است که علی شمخانی، نماینده مقام معظم رهبری و دبیر شورای عالی امنیت ملی به پایان رسیدن مذاکرات هسته ای میان جمهوری اسلامی ایران و 1+5 و قرار گرفتن در مرحله اجرای برجام را زمینه‌ساز شکل گیری افق جدید در مناسبات منطقه‌ای و بین المللی عنوان کرد و افزود:‌ گزینه مورد توجه جمهوری اسلامی ایران در دوران پسابرجام ایجاد شرایط مناسب برای تعامل سازنده منطقه‌ای و بین‌المللی مبتنی بر گفت‌وگو و مفاهمه است.

دیپلماسی اقتصادی ظریف و موثر

افراطگرایی، توسعه پایدار و دیپلماسی تجاری

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

کدامیک از موارد زیر باید در محوریت فعالیتهای اتاق نهم باشد؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای: