به اشتراک بگذارید
اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

هفتاد و پنج درصد از کشورهای جهان، دستکم یک منطقه آزاد تجاری و یا منطقه ویژه اقتصادی دارند و این رقم هر سال افزایش می یابد. ارائه تسهیلات گمرکی، معافیت های مالیاتی و کاهش قوانین دست و پاگیر برای تجارت و سرمایه گذاری از عوامل اقبال به مناطق آزاد تجاری بوده است.

در ایران هم تاکنون 7 منطقه آزاد تجاری ایجاد شده‌ و دولت یازدهم در پی گسترش این مناطق است. همانطور که اکبر ترکان، دبیر شورای عالی مناطق آزاد و ویژه اقتصادی اشاره داشته نگاه ها به مناطق آزاد و ویژه اقتصادی این بوده که در یک جغرافیای کوچک بتوان به گونه ای فعالیت داشت تا دستاوردهای آن به همه سرزمین توسعه یابد. ترکان اظهار داشته که برخی مناطق آزاد،  پایلوتی برای ساختن ایران ۱۴۰۴ است. با توجه به تسهیل تعامل با شرکای خارجی در دوران پساتحریم، چشم انداز روشنی برای فعالیت و رشد مناطق آزاد اقتصادی وجود دارد.

قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری- صنعتی کشور در سال 1372 به تصویب رسید. بر اساس این قانون، اهدف ایجاد و توسعه مناطق آزاد تجاری عبارت است از: تسريع در انجام امور زيربنايی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمايه‏ گذاری و افزايش درآمد عمومی، ايجاد اشتغال سالم و مولد، تنظيم بازار كار و كالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقه ‏ای، توليد و صادرات كالاهای صنعتی و تبديلی و ارايه خدمات عمومی. هر چند در سال های گذشته مناطق آزاد تجاری تداعی کننده واردات کالاهای لوکس بوده، ولی با توجه به قانون اداره مناطق آزاد تجاری می توان دید که این مناطق می توانند هدف های گسترده ای را پیگیری کنند و فعالیت ها مطلقا نباید محدود به واردات باشد.

ما تجربه های ارزنده ای در راه اندازی و اداره مناطق آزاد تجاری داشته ایم و باید ضمن درس گرفتن از اشتباهات گذشته، نسبت به استفاده از فرصت های جدید هوشیار باشیم. شرکای خارجی ما هم تجربیات موفقی در ایجاد و اداره مناطق آزاد تجاری داشته اند که می تواند الگوهای مناسبی را در اختیار ما قرار دهد. بر اساس تحقیق بانک جهانی، چین تجربیات موفقی را در این زمینه پشت سر گذاشته که می تواند مدل مناسبی برای دیگر کشورها باشد. از جمله عواملی که باعث موفقیت تجربه چین بوده عبارت است از: تعهد قاطع و درازمدت دولت، وجود فضای مناسب کسب و کار در مناطق آزاد، انتخاب مناطق استراتژیک، به روز کردن فن آوری و آموزش مهارت های جدید و نیز ارتباط مستحکم با اقتصاد محلی.

از نمونه های موفق مناطق آزاد تجاری در شمال آفریقا می توان به طنجه در مراکش اشاره کرد. بر اساس گزارش ناظران بانک جهانی، این منطقه طی دوره ای تقریبا ده ساله توانسته به شاهراه مهمی برای تجارت و تولید تبدیل شود. این تجربه موفقیت آمیز تا حدی ناشی از سرمایه گذاری های زیرساختی دولت و نیز تسهیل شرایط سرمایه گذاری بوده است. بهره برداری از ظرفیت های بومی و منحصر به فرد طنجه هم از دیگر رمزهای موفقیت این تجربه است.

کشور ما نیز طی سه سال اخیر تجربه خوبی در ایجاد توسعه متوازن مناطقی همچون جزیره کیش داشته است. عواملی همچون کاهش وابستگی به فروش زمین و روی آوردن به سرمایه گذاری های تولیدی و صنعتی و خدمات گردشکری در ایجاد این توسعه متوازن موثر بوده است. جا دارد که در شرایط پسابرجام، توجه بیشتری به فرصت های پیش آمده برای سرمایه گذاری خارجی  نیز بشود. علاوه بر جزیره کیش، دیگر مناطق آزاد تجاری و نیز مناطق ویژه اقتصادی کشور می توانند فرصت های خوبی برای تعامل با شرکای خارجی فراهم سازند. اخیرا دکتر ظریف با اشاره به موافقتنامه سه جانبه میان ایران، هند و افغانستان در خصوص توسعه بندر چابهار گفت ایران از بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دعوت می‌کند تا مشارکت در توسعه و گسترش چابهار را مدنظر قرار دهند.

مناطق زیادی در ایران هست که از ظرفیت های بالای تجاری و سرمایه گذاری برخوردار است. در این راستا، دولت یازدهم در پی گسترش مناطق آزاد تجاری بوده و لوایحی را نیز به مجلس تقدیم کرده است. نکته ای که باید به آن توجه داشت ایجاد زیرساخت های لازم و نیز توجه ویژه به جذب سرمایه گذاری خارجی است. سال گذشته دولت خواستار ایجاد مناطق آزاد تجاری و صنعتی در مهران، اروند، بانه و مریوان، اینچه برون، اردبیل، بوشهر و سیستان شده بود که نمایندگان مجلس  لایحه دولت را تصویب نکردند. مخالفان لایحه بر این اعتقاد بودند که نبود زیرساخت های اولیه باعث می شود که ایجاد مناطق آزاد جدید به افزایش قیمت زمین در مناطق مربوطه بیانجامد. در ضمن مخالفان تاکید داشتند که طی سال های گذشته مناطق آزاد دروازه صادرات نبودند بلکه بیشترین واردات از این مناطق انجام می شده است.

هر چند سطح پائین صادرات از مشکلات مناطق آزاد تجاری بوده، ولی دلایل این امر را نه در کم کاری صادرکنندگان، بلکه در مشکلات زیربنیایی تر اقتصادی و حقوقی باید جست. در این راستا، از مهم ترین چالش های پیش روی مناطق آزاد تجاری می توان به مسئله امنیت سرمایه اشاره کرد. همانطور که فرشید دوانی، نائب رئیس کمیسیون مدیریت واردات و بازرگانی داخلی خانه اقتصاد ایران اشاره کرده  وجود قوانین دست و پاگیر در امر سرمایه گذاری و صادرات باعث مشکل شدن کار سرمایه گذاران داخلی و خارجی بوده و به همین دلیل رقبتی برای سرمایه گذاری در مناطق آزاد دیده نشده است. فرشید دوانی با اشاره به تجربیات موفق مناطقی همچون هنگ کنک و و دوبی یاد آور شده که امنیت تضمین اصل سرمایه  بزرگترین مسئله ای دانست که برای سرمایه گذاری از سوی خارجی ها در مناطق آزاد کشور وجود دارد.

ما نیز موافقیم که مناطق آزاد تجاری باید دروازه ای برای صادرات محصولات کشور و بستر مناسبی برای جذب سرمایه باشند و دولت و مجلس هم باید با رفع قوانین دست و پاگیر و ایجاد شفافیت در اجرای قوانین مالیاتی و گمرکی، صادرکنندگان و سرمایه گذاران را یاری کنند. امید است نمایندگان خانه ملت به همراه دولت تدبیر و امید از فرصت هایی که اکنون برای تعامل و جذب سرمایه گذاری خارجی فراهم شده کمال استفاده را بنمایند و مناطق آزاد تجاری را به عنوان نقطه ای پیشرو برای اجرایی شدن طرح های توسعه ایران عزیز قلمداد کنند.

اشتراک در Facebookاشتراک در Google Plusاشتراک در Twitterاشتراک در تلگرام

نظرسنجی

به عنوان فعال اقتصادی، از کدام گزینه برای مقابله با فشارهای بین المللی حمایت می کنید؟
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
  • رای: (0%)
جمع رای:
اولین رای:
آخرین رای:
«امنیت اقتصادی؛ مؤلفه‌ها و پیش‌نیازها»
شبکه مطالعات سیاستگذاری عمومی
داشته های اقتصاد ایران
بولتن مرکز تحقیقات و بررسی‌های اقتصادی اتاق ایران
شورای گفت وگوی دولت و بخش خصوصی
اتاق بازرگانی ایران - ویژه نامه نوروزی